به نقل از مهدی جلال‌پور در اصفهان زیبا

هوبره طناز

هوبره Houbara Bustard از خانواده Otididae پرنده‌ای زیبا و دیر آشنا با کویرها و بیابان‌های ایران است. هوبره طناز پرنده‌ای بسیار آرام و بی سرو صداست که در گویش‌های محلی کویر مرکزی ایران با نام آهوبره هم شناخته می‌شود.

مشخصات ظاهری

هوبره طناز بین 75-65 سانتی‌متر طول و حدود 1.5 تا 3 كیلوگرم وزن دارد. از زنگوله بال، بسیار بزرگتر و متفاوت با آن و از نظر شكل ظاهری شبیه بوقلمون است. به طور كلی با پرو بال قهوه‌ای رنگ، زیر تنه خاكستری سفید با دسته پرهای سیاه و سفید بلند كه از دو طرف گردن آویزان است و حالت دامن مانندی به آن می‌دهد مشخص می‌شود. و دارای دم نسبتاً بلندی است. پرواز این پرنده سنگین و آهسته است و در ابتدای پرواز به تندی راه می‌رود و بعد آغاز به پرواز می‌كند. هوبره پرنده‌ای تماشایی است كه در هنگام پرواز پرهای زیبایش تلألویی از رنگ‌های سفید و قهوه‌ای دارد .این پرنده دارای چشمانی زرد رنگ و زیباست که در هنگام استتار هماهنگی کاملی با محیط اطراف خود دارد.

زیستگاه

امروزه هوبره طناز از نظر حفاظتی یکی از گونه‌های تهدید شده (VU) است. این پرنده، در مناطق خشک از چـین تا خاورمیانه و بخش غربی و مرکزي جمهوري فـدرال روسـیه، پاکستان، افغانستان و قزاقسـتان پراکنـدگی دارد.

هـوبره آسـیایی یک گونه مهاجر است که جمعیـت‌هـا‌ي آن در غـرب آسـیا دو مسیر مهاجرتی متفاوت را از آسیاي مرکزي، شـرق و غرب قزاقسـتان تا پاکستان و عراق طی می‌کنـد. ایـران در مسیر مهاجرتی هر دوي ایـن جمعیـت‌هـا قـرار دارد و از میزبانان شاخص جمعیت‌هاي زمستان گذران هـوبره در آسـیا به شمار می‌رود.
در مقیاس سیماي سرزمین و در مناطق مرکزي ایران، هوبره آسیایی در فصل زمستان، زیستگاه‌هـاي بـا تولیـد و تراکم نسبی بـالاي پوشـش گیـاهی کـه از غنـاي گیـاهی بـالایی برخوردارند را انتخاب می‌کند. مزارع کشاورزی در فلات مرکزی ایران بر حضور جمعیت زمستان‌گذران هوبره تأثیر بسزایی دارد بطوریکه با دورشدن از مزارع مطلوبیت زیستگاه پرنده کاهش می‌یابد. هـوبره هـمچنـین بـه مـزارع یونجه و منداب وابسته است.

جفت گیری

این پرنده زیبا تک همسر است و بسیار متعهد به زندگی زناشویی. نر هوبره طناز از ماده بزرگتر است، ودور گردنش از پر خاکستری پوشیده و دو طرف گردنش با خط سیاهی کشیده نمایان می‌شود. در فصل جفت‌گیری نرها مبارزاتی را به منظور انجام خواستگاری و جلب توجه جنس ماده انجام می‌دهند و نمایش‌هایی از پرهای خود به راه می‌اندازند. بدین صورت که هوبره نر با متانت بال‌ها را بلند می‌کند، کاکل‌های اطراف گردن را پف می‌کند و دم را به صورت چتری پائین می‌آورد و سر و گردن همزمان به سمت عقب برگشته، بال‌ها شکل تهدید‌آمیزی به خود گرفته که این حالت نمایی تحسین برانگیز به پرنده می‌هد. همچنین سینه به میزان چشم‌گیری متورم می‌شود و بعد به طور ناگهانی جست می‌زند و ناگهان بر می‌گردد که این عمل به رقص جفت گیری یا courtship display مرسوم است.

پرنده نر در اطراف پرنده ماده شروع به راه رفتن می‌کند و شاه‌پرهای دمی خود را به صورت نیم دایره در آورده سر را به سمت عقب برده تا روی شانه استراحت کند و بال ها را به صورت آویزان نگه می‌دارد و پرهای سینه و گردن به طور پیوسته و مداوم برافراشته است که در نهایت سر را می پوشاند و این حالت سبب جلب توجه پرنده ماده می‌شود.

این گونه حرکات نمایشی را می‌توان در اوایل صبح یا اواخر بعد از ظهر دید. هوبره ماده لانه خود را بر روی زمین با استتار فوق‌العاده بالا می‌سازد. با توجه به رنگ زیبای تخم‌های هوبره و مصالح بکار رفته در لانه ساده هوبره دیدن آن براحتی امکان پذیر نیست.

سازگاری

هوبره طناز به بهترین وجه با زندگی در محیط بیابان سازگاری یافته و هنگام راه رفتن در بیابان از دانه‌ها و غله‌ها، جوانه‌ها، حشرات، كرمها، حلزون‌ها و خزندگان كوچك مانند مارمولك‌ها ، بزمجه‌های كوچك و انواع حشرات مثل سوسك و غیره كه در كویرها یافت می‌شوند تغذیه می‌كند و به نوعی می‌تواند در کنترل آفات و حشرات مزارع مؤثر باشد. هوبره‌ به خوردن بوته های شوری نیز که خود‌رو هستند علاقه شدیدی دارد و از همین طریق سعی می‌کند آب بدن خود را تأمین کند. این پرنده طناز در هنگام مواجه با پرندگان شکاری رفتار عجیبی از خود نشان می‌دهد بطوریکه که مدفوع چسبناک خود را بصورت بمبی بسمت پرندگان شکاری پرتاب و باعث چسبیدن پروبال پرنده مهاجم می‌شود.
تخریب زیستگاه ،شکار غیر مجاز ،قاچاق فراوان این پرنده به کشورهای حاشیه خلیج فارس به‌علت علاقه شدید آنها به قوش بازی و شکار این پرنده، تغییر الگوی کشت، خشکسالی‌های مفرط ، دکل‌های برق در مسیر مهاجرت این پرنده را می‌توان از مهمترین عوامل تهدید و کاهش چشمگیر جمعیت هوبره در ایران دانست.