تاریخچه‏ پرنده ‏نگری در ایران و جهان

به نقل از محمدعلی آقا ابراهیمی در اصفهان زیبا

در قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم میلادی جستجو برای یافتن پرندگان به منظور تغذیه از گوشت و تخم آنها و نیز کاربرد تزیینی پرهای گونه های زیبا، رواج داشت و این جستجو به تدریج باعث شکل‏گیری فعالیتی تحت عنوان پرنده‏نگری شد. در سال 1901 میلادی، برای نخستین بار کتابی با همین عنوان تألیف و منتشر شد.

در دوره‏ی ملکه ویکتوریا، ثروت‏مندان با استفاده از نفوذ خود در مستعمرات بریتانیا، اقدام به جمع‏آوری کلکسیون و بهره‏برداری از گونه‏های کمیاب و زیبای پرندگان می کردند. این فعالیت‏های غالباً مخرب، باعث شدند که نخستین انجمن‏های طرفدار محیط زیست که محور فعالیت‏هایشان حفاظت از گونه‏های در خطر بود، تشکیل شوند. در سال 1936 میلادی، با قوت گرفتن انجمن‏هایی که برای مقابله با تجارت پرندگان شکل گرفته بودند، برای نخستین‏ بار محافظت از پرندگان بر سایر فعالیت‏های مخربی که تا آن زمان در جریان بودند، غالب شد و افکار عمومی را در بریتانیا و سواحل شرقی آمریکا به نگرشی زیبایی‏شناختی نسبت به پرندگان و پرنده‏نگری و بهره‏مند شدن از آنان به مثابه‏ی تفریحی نشاط‏بخش، سوق داد.

در ادامه این روند با ابداع ابزارهای اپتیکی پیشرفته از جمله دوربین‏های دوچشمی، تلسکوپ‏ها و پس از آن عرضه‏ی دوربین‏های دیجیتال سوپر زوم، پرنده‏نگری به سرعت در سراسر اروپا، آمریکا، استرالیا و کانادا گسترش یافت. در دهه‏ی 1960 میلادی، ارزان شدن سفرهای هوایی موجب گسترش تورهای پرنده‏نگری در سراسر دنیا، تشکیل انجمن های پرنده‏نگری و ارائه‏ی خدمات تور و راهنما توسط این انجمن‏ها شد و این روند تا بدانجا ادامه یافت که در اوایل قرن بیستم تعداد پرنده‏نگرهای اروپا با تعداد علاقه‏مندان به ورزش فوتبال برابر شد.

در ایران اما پرنده‏نگری عمری در حدود یک دهه دارد. در سال 1386 شمسی اولین گروه پرنده‏شناسی و پرنده‏نگری با عنوان گروه پرنده‏نگری طرلان شکل گرفت. این گروه که از تعدادی از متخصصان و اساتید برجسته‏ی پرنده‏نگری و پرنده‏شناسی کشور تشکیل شده بود، نقش مهمی در معرفی پرنده‏نگری به جامعه‏ی ایران ایفا نمود. دیری نپایید که دایره‏ی فعالیت‏های این گروه از مرزهای ایران فراتر رفت و اعضای این گروه تخصصی در فعالیت‏های بین‏المللی و طرح‏های حفاظتی سازمان ملل متحد حضور یافتند. این گروه بعدها در سال 1390 با طراحی و تأسیس فروم پرندگان ایران، شمار بسیاری از متخصصان و علاقه‏مندان را در تالار گفتگوی پرنده‏نگری گرد هم آورد و بستر مناسبی برای ارائه‏ی آموزش پرنده‏شناسی، پرنده‏نگری و عكاسی از پرندگان را در کشور فراهم ساخت.

در سال 1387 سنگ بنای یک وبسایت علمی با عنوان دانشنامه‏ی پرندگان ایران بنا نهاده شد. این پایگاه علمی با ارائه‏ی آمار، تصاویر و طبقه‏بندی‏های گونه‏های پرندگان موجود در ایران، اطلاعات مفیدی را در دسترس پرنده‏نگرها قرار داد.

سایت تخصصی پرنده‏نگری در ایران، در سال 1393 با ثبت نخستین تصاویر افتتاح شد. این سایت با بهره‏گیری از نقشه‏های گوگل و ارائه‏ی گالری عكسی با طراحی مطلوب، این امكان را برای پرنده‏نگرها فراهم کرد که تجربیات و مشاهدات خود از پرندگان ایران را به‏شکل دقیقی به اشتراک گذارند و سرآغاز فصل جدیدی از توانایی علمی محققان ایرانی در عرصه‏ی مطالعه‏ی رفتارها، زیست‏گاه‏ها و مهاجرت پرندگان باشند.

در سال 1394 با گسترش اینترنت و فضاهای مجازی در گوشی‏های تلفن همراه، گروه‏ها و کانال‏های بسیاری برای انجام کارهای مطالعاتی درباره‏ی پرنده‏شناسی و پرنده‏نگری تشکیل شد و با توجه به فراگیر بودن و سهولت دسترسی، افراد بسیاری را به پرنده‏نگری علاقه‏مند و تعداد بیشتری از مردم را با واژه‏ی پرنده‏نگری آشنا کرد. 

در طول این سال‏ها انجمن‏ها و مراکز پرنده‏نگری در برخی از شهرهای ایران از جمله تهران، اصفهان، اراک و بوشهر شکل گرفته‏اند که محور فعالیت آن‏ها حفاظت از محیط زیست از طریق ترویج پرنده‏نگری است.

اکنون با گذشت یک دهه از فعالیت‏ این گروه‏ها، شمار فراوانی از هموطنان با فعالیت پرنده‏نگری به عنوان راهی برای حفاظت از طبیعت، آشنا شده‏اند و شمار بسیاری از تلاشگران این راه در سراسر کشور بخشی از فعالیت‏های داوطلبانه‏ی خود را به تهیه و توسعه‏ی پایگاه‏های بزرگ اطلاع‏رسانی درباره‏‏ی پرندگان ایران اختصاص داده‏اند. تعداد بسیاری از هموطنان طبیعت‏گرد، کوهنورد، عكاس و افرادی از سایر گروه‏های اجتماعی همه روزه اطلاعات ارزشمندی درباره‏ی پرندگان ایران تهیه و به اشتراک می‏گذارند. امید است در آینده، پرنده‏نگری به تفریحی فراگیر و با نشاط در میان همه‏ی اقشار جامعه تبدیل شود.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *