تاریخچه‏ پرنده ‏نگری در ایران و جهان

تاریخچه‏ پرنده ‏نگری در ایران و جهان

به نقل از محمدعلی آقا ابراهیمی در اصفهان زیبا

آغاز کار

در قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم میلادی جستجو برای یافتن پرندگان به منظور تغذیه از گوشت و تخم آنها و نیز کاربرد تزیینی پرهای گونه های زیبا، رواج داشت و این جستجو به تدریج باعث شکل‏ گیری فعالیتی تحت عنوان پرنده ‏نگری شد.

در دوره‏ ی ملکه ویکتوریا، ثروت‏مندان با استفاده از نفوذ خود در مستعمرات بریتانیا، اقدام به جمع‏ آوری کلکسیون و بهره ‏برداری از گونه‏ های کمیاب و زیبای پرندگان می کردند. این فعالیت‏های غالباً مخرب، باعث شدند که نخستین انجمن‏های طرفدار محیط زیست که محور فعالیت‏هایشان حفاظت از گونه های در خطر بود، تشکیل شوند.

قرن نوزدهم

در سال 1901 میلادی، برای نخستین بار کتابی با عنوان “پرنده نگری”تألیف و منتشر شد.

در سال 1936 میلادی، با قوت گرفتن انجمن‏هایی که برای مقابله با تجارت پرندگان شکل گرفته بودند، برای نخستین‏ بار محافظت از پرندگان بر سایر فعالیت‏های مخربی که تا آن زمان در جریان بود، غالب شد و افکار عمومی را در بریتانیا و سواحل شرقی آمریکا به نگرشی زیبایی‏ شناختی نسبت به پرندگان و بهره‏ مند شدن از آنان به مثابه‏ تفریحی نشاط‏بخش، سوق داد.

در ادامه این روند با ابداع ابزارهای اپتیکی پیشرفته از جمله دوربین‏ های دوچشمی، تلسکوپ‏ها و پس از آن عرضه‏ ی دوربین‏ های دیجیتال سوپر زوم، پرنده‏ نگری به سرعت در سراسر اروپا، آمریکا، استرالیا و کانادا گسترش یافت. در دهه‏ ی 1960 میلادی، ارزان شدن سفرهای هوایی موجب گسترش تورهای پرنده ‏نگری در سراسر دنیا، تشکیل انجمن های پرنده ‏نگری و ارائه‏ ی خدمات تور و راهنما توسط این انجمن‏ها شد و این روند تا بدانجا ادامه یافت که در اوایل قرن بیستم تعداد پرنده ‏نگرهای اروپا با تعداد علاقه‏ مندان به ورزش فوتبال برابر شد.

پرنده نگری در ایران

در ایران اما پرنده ‏نگری عمری در حدود یک دهه دارد. در سال 1386 شمسی اولین گروه پرنده‏ شناسی و پرنده ‏نگری با عنوان گروه پرنده‏ نگری طرلان شکل گرفت. این گروه که از متخصصان و اساتید برجسته ‏ی  پرنده‏ شناسی کشور تشکیل شده بود، نقش مهمی در معرفی پرنده‏ نگری به جامعه‏ ی ایران ایفا نمود. دیری نپایید که دایره ‏ی فعالیت‏های این گروه از مرزهای ایران فراتر رفت و اعضای این گروه تخصصی در فعالیت‏های بین‏ المللی و طرح‏های حفاظتی سازمان ملل متحد حضور یافتند. این گروه بعدها در سال 1390 با طراحی و تأسیس فروم پرندگان ایران، شمار بسیاری از متخصصان و علاقه‏ مندان را در تالار گفتگوی پرنده‏ نگری گرد هم آورد و بستر مناسبی برای ارائه‏ ی آموزش پرنده‏ شناسی، پرنده‏ نگری و عكاسی از پرندگان را در کشور فراهم ساخت.

در سال 1387 سنگ بنای یک وبسایت علمی با عنوان دانشنامه‏ ی پرندگان ایران بنا نهاده شد. این پایگاه علمی با ارائه‏ ی آمار، تصاویر و طبقه ‏بندی‏های گونه‏ های پرندگان موجود در ایران، اطلاعات مفیدی را در دسترس پرنده ‏نگرها قرار داد.

سایت تخصصی پرنده‏ نگری در ایران، در سال 1393 با ثبت نخستین تصاویر افتتاح شد. این سایت با بهره‏ گیری از نقشه ‏های گوگل و ارائه‏ ی گالری عكسی با طراحی مطلوب، این امكان را برای پرنده‏ نگرها فراهم کرد که تجربیات و مشاهدات خود از پرندگان ایران را به‏ شکل دقیقی به اشتراک بگذارند و سرآغاز فصل جدیدی از توانایی علمی محققان ایرانی در عرصه‏ ی مطالعه‏ ی رفتارها، زیست‏گاه‏ها و مهاجرت پرندگان باشند.

در سال 1394 با گسترش اینترنت و فضاهای مجازی در گوشی‏ های تلفن همراه، گروه‏ها و کانال‏های بسیاری برای انجام کارهای مطالعاتی درباره‏ ی پرندگان تشکیل شد و با توجه به فراگیر بودن و سهولت دسترسی، افراد بسیاری را به پرنده ‏نگری علاقه‏ مند و تعداد بیشتری از مردم را با واژه ‏ی پرنده ‏نگری آشنا کرد. 

در طول این سال‏ها انجمن‏ها و مراکز پرنده ‏نگری در برخی از شهرهای ایران از جمله تهران، اصفهان، اراک و بوشهر شکل گرفته‏ اند که محور فعالیت آن‏ها حفاظت از محیط زیست از طریق ترویج پرنده‏ نگری است.

اکنون با گذشت یک دهه از فعالیت‏ این گروه‏ها، شمار فراوانی از هموطنان با فعالیت پرنده ‏نگری به عنوان راهی برای حفاظت از طبیعت، آشنا شده ‏اند و شمار بسیاری از تلاشگران این راه در سراسر کشور بخشی از فعالیت‏های داوطلبانه‏ ی خود را به تهیه و توسعه‏ ی پایگاه‏های بزرگ اطلاع‏ رسانی درباره ‏‏ی پرندگان ایران اختصاص داده ‏اند. تعداد بسیاری از هموطنان طبیعت‏گرد، کوهنورد، عكاس و افرادی از سایر گروه‏های اجتماعی همه روزه اطلاعات ارزشمندی درباره‏ ی پرندگان ایران تهیه و به اشتراک می‏گذارند. امید است در آینده، پرنده ‏نگری به تفریحی فراگیر و با نشاط در میان همه‏ ی اقشار جامعه تبدیل شود.