امید، ناامید ترین پرنده دنیا

به نقل از ایمان ابراهیمی در اصفهان زیبا

از سال 1387 که جفتش را با تیر هنگام پرواز زدند تاکنون تنهای تنها هر زمستان پس از حدود پنج هزار کیلومتر مهاجرت و گذر از پنج کشور برای زمستان گذرانی به منطقه فریدونکنار ایران می‌آید.برای اینکه حس این پرنده تنها را درک کنید، تصور کنید 11 سال تمام هیچ انسانی جز خودتان را نبینید. 11 سال باشد که روی زمین تنها باشید.امید یک درنای سیبری است. درنای سیبری گونه‌ای از خانواده درناهاست که در میان درناها یکی از طولانی‌ترین مهاجرت‌ها را دارد. همچنین یکی از در معرض خطر انقراض‌‌ترین آنهاست.درنای سیبری پرنده‌ای بزرگ جثه است. به طوری که قدش در حالت ایستاده در حدود 135 تا 140 سانتی‌متر است. یعنی هم قد یک انسان کوتاه قد. طول بال این درنا هنگام پرواز بین 210 تا 230 سانتی‌متر است. یعنی بلندتر از یک انسان بلند قد. وزن عادی یک درنا نیز بین 4,9 تا 8,6 کیلوگرم است. غذای اصلی این گونه مواد گیاهی است و اگر گیاهی نباشد، از ماهی‌ها و حشرات و جوندگان تغذیه می‌کند. درناهای سیبری به طور متوسط دو تخم می‌گذراند که تنها یکی از جوجه ها بزرگ می‌شود.

 امید کیست؟

مانند دیگر زندگی نامه‌ها ابتدا از خانواده او شروع می‌کنیم. امید در خانواده‌ای بسیار کم جمعیت متولد شد، خانواده 10 تا 12 نفره. او آخرین بازمانده از جمعیت غربی درنای سیبری در دنیاست. درناهای سیبری در مجموع سه جمعیت در دنیا داشتند. جمعیت شرقی، مرکزی و غربی. جمعیت شرقی آنها پرجمعیت‌ترین آنها بوده و هست که مهاجرت سالیانه آنها هر سال از غرب سیبری به دریاچه پویانگ در چین است. جمعیت غربی و مرکزی بهار و تابستان را نزدیک به هم و در حاشیه رود اوب در غرب سیبری می‌گذرانند و با آمدن فصل سرما همه مسیر خود را به سمت جنوب آغاز می‌کنند. جمعیت مرکزی مسیر خود را به سمت هند ادامه می‌دادند و جمعیت غربی آنها از سمت غرب دریای خزر وارد ایران می‌شدند و خود را به تالاب‌های دست ساز فریدونکنار می‌‌رساندند.

وضعیت کنونی درناهای سیبری در دنیا
جمعیت مرکزی درنای سیبری امروز به کلی نابود و منقرض شده است. به طور احتمالی اولین سرشماری موثق از این جمعیت در هند در سال 1974 انجام که 75 بال شمارش شد. این تعداد هر سال به دلیل شکار و آلودگی زیستگاه کمتر شد. با افزایش ناآرامی‌ها و جنگ در منطقه و به خصوص در افغانستان، تعداد آنها به‌شدت کم شد به طوری که در سال 1996 تنها یک جفت شمارش شد. این جفت تا سال 2002 به تنهایی به هند می‌آمدند و پس از آن دیگر دیده نشدند. مرگ این آخرین جفت از جمعیت مرکزی درنای سیبری به معنای نابود شدن کامل این جمعیت بود.در ارتباط با تاریخ جمعیت غربی درناهای سیبری و مسیرهای مهاجرت آنها اطلاع دقیقی در دست نیست. گمان می‌رود روزگاری جمعیت‌های صدها عددی آنها تا رود نیل در مصر هم برای زمستان گذرانی می‌رفتند. به طور احتمالی اولین سرشماری موثق آنها مربوط به سال 54 در ایران بود که 18 عدد شمارش شد. این تعداد برای ادامه بقای این جمعیت بسیارکم بود. تحقیقات و حفاظت از این گونه از همان زمان آغاز شد. با وجود تلاش‌ها، این جمعیت روند کلی رو به کاهش را شروع می‌کند که اصلی‌ترین دلیل آن حضور آنها در تالاب دست ساز فریدونکنار بود که از اساس برای کشتار دسته جمعی پرندگان توسط مردم بومی ساخته شده است. منطقه‌ای که سیاه‌چاله پرندگان مهاجر نام گرفته و دامگاه داران منطقه به‌سختی از گرفتن جان یک پرنده حاضرند بگذرند و هر آنچه قابل خوردن باشد را می‌کشند. تعداد درناهای سیبری روند نزولی خود را ادامه داد تا اینکه در سال 86 تنها سه عدد درنا در منطقه باقی ‌ماند. در همان سال یکی از همین سه عدد هم تیر ‌خورد. جفت امید هم در سال 87 به طور احتمالی شکار می‌شود (لاشه اش هیچ‌گاه یافت نشد) و در نتیجه امید تنها می‌شود.جمعیت شرقی درناهای سیبری نیز روند رو به کاهش دارند. 95 درصد آنها زمستان را در دریاچه پویانگ چین می‌گذرانند که این دریاچه به دلیل سدهای ساخته شده بر روی ورودی آن (رودخانه یانگ تسه) و توسعه کشاورزی و به تبع آن افزایش استفاده از سموم کشاورزی در منطقه رو به نابودی زیستی است. به طوری که جمعیت درناهای آن از 3750 عدد در سال 2008 به 3400 عدد در سال 2012 رسید. اگر این روند روبه کاهش ادامه پیدا کند با نابود شدن این جمعیت از درنای سیبری، درنای سیبری برای همیشه منقرض خواهد شد. میانگین دقیق سن یک درنا در طبیعت مشخص نیست. از عمر آنها در اسارت گزارش‌هایی حتی تا 62 سال و 83 سال هم وجود دارد، اما به نظر می‌رسد عمر آنها در طبیعت در بهترین شرایط به سختی از 30-35 سال فراتر می‌رود. امید عمری در حدود 20 ساله دارد. اگر این عمر را در کنار مهاجرت تنهای درنا و خطراتی که یک پرنده تنها را در مسیر پنج هزار کیلومتری تهدید می‌کند بگذاریم، به نظر نمی‌رسد امید، سال‌های زیادی از عمر خود را پیش رو داشته باشد. از آن جایی که تمامی طرح‌های بزرگ و کوچک برای احیای جمعیت این گونه در ایران به شکست منجر شده، امید برای ازدواج و بقای نسل هم شانسی ندارد. حاصل عدم کنترل شکار و صید در منطقه فریدونکنار، امروز دیدن تنهاترین و ناامیدترین پرنده دنیا در ایران‌است.