مقابله پرندگان با تغییرات دما

امین اخوت گردآورنده: امین اخوت

پرندگان، جانورانی خونگرم هستند که به دلیل متابولیسم بالا، دمای بدنشان کمی از انسان بالاتر یعنی حدود 40 درجه سانتیگراد است. البته این دما بر اثر عواملی همچون فعالیت یا شرایط آب و هوایی نوساناتی پیدا می کند.

پرندگان برای مقابله با سرما و گرما سازگاری هایی اعم از جسمی و رفتاری پیدا کرده اند که در ادامه به طور خلاصه به مهمترین آنها می پردازیم:

1- مقابله با سرما :

1-1 سازگاری های جسمانی :

1-1-1 پرها: پف دادن پرها  از راههای مؤثر برای حفظ دمای بدن پرندگان می باشد. علاوه بر این ، بسیاری از آنها در اواخر پاییز و قبل از شروع فصل سرما ، پرهای ضخیم تری پیدا می کنند. همچنین چربی ترشح شده از غدد آنها ، پوششی روی پرها ایجاد می کند که همچون عایقی در برابر سرما و آب از آنها محافظت می کند.

1-1-2 پاها : شکل پاهای پرندگان به گونه ای است که کمترین تبادل حرارتی را با محیط دارد. همچنین پرندگان این توانایی را دارند که جریان خون پاها را با انقباض رگها به طور مستقل از بدن کنترل کرده تا گرمای کمتری را از دست بدهند.

1-1-3 ذخیره ی چربی : امکان ذخیره ی چربی حتی برای پرندگان کوچک وجود دارد تا علاوه بر ایجاد عایق حرارتی ، انرژی لازم برای گرم نگهداشتن آنها را تأمین نماید.

بسیاری از پرندگان در طول پاییز و وقتی که هنوز منابع غذایی فراوان است ، بیش از نیاز خود غذا خورده تا چربی اضافی برای بدن را قبل از آغاز زمستان تأمین نمایند.

1-2 سازگاری های رفتاری :

1-2-1 پف دادن پرها : همانطور که گفته شد ، این کار برای مقابله با سرما از طریق ایجاد یک لایه عایق هوا مؤثر است . در این حالت پرندگان چاق تربه نظر می رسند.

1-2-2 جمع کردن بدن : انقباض و کاهش سطح بدن ، یکی از راه های جلوگیری از اتلاف حرارت می باشد. از رفتارهای پرندگان در این خصوص می توان به  جمع کردن یکی از پاها یا حالتی شبیه قوز کردن اشاره نمود. همچنین قرار دادن منقار در زیر پرها موجب خروج هوای گرم ناشی از بازدم ، به زیرپرها می گردد.

1-2-3 آفتاب گرفتن : دراوقات آفتابی فصل زمستان ، بسیاری از پرندگان با چرخش پشت بدن به سمت آفتاب ( در معرض قرار دادن بیشترین سطح بدن ) و اندکی بالا آوردن پرهای خود ، از گرمای خورشید بهره ی بیشتری می برند. بالا آوردن پرها موجب افزایش سطح پر ها و پوست ، جهت بهره مندی بیشتر از تابش آفتاب می شود.در این حالت ممکن است بالها و دم نیز کمی گسترده شوند.

1-2-4 لرزیدن : از راه حل های کوتاه مدت برای افزایش متابولیسم و تولید گرما در بدن ، لرزیدن می باشد که پرندگان نیز از آن استفاده می کنند.

1-2-5 پناه گرفتن : بسیاری از پرندگان کوچک و اجتماعی ، هنگام شب در دسته های بزرگ و در فضاهای تنگ و کوچک در کنار هم جمع می شوند تا گرمای بدن خود را به اشتراک بگذارند. این محل ها معمولاً در میان بیشه ها و یا شاخه های انبوه درختان است که حفظ گرما در آنها بهتر صورت می پذیرد. حتی پرندگان غیر اجتماعی هم مکان هایی را برای استراحت در شب های سرد در نظر می گیرند که گرمای روز در آنها ذخیره شده باشد ، نظیر تنه ی درختان یا سطوح تیره رنگ.

رخوت (  Torpor  ) :

بسیاری از پرندگان در شب های سرد جهت حفظ انرژی خود و گرمای بدن ، از حالت رخوت استفاده می کنند. در این حالت با کاهش شدید متابولیسم بدن و نیاز به کالری کمتر ، گرمای بدن حفظ می شود. البته این وضعیت همراه با خطراتی از قبیل  واکنش دیرتر در مواجهه با شکارچیان است.

2- مقابله با گرما :

2-1 سازگاری های جسمانی :

2-1-1 سرعت تنفس : پرندگان غدد تعریق ندارند. بنابر این مجبور بهانجام کارهای دیگری جهت کاهش حرارت بدن خود هستند. در این میان افزایش سرعت تنفس اهمیت زیادی دارد. همچنین باز نگهداشتن منقار کمک به تهویه بهتر هوای داخل بدن می کند.

2-1-2 پوست برهنه : برخی پرندگان با باد کردن و افزایش سطح قسمت های بدون پر خود نظیر پاها و صورت و حتی نواحی دور چشم به دفع گرما از بدن خود کمک می کنند.

2-1-3 اندازه منقار : برخی پرندگان استوایی مانند توکان ها ، منقارهای بزرگی با گردش خون دارند که در روزهای گرم افزایش گردش خون در منقار ، موجب کاهش دمای بدن آنها می شود.

2-2 سازگاری های رفتاری :

2-2-1 کاهش فعالیت : فعالیت های روزانه ی پرندگان با شرایط آب و هوایی تنظیم می شود. از اینرو در ساعات گرم روز فعالیت خود را به حداقل می رسانند.

2-2-2 سایه جستن : بیشتر پرندگان در اوقات گرم سال مکانهای سایه دار را برای خود انتخاب می کنند. همچنین نزدیک بودن به منابع آب ، شاخه های انبوه و پر برگ درختان و  دور بودن از سطح داغ زمین ، اولویت انتخاب مکان آنها برای مقابله با گرمای سوزان می باشد.

2-2-3 پرواز در ارتفاعات : از آنجا که پرندگان شکاری از تابش نور خورشید در روزهای گرم در امان  نیستند ، جهت بال بازرَوی ( Soaring ) ، ارتفاعات  بالاتر را  که  دارای هوای  خنک تری هستند انتخاب می کنند.

2-2-4 آب تنی کردن : بسیاری از پرندگان باغی و آوازخوان ، اقدام به آب تنی در هوای گرم می کنند. این کار می تواند به شکل راه رفتن در آب ، چرخاندن سر و لرزاندن بال ها در آب و یا رفتن به زیر آب باشد.

2-2-5 باز کردن پرها : هنگام وزیدن نسیم در روزهای گرم ، پف دادن پرها جهت رسیدن جریان هوا به پوست و خنک کردن آن مؤثر است.

2-2-6 استفاده از مدفوع : برخی از پرندگان نظیر بعضی کرکس ها با ریختن مدفوع خود روی قسمت های برهنه ی پاها ، به خنک شدن آن کمک می کنند. همچنین رنگ روشن مدفوع موجب بازتابش نور خورشید و جلوگیری از جذب گرما می گردد.

2-2-7 رنگ های روشن : پرندگان با دور کردن قسمت های تیره ی بدن خود از تابش مستقیم نور خورشید ، از جذب گرمای زیاد توسط این نواحی جلوگیری می نمایند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *