اثرات پرنده ‏نگری بر کودکان

به نقل از محمدعلی آقا ابراهیمی در اصفهان زیبا

کشف طبیعت و شگفتی‏ های آن برای کودکان بسیار جذاب است. یکی از این شگفتی‏ ها پرندگانند. تماشا کردن و شناخت پرندگانی که در زیستگاه ‏های اطراف ما زندگی می‏کنند، سرگرمی فوق ‏العاده مفرح و سالمی برای خانواده‏ هاست و هم‏زمان، ارزش احترام و دلسوزی برای طبیعت را نیز به کودکان آموزش می‏دهد.تنوع پرندگان در زیستگاه ‏های اطراف ما نقش مهمی در علاقه ‏مند ساختن کودکان به طبیعت دارد و در تمام طول سال حضور گونه ‏های جدید و در حال مهاجرت، جذابیت ‏های جدیدی را برای کودکان فراهم می‏کند. فصل‏ های بهار و پاییز که فصل مهاجرت جمعی پرندگانند، پدیده‏ های طبیعی برجسته‏ ای را برای کودکان به نمایش می‏گذارند و این پرسش را در ذهن پرسشگر آنها ایجاد می‏کنند که این پرندگان کوچک خستگی‏ ناپذیر چگونه قاره‏ ها را طی می‏کنند و به مقصد می‏رسند.کودکان با بهره‏ گیری از حافظه‏ قوی و هوش بالا، با بررسی تفاوت‏ ها و شباهت‏ های پرندگان و پس از کسب اندکی تجربه، با تمرکز بر مشاهده‏ رفتار آنها و همچنین دقت در نوع آواز و اصوات آنها، مهارت خود را در شناسایی پرندگان به سرعت افزایش می‏دهند. آنها یاد می‏ گیرند که از مجموع این اطلاعات، برای شناسایی پرنده‏ ها استدلال کنند.کودکان با شرکت در تورهای پرنده ‏نگری می‏ آموزند که به زیستگاه ‏های طبیعی حیوانات احترام بگذارند، به درختان آسیب نزنند، در زیستگاه‏ هایی که پرندگان لانه دارند، آهسته و بی‏ سر‏و‏صدا حرکت کننـــد و هـرگــز به لانـــه پرندگان نزدیک نشوند. آنهـا یــاد می‏ گیــرنــد که پـرندگان به بو و تماس انســـان حســـاس‏ اند و حضــور انسان در نزدیکی لانه ‏های فعال پرندگان سبب می‏شود آنها دچار استــرس شوند و حتی شاید لانه‏ خود را ترک کنند. به همین دلیل است که کودکان باید بدانند که باید به سرعت قلمرو لانه پرندگان را ترک کنند. کودکان یاد می‏ گیرند که جوجه‏ های تازه متولد‏ شده‏ پرندگان را از طبیعت خارج نکنند و همواره به یاد داشته باشند که مادر جوجه ‏ها در همان نزدیکی منتظر است.تجهیزات لازم برای حضور کودکان در پرنده ‏نگری بسیار ساده و ارزان است. لباس همرنگ طبیعت، یک بطری آب، یک کوله‏ پشتی شامل تنقلات، یک دوربین دوچشمی و یک کتاب صحرایی شناسایی پرندگان، همه‏ تجهیزاتی هستند که برای این برنامه لازم است. همچنین اگر به محیط‏ های ناهموار و مناطقی با درجه‏ سختی بالاتر می‏روید، همراه داشتن جعبه‏ کمک ‏های اولیه و مجهز بودن به کفش و لباس مناسب، بسیار مهم است.همراه داشتن دوربین دیجیتال و دفترچه‏ یادداشت و مداد به کودکان کمک می‏کند که مشاهدات خود را ثبت کنند. علاوه‏ بر‏این، آنها به کمک دوربین دیجیتال با عکاسی آشنا می‏شوند و فرصتی به‏دست می ‏آورند که به ‏تدریج آرشیوی از عکس‏ های پرندگان مهاجر و مقیم منطقه‏ خود را برای ردیابی جمعیت آنها، تهیه کنند.شرکت در تور زیر نظر راهنمای پرنده‏ نگری، برای کودکان این امکان را فراهم می‏ سازد که با سهولت بیشتری با پرندگان یک منطقه آشنا و از اطلاعاتی که قبلا گردآوری شده است و نقشه‏ ها و بروشورهای پرنده‏ شناسی آن منطقه بهره‏ مند شوند.پرنده‏ نگری برای کودکان کم ‏سن‏ تر باید از محیط ‏های اطراف محل زندگی‏شان، آغاز شود و به این منظور والدین می‏توانند برای جذب پرنده ‏ها در اطراف محل سکونت خود، اقدام به نصب آشیانه‏ های استاندارد و یا ظروف مخصوص غذاخوری پرندگان کنند.تحقیقات جدید نشان داده است که پرنده‏ نگری می‏تواند استرس را از کودکان دور کند، مهارت ‏های یادگیری آنها را افزایش دهد و قدرت تجزیه و تحلیل، استدلال، ارائه‏ فرضیه و نتیجه‏ گیری را در آنها تقویت کند و همچنین کودکان را برای انجام بهتر تکالیف درسی یاری رساند. بدیهی است که گردش تفریحی سرگرم‏ کننده همراه با جست وجو و شناخت پرندگان در دل طبیعت، برای همه‏ دروس مقطع ابتدایی بسیار سودمند خواهد بود. شمارش و آمار برای ریاضی، بررسی ابعاد و طرح ‏های بال و پر پرندگان برای هندسه و تمرکز بر رفتار زادآوری، تغذیه و لانه‏ سازی پرندگان برای درس علوم با آموختنی‏ های جدیدی همراه خواهد بود و همه‏ این دستاوردها شناخت بیشتر عالم هنر را برای کودکان امکان‏پذیر می‏ سازند.

باید و نبایدهای پرنده نگری…

به نقل از مهسا هاشمی در اصفهان زیبا

پرنده‌نگری مانند هرفعالیت دیگری قوانینی دارد. باید ها و نبایدهایی که نه تنها زمانی که در طبیعت هستید بلکه در محیط شهری و اطراف محل زندگیمان نیز باید به آن توجه کنید.وقتی برای تفریح پرنده‌نگری به دل طبیعت می‌روید قبل از هرچیز باید به این نکته توجه کنید که ارزش پرندگان و تاثیرات سلامت زندگی آنها و محیط زیست بر بقای بشر به طور کامل متقابل است.باید توجه داشته باشید که کوچک ترین رفتار یا عاداتی ممکن است تاثیراتی برزندگی ما و پرندگان بگذارد، به این دلیل در تمام دنیا کدهای اخلاقی مورد قبولی وجود دارد که باید به آنها توجه کنید:
نباید لانه پرنده‌ها را لمس کرد یا حتی به آنها نزدیک شد. امنیت لانه در خطر می افتد و ممکن است پرنده لانه‌ خود را ترک کند.پرنده‌ای که برای انتخاب محل لانه سازی، مراحل ساخت لانه، جذب جفت و زادآوری هفته ها انرژی بسیاری صرف کرده ممکن است قلمرو، لانه و حتی جوجه های خود را رها کند.

به پرندگان غذا ندهید. پرندگان خود قادر به یافتن غذا هستند و نیازی به کمک ما ندارند، با غذا دادن به آنها رفتار طبیعی آنها را تغییر ندهید. بارها دیده‌ایم که افرادی در کناررودخانه‌ها ایستاده وبرای پرندگان غذا پرتاب می‌کنند، این کار نه تنها باعث آلودگی آب و محیط طبیعی می‌شود بلکه ممکن است پرنده با خوردن آنها آسیب بسیاری ببیند. پرندگان ممکن است با یک دانه پفک که ارزش غذایی برای آنها ندارد، بدنشان ضعیف شود وحتی از بین بروند.

هنگام پرنده نگری سکوت را رعایـــت کنیـــد و لباس‌هایی متناسب با رنگ محیط بپوشید. به یاد داشته باشید که در قلمرو آنها هستید و نباید موجب استرس آنها شوید.
باعث آلودگی آب، خاک وزیستگاه پرندگان نشوید.

در طبیعت ممکن اســـت به جوجـــه پرندگانی بر بخورید که از لانه بیرون افتاده اند. هرگز تلاش نکنید آنها را به لانه برگردانید!چرا که در چرخه طبیعت، حیواناتی وجود دارند که بخشی از غذای آنها، جوجه‌های بیرون افتاده از لانه هستند و چنانچه شما این جوجه‌ها را به لانه برگردانید، با دست بردن در طبیعت موجب گرسنه ماندن این جانداران خواهید شد.

اگر لاشه پرنده‌ای را دیدید به آن دست نزنید. آنها جزئی از چرخه غذایی هستند. تنها در صورتی که لاشه ای کنار جاده بود آن را به بیرون جاده بیندازید، چراکه تعداد زیادی حیوان برای رسیدن به این لاشه‌ها تصادف می‌کنند و زیر لاستیک ماشین‌ها ازبین می‌روند.

هرگز پرنده‌ای را بدون مشورت با کارشناسان مرتبط در محیطی رها نکنید. چنانچه پرنده ای در مکان و زمان نامناسب رها شود موجب مرگ آن می‌شود.به یاد داشته باشیم در طبیعت هیچ اثری جز رد پا از خود بر جای نگذاریم و چیزی جز عکس و خاطره همراه نیاوریم.

پرنده نگری 2 اسفندماه 1397

در تاریخ دوم اسفندماه سال 1397 چهار نفر از اعضای انجمن پرنده نگری آوای بوم به همراه 15 نفر از شهروندان عزیز اصفهان در محدوده شرقی بستر زاینده رود به پرنده نگری پرداختند. این برنامه از ساعت 7 و 30 دقیقه صبح شروع شد و تا ساعت 10 ادامه داشت. با همراهی علاقمندان اصفهانی توانستیم گونه های زیر را مشاهده کنیم:

  1. چنگر نوک سرخ
  2. گلو آبی
  3. دم جنبانک ابلق
  4. دم جنبانک شکم زرد
  5. کلاغ ابلق
  6. کلاغ سیاه
  7. سنقر تالابی
  8. آبچلیک تک زی
  9. هدهد
  10. مرغ مینا
  11. زردپره لیمویی
  12. حواصیل خاکستری
  13. قمری خانگی
  14. توکای باغی
  15. سهره جنگلی
  16. کاکایی سر سیاه
  17. سهره دمگاه سفید
  18. زاغی
  19. سسک چیف چاف
  20. گنجشک سینه سیاه
  21. گنجشک خانگی
  22. سهره خاکی
  23. سار معمولی
  24. پیپت تالابی
  25. دارکوب سوری
  26. آبچلیک پاسرخ

 

 

چرا به تماشای پرندگان میرویم؟

به نقل از مجید پورهمدانی در اصفهان زیبا:

بارها به نقاط مختلف دنیا رفته و از سفر لذت برده ایم، اما این بار مقصدمان خیلی دور نیست، کافیست به دنیای اطرافمان با دقت بیشتری نگاه کنیم. به سراغ بخشی از طبیعت میرویم که این روزها در زندگی شهری کمتر به آن توجه میشود. روزها از کنارش بی تفاوت میگذریم و شاید اصلا به آن فکر هم نکرده باشیم. موجوداتی که در کنار ما زندگی میکنند و هر کدام سهم کوچکی از هوا، زمین و طبیعت اطرافمان را به خود اختصاص داده اند.

“پرندگان”

موجوداتی که به این سو و آنسو پرواز میکنند و در میان درختان غبار گرفته ی شهر برای خود آشیانه میسازند. آواز زیبای پرندگان، تنوع در رنگ، شکل و رفتار آنها، افراد علاقمند را همواره بسوی خود می کشاند.

پرنده نگری لذت مشاهده پرندگان آزاد در طبیعت و زیستگاههای آنهاست و میتواند در محیط های طبیعی مانند دشتها، کوهها، تالابها، جنگلها، دریاچه ها و حتی در پارکهای شهر نیز انجام شود. بطور مثال جستجو برای یافتن و تماشای پرنده ای که آشیانه خود را با گل رس، شیره درختان، الیاف گیاهی و…. بر روی صخره های کوه صفه با هنرمندی کامل، شبیه به کوزه میسازد (کمرکولی کوچک) و یا رفتن به طبیعت برای تماشای پرنده ای که برای مهاجرت به شهر ما چند هفته شبانه روز و بدون هیچ توقفی در حال پرواز بوده، جایی برای استراحت فرود نیامده، با شکار حشرات در آسمان خود را سیر کرده و برای خوردن آب با سرعت به سطح آب می آید و با منقار خود کمی آب برمیدارد (بادخورک کوهی) همواره ذهن های جستجوگر و علاقمندان به تجربه های جدید در زمینه طبیعت را به سمت خود جذب میکند.

امروزه در دنیا لذت تماشای پرندگان مختلف به نوعی سرگرمی تبدیل شده که آنرا بنام پرنده نگری (Bird watching) میشناسند. برخلاف تصور عموم، پرنده نگری نام یک رشته علمی نیست و تنها شاخه ای از اکوتوریسم است که به مشاهده و بررسی پرندگان در طبیعت می پردازد. اگر بخواهیم نگاهی علمی به پرندگان داشته باشیم وارد مرزهای علمی بنام پرنده شناسی خواهیم شد که با پرنده نگری تفاوت دارد. کسانی که به عنوان پرنده شناس فعالیت میکنند نگاهی جزیی تر به پرنده ها دارند و بر اساس اهداف تحقیقاتی و مطالعاتی خود آنها را مورد بررسی قرار میدهند، اما یک پرنده نگر تنها بدنبال لذت بردن، کسب تجربه و آموختن از دنیای زیبا و پر رمز و راز پرندگان بوده و آرامشی عمیق را در دل طبیعت برای خود جستجو میکند.

افراد در هنگام فعالیت پرنده نگری و کسب انرژی های مثبت از طبیعت به هیچ عنوان متوجه گذر زمان نشده و عملا ساعتها و گاهی روزها از مشغله کاری و زندگی دور گشته و طبیعت، جسمی سالم و روحیه ای شاد را برای آنها به ارمغان می آورد. همچنین علاقمندان به طبیعت و پرنده نگری دارای روحیه ای لطیف تر و مهربان تر نسبت به سایرین هستند لذا پرنده نگری میتواند شما را در جمع دوستان و آشنایانی قرار دهد که همگی در یک موضوع مفرح و لذت بخش با هم اشتراک نظر دارید و قطعا میتوانید سالها دوستان خوبی برای هم باشید.

در ایران که یک منطقه ی گرمسیری محسوب میشود بهترین زمان پرنده نگری به هنگام کوچ بهاره و کوچ پاییزه ی پرندگان است. بیشترین گونه های پرنده را در این فصول میتوان دید، چرا که انواع خاص پرندگان در منطقه ی خود آشیانه نمی سازند و برای دسترسی به محل زندگی بهتر در این فصل ها از شمال به جنوب در قالب دسته ی پرندگان مهاجر اقدام به کوچ میکنند.

پرندگان همه جا هستند و برای دیدن آنها لازم نیست خیلی از محل زندگیتان دور شوید. بخاطر داشته باشید پرنده نگری یک فعالیت تخصصی و تحقیقاتی نیست بلکه هدف از آن تنها لذت بردن و غرق شدن در آرامش و تفکر در باره ی شگفتی های خلقت است. برای اینکه یک پرنده نگر شوید در مرحله ی اول نیاز به حوصله و پشتکار دارید. نیاز نیست همه پرندگان را بشناسید. فقط آنها را تماشا کنید و تفاوتهایشان را دریابید. در مرحله ی دوم سکوت و آرامش را تمرین کنید، در جای مناسبی بایستید و در سکوت از دیدن پرندگان و شنیدن صدای روحبخش آنها لذت ببرید.

پرنده نگری وسایل خاصی نیاز ندارد کافی است بسوی منطقه ای مناسب بروید و آنها را بشنوید و تماشا کنید اما برای آنکه جلوه های بیشتری از رمز و راز زندگی این مخلوقات خداوند را دریابید مرکز پرنده نگری اصفهان مستقر در کوه صفه کلیه وسایل کمکی لازم از قبیل دوربین چشمی، تلسکوپ، راهنمای پرنده نگر، کتاب راهنمای پرنده نگری، بروشور، عکس و… را برای شما همشهریان دوستدار طبیعت و پرندگان، در این مرکز فراهم نموده تا با مراجعه به این مرکز بتوانید بصورت اصولی پرنده نگری را در زمان و مکان مناسب شروع و از آن لذت ببرید.

منابع:

کتاب پرنده نگری تالیف آقای پرویز بختیاری

سایتهای مرتبط با پرندگان و پرنده نگری

کافی بود که نمیشد! داستان یک پیروزی کوچک در حفاظت

۹ اسفند ۹۷، در حدود ۷ کیلومتر از خطوط برق منطقه عباس آباد نایین برای جلوگیری از برخورد هوبره ها و مرگ این گونه، ایمن سازی شد. این متن صرفا بیان خاطراتی است از مراحل انجام این طرح. واقعیت این است که طرح های در ذهن فعالان محیط زیست و حیات وحش کم نیست اما همه ی آن ها به مرحله ی اجرا نمیرسد. در این خاطره میکوشم نشان دهم که به چه راحتی یک طرح میتواند به سرانجام برسد.

در تابستان ۹۷ بود که در جلسه ی هیئت مدیره آوای بوم مطرح شد که آوای بوم باید در زمینه تصادفات جاده ای پرندگان کاری بکند. به مهدی جلالپور، محیطبان با انگیزه منطقه نایین و عباس آباد زنگ زدم. از وضعیت تصادف زاغ بور پرسیدم. مهدی جلالپور بعد از اینکه از زاغ بور تعریف کرد گفت که معضل جدی تره تو منطقه داریم و اونم برخورد هوبره ها با سیم های برقه و بهتره اگه میخواید کاری بکنید، روی این موضوع کار بکنید. اگر مهدی جلالپور چند ثانیه قبل از تعریف این مشکل با خودش گفته بود که این معضل حل نشدنیه و کی تو این وضع مملکت به این موضوع ها فکر میکنه، کافی بود که این طرح انجام نمیشد!

صحبت های مهدی جلالپور رو توی جلسه آوای بوم مطرح کردم. باید تصمیم میگرفتیم که وارد این قضیه بشیم یا نه. رای گیری شد و حداکثر رای بر این بود که باید تلاش کنید این مشکل به نحوی حل بشه. اگه اعضای هیئت مدیره به بودجه ی بالای مورد نیاز فکر میکردن و با خودشون میگفتند که این کارا فعلا اولویت نیست و رای منفی میدادند، کافی بود که این طرح انجام نمیشد!

باید یک نفر به عنوان مسئول هماهنگی های طرح انتخاب میشد. مجید پورهمدانی از اعضای آوای بوم به خاطر تجربه ای که حاصل ۲۰ سال کار در نیروگاه برق بود و به خاطر اینکه عضو جدید آوای بوم بود و انگیزه و انرژی کافی رو داشت انتخاب شد. شاید اگر آقای پورهمدانی از به سرانجام رسیدن کار نا امید بود و شروع به نه آوردن در کار میکرد، کافی بود که این طرح انجام نمیشد!

نیاز به اطلاعات تخصصی داشتیم. باید میفهمیدیم راه حل چیست. به واسطه آشنایی قبلی که با محمود کلنگری، از بنیانگذار های کمیته ی پرندگان و شبکه های برق داشتم با این موضوع خیلی هم ناآشنا نبودم. با محمود کلنگری تماس گرفتیم. اطلاعات تخصصی مورد نیاز رو تمام و کمال در اختیارمون گذاشت و مراحل انجام کار رو بهمون پیشنهاد داد. اگر محمود کلنگری در اولین تماس به این فکر میکرد که این کار زیر نظر کمیته ی آن ها نیست و یا در دادن اطلاعات خصاصت میکرد، همین کافی بود که نمیشد!

اطلاعات تخصصی تبدیل به نامه و بعد پروپزال شد. نیاز داشتیم نقاط داغ و پر حادثه در منطقه رو دقیقا مکتوب کنیم. مهدی جلالپور به داد رسید و اطلاعات و مختصات دقیق رو فرستاد.
بعد از هماهنگی، اولین جلسه با معاونت بهره برداری شرکت توزیع برق استان انجام شد. آقای بهمنش، مدیر گروه بهبود پایداری شبکه برق مسئول رسیدگی شده بود. مهم ترین جلسه همین جلسه بود. مهندس بهمنش نامه و طرح رو خونده بود. بعد از ۳۰ دقیقه بحث و وقتی اوضاع هوبره در ایران رو فهمید، موافقت کرد. کافی بود که یک جمله بگه چرا شرکت توزیع برق پول بده که یه گونه منقرض نشه و بگه این وظیفه ی محیط زیسته نه اداره ی برق. همین یک جمله ی کوتاه اگر گفته میشد، کافی بود که طرح انجام نمیشد!

مهندس بهمنش موافقت کرد اما نظر نهایی را باید مدیر کل شرکت توزیع برق میداد. نیاز داشتیم خیلی سریع نامه ای از طرف محیط زیست استان ارسال بشه و صحت گفته ها و کارامدی طرح ما رو تایید کنه. به دلایلی، تنها ۲ روز وقت داشتیم. خدمت مهندس علیپور، رییس اداره حیات وحش استان رفتم و توضیح دادم که ۲ روز بیشتر برای نامه وقت نداریم. بعید بود محیط زیست طرحی رو ۲ روزه تایید کنه و نیاز به وقت داشت. مهندس علیپور شخصا رفت پیش دکتر دانیالی، مدیر کل محیط زیست استان. دکتر دانیالی امضا کرد. اگر مهندس علیپور و دکتر دانیالی میخواستند به این موضوع فکر کنند که شاید این انجمن قصد استفاده ی مالی یا غیر مالی از طرح رو داره و میخواد از محیط زیست این وسط سو استفاده کنه و….، به راحتی نامه چندین روز در اداره ی محیط زیست میماند، به موقع به برق نمیرسید و همین کافی بود که نمیشد!

نامه به برق رسید. طرح و نامه ی انجمن و نامه ی کمیته ی پرندگان و شبکه های برق، همگی با هم برای مهندس علاقه مندان، مدیر کل شرکت توزیع برق استان اصفهان ارسال شد. چقدر امید داشتیم موافقت کنند؟ حقیقتا کم! مهندس علاقه مندان اما موافقت کرد. اگر مهندس علاقه مندان چند لحظه با خودش میگفت کم مشکل برق توی استان نداریم که بخوایم به فکر یه پرنده باشیم، کافی بود که نشود!

تجهیزات خریداری شد. پیمانکار مشخص شد. در نهایت ۹ اسفد پیمانکار، ما و مسئولان برق وارد منطقه شدیم. پیمانکار مشکل اقامت داشت. منطقه دوردست بود و جا برای اقامت کم. آقای حلوانی، مسئول سرمحیطبانی چوپانان کم نذاشت! از اولین دقیقه همراه پیمانکاران برق بود، مشکل اقامت رو حل کرد و مدام رفت و آمد کرد تا مطمئن شه همه چیز خوب پیش میره. اگر حلوانی در آخرین مرحله ی کار، همراهی نمیکرد و میگفت از اول طرح در جریان نبودم و الان از من کمک میخوان پس من هم کمک نمیکنم، همین یک جمله، کافی بود که نشود!

این طرح حاصل زحمت تک تک آدم های بالا است. در کنار افراد دیگه ای که هیچکدوم توقعی از کمک به حیات وحش نداشتند. محمدعلی آقاابراهیمی که تصویر برداری میکرد،فاطمه کاظمی که در آن دو روز طلایی آنقدر با دبیرخانه تماس گرفت و پیگیری کرد که دبیرخانه قهر کرد، همکار مهندس بهمنش که برای تنظیم دقیق فاصله ی تجهیزات از هم حرص و جوش میخورد و …. .

فاصله ی بین انجام شدن یک ایده و نشدن، فقط خواستن یا نخواستنش هست. اگر هر کدوم از حلقه های زنجیر یک کار به دنبال بهونه باشن، کافی است که نشود! حیات وحش و محیط زیست کشور اما تشنه ی کسانی است که میخواهند بشود.

گزارش کامل انجام این طرح را با کلیک بر روی این لینک بخوانید و همچنین کلیپی از مراحل آن را در این لینک مشاهده کنید.

هوبره، طناز دشت کویر

متن و تصویر: مهدی جلال‌پور

هوبره Houbara Bustard از خانواده Otididae پرنده‌ای زیبا و دیر آشنا با کویرها و بیابان‌های ایران است. این پرنده بسیار آرام و بی صرو صدا در گویش‌های محلی کویر مرکزی ایران با نام آهوبره هم شناخته می‌شود.بین 75-65 سانتی‌متر طول و حدود 3-5/1 كیلو وزن دارد. از زنگوله بال، بسیار بزرگ‌تر و متفاوت با‌آن و از نظر شكل ظاهری شبیه بوقلمون است. به‌طور كلی با پرو بال قهوه‌ای رنگ، زیر تنه خاكستری سفید با دسته پرهای سیاه و سفید بلند كه از دو طرف گردن آویزان است و حالت دامن مانندی به‌آن می‌دهد مشخص می‌شود و دارای دم به نسبت بلندی است. پرواز این پرنده سنگین و آهسته است و در ابتدای پرواز به تندی راه می‌رود و بعد آغاز به پرواز می‌كند. هوبره پرنده‌ای تماشایی است كه در‌هنگام پرواز پرهای زیبایش تلالویی از رنگ‌های سفید و قهوه‌ای دارد .این پرنده دارای چشمانی زرد‌رنگ و زیباست که در هنگام استتار هماهنگی کاملی با محیط اطراف خود دارد. امروزه هوبره از نظر حفاظتی یکی از گونه‌های تهدید شده (VU) است. این پرنده، در مناطق خشک از‌چـین تا خاورمیانه و بخش غربی و مرکزی جمهوری فـدرال روسـیه، پاکستان، افغانستان و قزاقسـتان پراکنـدگی دارد. هـوبره آسـیایی یک گونه مهاجر است که جمعیـت‌هـا‌ی آن در غـرب آسـیا دو مسیر مهاجرتی متفاوت را از آسیای مرکزی، شـرق و غرب قزاقسـتان تا‌پاکستان و عراق طی می‌کنـد. ایـران در‌مسیر مهاجرتی هر دوی ایـن جمعیـت‌هـا قـرار دارد و از میزبانان شاخص جمعیت‌های زمستان گذران هـوبره در آسـیا به شمار می‌رود. در مــــقـــیــــاس ســـیـــمــــای ســـرزمین و در مناطــق مرکزی ایــران، هوبره آسیایی در فصل زمستان، زیستگاه‌هـای بـا‌تولیـد و تراکم نسبی بـالای پوشـش گیـاهی کـه از‌غنـای گیـاهی بـالایی برخوردارند را انتخاب می‌کند. مزارع کشاورزی در فلات مرکزی ایران بر حضور جمعیت زمستان‌گذران هوبره تاثیر بسزایی دارد به‌طوری‌که با دورشدن از مزارع مطلوبیت زیستگاه پرنده کاهش می‌یابد. هـوبره هـمچنـیـــن بـــه مـزارع یونجه و منداب وابسته است .این پرنده زیبا تک همسر و بسیار متعهد به زندگی زناشویی است. نر هوبره از ماده بزرگ‌تر اســـت ودور گردنـــــش از پر‌خاکستری پوشــیــــده و دو طرف گردنش با خط سیاهی کشیده نمایان می‌شود. در فصل جفت‌گیری نرها مبارزاتی را به منظور انجام خواستگاری و جلب توجه جنس ماده انجام می‌دهند و نمایش‌هایی از پرهای خود به راه می‌اندازند. بدین صورت که هوبره نر با‌متانت بال‌ها را بلند می‌کند، کاکل‌های اطراف گردن را پف می‌دهد و دم را به صورت چتری پایین می‌آورد و‌سر‌و‌گردن همزمان به سمت عقب برگشته، بال‌ها شکل تهدید‌آمیزی به خود گرفته که این حالت نمایی تحسین برانگیز به پرنده می‌هد. همچنین سینه به میزان چشمگیری متورم می‌شود و بعد به طور ناگهانی جست می‌زند و‌ناگهان بر‌می‌گردد که این عمل به رقص جفت گیری یا courtship display مرسوم است. پرنده نر در اطراف پرنده ماده شروع به‌راه رفتن می‌کند و شاه‌پرهای دمی خود را به صورت نیم دایره در آورده، سر را به‌سمت عقب برده تا روی شانه استراحت کند و بال ها را به صورت آویزان نگه‌می‌دارد و پرهای سینه و گردن به طور پیوسته و‌مداوم برافراشته است که در نهایت سر را می پوشاند و این حالت سبب جلب توجه پرنده ماده می‌شود و‌این گونه حرکات نمایشی را می‌توان در اوایل صبح یا اواخر بعد از ظهر دید.هوبره ماده لانه خود را بروی زمین با استتار فوق‌العاده بالا می‌سازد.با توجه به رنگ زیبای تخم‌های هوبره و مصالح به‌کار رفته در لانه ساده هوبره دیدن آن به‌راحتی امکان پذیر نیست.این پرنده به بهترین وجه با زندگی در‌محیط بیابان سازگاری یافته و هنگام راه رفتن در‌بیابان از‌دانه‌ها و غله‌ها، جوانه‌ها، حشرات، كرم‌ها، حلزون‌ها و‌خزندگان كوچک مانند مارمولک‌ها ، بزمجه‌های كوچک و انواع حشرات مثل سوسک و غیره كه در كویرها یافت می‌شوند تغذیه می‌كند و‌به نوعی می‌تواند در کنترل آفات و حشرات مزارع موثر باشد. هوبره‌ به خوردن بوته های شوری نیز که خود‌رو هستند علاقه شدیدی دارد و از همین طریق سعی می‌کند آب بدن خود را تامین کند. این پرنده طناز در‌هنگام مواجه با پرندگان شکاری رفتار عجیبی از‌خود نشان می‌دهد به‌طوری‌که مدفوع چسبناک خود را به‌صورت بمبی به‌سمت پرندگان شکاری پرتاب و باعث چسبیدن پروبال پرنده مهاجم می‌شود.تخریب زیستگاه ،شکارغیرمجاز ،قاچاق فراوان این پرنده به کشورهای حاشیه خلیج فارس به‌علت علاقه شدید آنها به قوش بازی و شکار این پرنده، تغییر الگوی کشت، خشکسالی‌های مفرط، دکل‌های برق در مسیر مهاجرت این پرنده را می‌توان از مهم‌ترین عوامل تهدید و کاهش چشمگیر جمعیت هوبره در ایران دانست.

چگونه زباله های ما زندگی پرندگان را به خطر می اندازد

به نقل از سینا پور‌اسحاق در اصفهان زیبا

در عصر حاضر انسان با ‌‌توسعه غیر‌ مسئولانه و ناپایدار تکنولوژی حجم زیادی از زباله را تولید می‌کند که به موجب آن حیات خود و دیگر موجودات کره‌ی زمین را در خطر نابودی قرار داده است. در میان حیات وحش، پرندگان از جمله موجوداتی هستند که به واسطه زباله‌ی انسان‌ها، کاهش شدید جمعیت داشته و با مرگی دردناک از بین می‌روند. انواع زباله‌ها با عدم جمع آوری، دفن و بازیافت صحیح به صورت عمدی یا غیر‌عمدی وارد طبیعت می شوند و می‌توانند تا هزاران کیلومتر دورتر پراکنده گردند. توده های بزرگ زباله یافت شده در قطب شمال گواه این ماجراست. به سبب محدود بودن این نوشته در زیر به اختصار به تعدادی از انواع زباله و ارتباط آنها با مرگ پرندگان اشاره می‌کنیم تا شاید با درک این ارتباط و گسترش این آگاهی، رفتار مسئولانه‌تری در قبال زباله‌های خود داشته باشیم و محیطی زیبا برای خود و سایر موجودات بیافرینیم.
زباله های پلاستیکی
گرسنگی
حس بویایی در پرندگان آبزی و کنار آبزی در طول فرآیند تکامل، رشد نیافته و پدیده‌ی بسیار نوظهور پلاستیک در تاریخ عمر زمین برای آنها ناآشناست. به این سبب این پرندگان درب‌های بطری شناور در آب و دیگر انواع پلاستیک رنگی را با غذا اشتباه میگیرند و می‌بلعند. این مواد در معده بسیاری گونه‌ها و همچنین پرنده‌های نابالغ که قابلیت نشخوار ندارند باقی می ماند وهضم نمی‌گردد و حجم معده را به تدریج پر می‌کنند تا جایی که پرنده با مرگ تدریجی بر اثر گرسنگی می‌میرد. بر طبق جدیدترین گزارشات هم اکنون در معده‌ی بیش از ‌90درصد پرندگان دریایی در سراسر دنیا درصدی از پلاستیک وجود دارد و سالانه یک میلیون پرنده دریایی با خوردن پلاستیک بر اثر گرسنگی، انسداد مجرای گوارشی، مسمویت و یا جراحت درونی می‌میرند.
ته سیگار
این نوع خاص از زباله امروزه به یکی از معضلات مهم محیط‌زیست بدل گشته است. بخش فیلتر سیگار در واقع مجموعه‌ای از ذرات بسیار ریز‌پلاستیک و آلوده به مواد بسیار سمی می باشد و در طبیعت به ذرات ریز خطرناک‌تر از سایر انواع میکروپلاستیک‌ها تجزیه خواهد شد. مطالعات آزمایشگاهی نشان می‌دهد یک ته سیگار در یک لیتر آب برای کشتن تمام موجودات آبزی آن کافیست. ته سیگار آب را آلوده می‌کنند و با کم شدن موجودات آبزی منابع غذایی پرندگان نیزکم خواهد شد. چه بسیار مواردی که تنها یک ته سیگار موجب آتش گرفتن یک جنگل شده و پرندگان و جوجه‌ها به همراه سایر جانوران در آن سوخته‌اند.
قلاب و تور ماهی گیری
در سراسر دنیا اغلب، وسایل ماهیگیری ازکار افتاده چه در سطح تجاری و یا محلی؛ در دریاها رها می‌شوند. این عمل به حدی برای محیط‌زیست مخرب است که اخیراً اتحادیه اروپا قوانینی برای ممنوعیت آن وضع کرده است. این وسایل از قبیل تور، نخ و قلاب ماهیگیری با گیر انداختن، خفه کردن یا سلب توانایی پرندگان در تغذیه، شنا و پرواز؛ سالانه موجب مرگ صدها هزار پرنده در سراسر دنیا می‌شود.
همچنین در این میان می‌توان به موارد دیگری مانند انواع رنگ ها، مواد شیمیایی، زباله های غذایی، زباله های مایع با پایه نفتی و بادکنک‌های هلیومی اشاره کرد.
واضح است که لیست همه‌ی انواع زباله های خطرآفرین برای پرندگان و حیات وحش طولانی‌تر بوده و در این مقاله نمی‌گنجد بنابراین برای کسب اطلاعات بیشتر درباره این موضوع پیشنهاد می‌شود به قسمت مقالات در سایت آوای بوم به آدرس https://avayeboom.com مراجعه کنید.
در پایان لازم به یادآوری است که هر شخص با وجدان بیدار می تواند با تفکر و تحقیق به تأثیر رفتارهای خود بر روی زمین و سایر موجودات پی برده و رفتاری مسئولانه را پِی‌گیرد.

پرندگان به پارک می آیند

به نقل از سمّیه امین پور در اصفهان زیبا
پارک های شهری نقش مهمی در تعیین استانداردهای زندگی شهری به عهده دارند و یگانه مناطقی هستند که امکان آرامش شهرنشینان در اوقات فراغت را بدون خارج شدن از شهر فرآهم می‌کنند. وجود حیات وحش، به ویژه پرندگان در پارک می‌تواند بر جاذبه‌های پارک بیفزاید. پرندگان به دلیل داشتن صدا و زیبایی‌های خاص و منحصر به فرد، می‌توانند عامل محرکی برای جذب شهروندان به پارک‌ها و فضاهای سبز شهری شوند.
پرندگان، گونه‌های غالب جانوری را در بسیاری از فضاهای سبز تشکیل می‌دهند. به همین جهت در ارتباط با موقعیت آب و هوای منطقه و وضعیت پوشش گیاهی در فصول مختلف، پرندگان مهاجر متفاوتی وارد فضای سبز شهری شده یا از آن کوچ می‌کنند و در نتیجه روی اکوسیستم آن منطقه اثر گذاشته یا از آن متأثر می‌شوند. پرندگان بازگو کننده وضعیت اکولوژیکی محیط زیست خود می‌باشند و با داشتن خصوصیاتی چون توانایی زندگی در محیط‌های مختلف، امکان استفاده از مواد غذایی گوناگون و مشاهده آسان آن‌ها، از شاخص‌های مناسب محیطی در شهرها به شمار می‌روند. گونه‌های پرنده موجود در پارک‌ها با کمک به فرآیندها‌ی اکوسیستم مانند گرده افشانی، کنترل حشرات و پراکنش گیاهی، موجب حفظ سلامتی این مناطق می‌شوند.
در پارک‌هایی که از نظر مدیریتی در سطح بالاتری قرار دارند، غنای گونه ای به مراتب بیشتر است. تنوع و ساختار پوشش گیاهی، موجب افزایش مواد غذایی و تنوع بیشتر پناهگاه و فرآهم کردن نیازهای آشیانه‌ای می‌شود و در نتیجه تنوع پرندگان نیز بیشتر می‌شود. غنای گونه‌ای پرندگان در مناطق شهری وابسته به اندازه، شکل و پوشش گیاهی موجود است و در پارک‌هایی که دارای فرم‌های رویشی درختی و درختچه‌ای است، در مقایسه با پارک‌هایی که سطوح وسیعی از آن به چمن اختصاص یافته بیشتر است و بنابراین حفاظت از تنوع ساختاری پارک‌ها در حفاظت از پرندگان مؤثر می باشد.
در پارک ها و فضاهای سبز شهری هرچه تنوع گونه‌های گیاهی بیشتر باشد، آشیان‌های بیشتری به وجود می‌آید. گیاهان بلند باعث به وجود آمدن اشکوب‌های مختلف گیاهی و در نتیجه ریزبوم‌های بیشتر می‌شوند و هر چه اشکوب‌بندی پوشش گیاهی بیشتر باشد، پرندگان متنوع‌تری را در خود جای می‌دهند. همچنین وجود چشم اندازهای اکولوژیکی متنوع در جذب پرندگان مختلف مؤثر می‌باشد.
امروزه با اعمال روش‌های مدیریتی صحیح در پارک‌ها و ایجاد امکاناتی مانند نصب دوربین‌هایی برای تماشای پرندگان، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، مستقرکردن ایستگاه‌های پرنده‌نگری، عرضه پوستر و بروشور مربوط به پرندگان محل و… می توان شهروندان را ترغیب به آشنایی بیش‌تر با پرندگان نمود.
گسترش فرهنگ استفاده صحیح از طبیعت سبب حفاظت از گونه های مختلف پرندگان در پارک‌های شهری می‌شود و در عین حال این فعالیت تفریحی موجب تقویت رابطه انسان شهرنشین با طبیعت می‌گردد.
در این خصوص شهر زیبای اصفهان با داشتن فضاهای سبز متنوع شهری، بیش از 160 گونه پرنده را در خود جای داده و بنابراین بستری مناسب برای توسعه فعالیت پرنده‌نگری می‌باشد و در این میان پارک کوهستانی صفه از جمله نقاط بسیار حائز اهمیت است.
این پارک به دلیل واقع شدن در دامنه کوه صفه، تنوع ساختاری مناسبی دارد و به دلیل وجود چشم اندازها و پوشش گیاهی متنوع از جمله پارک‌های مهم شهر محسوب می‌شود و کارشناسان پرنده نگری، مشاهده بیش از 80 گونه پرنده را در فصول مختلف گزارش داده‌اند.
مرکز پرنده نگری اصفهان با استقرار در پارک کوهستانی صفه به عنوان اولین و تنها مرکز تخصصی پرنده نگری کشور با ایجاد شرایط و امکانات مناسب لازم در جهت حفظ تنوع زیستی و در راستای ترویج تفریح و فعالیت پرنده نگری در اسفندماه سال 96 افتتاح گردید و همواره میزبان عموم گردشگران و شهروندان علاقه‌مند می‌باشد.

چگونه پرندگان را بشناسیم؟

به نقل از سمیه امین پور  در اصفهان زیبا:

کشور ایران به دلیل وسعت زیاد، شرایط اقلیمی، دامنه تغییرات ارتفاعی و موقعیت جغرافیای دارای تنوع غنی زیستگاهی و به تبع آن تنوع جالب پرندگان است.
آشنا ساختن مردم با توریسم پرنده‌نگری (Birdwatching) به حفظ محیط زیست كمك خواهد كرد اما مشروط به آن كه در زمان مناسب و با رعایت اصول علمی و فنی صورت بگیرد.
پرنده نگری لذت مشاهده پرنده های آزاد در زیستگاه های آنها و محیط های طبیعی مثل تالاب ها، دشت ها، کوه ها، دریاچه ها، جنگلها، مراتع و حتی منزل و پارک های درون شهر است.
پرنده ها همه جا هستند و مشاهده آن ها نیاز به وسایل و لوازم زیادی ندارد و تجهیزات آن به سهولت قابل دسترسی است.
وسایل مورد نیاز برای ورود به فعالیت پرنده نگری به شرح زیر است:
• لباس مناسب:
پرنده نگران همیشه سعی می کنند از پوششی همرنگ با محیط استفاده کنند. در این صورت پرندگان متوجه حضور شما نمی شوند و شما با تأمل خاطر بیشتری می توانید به مشاهده آن ها در لانه و در حین فعالیت های روزمره نظیر غذادهی به جوجه ها بپردازید.
• دوربین چشمی:
برای مشاهده پرندگان به یک دوربین دوچشمی نیاز دارید. نمی توان به پرندگان زیاد نزدیک شد اما با استفاده از یک دوربین مناسب می توان آنها را مورد کاوش قرار داد.
• کتاب راهنما:
شما باید در آغاز این راه یک راهنما داشته باشید. کتاب راهنما با تصاویری از پرندگان و نکاتی برای شناسایی آنها در کشف این دنیای شگرف بسیار موثر است.
در این زمینه استفاده از کتاب راهنمای پرنگان ایران نوشته، جمشید منصوری و کتاب راهنماي ميداني پرندگان ايران اثر فريد مبصر مفید می باشد. همچنین انواع نرم افزارها و اپلیکشن ها نیز می توانند جایگزین های مناسبی برای این کتابها باشد.
• مداد و دفترچه یادداشت: سعی کنید مشاهدات خود را سریع یادداشت کنید. پرنده نگران حرفه ای مشاهدات خود را به دقت ثبت می کنند.
اما علاوه بر موارد گفته شده برای پرنده نگر حرفه ای شدن اولین شرط داشتن حوصله و پشتکار و سپس حفظ سکوت و آرامش در طبیعت است.

کلیدهای مهم برای شناسایی پرندگان

نویسنده: محسن ملاح 

پرنده‌نگری تفریح سالم و مفیدی است. ما وقتی یک پرنده جدید را در‌طبیعت می‌بینیم به اوج هیجان می‌رسیم. در بعضی از سفرهای پرنده‌نگـــری، گــاهــــی در دفــــتـــر یادداشت خود جلوی برخـــی از‌پرندگان علامت سوال می‌گذاریم و از خـــود می‌پرسیم این کدام پرنده بود.یکی از راه‌های شناخت هرچه بهتر پرندگان این است که زیاد به طبیعت برویم و رفتار پرندگان را با دقت ببینیم، همچنین باید کتاب و منابع را به‌خوبی مطالعه و تصاویر پرندگان را به خوبی ببینیم و بررسی کنیم. به طور معمول پرنده‌هایی که هم خانواده هستند یا زیرگونه‌ها و پرنده‌هایی که در دسته‌بندی‌ها در‌جایگاه گونه‌ای مجزا قرار گرفته‌اند یا حتی پرندگانی که از لحاظ شکل ظاهری به هم شبیه هستند گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند و‌شناسایی آنها کمی مشکل است. در بعضی مواقع برای شناسایی آنها باید زمان بیشتری صرف کنیم و به بررسی و دقت بیشتری نیاز است. تفاوت‌ها و شباهت‌های بین دوگونه و بررسی کلیدهای شاخص می‌تواند در شناسایی سریع‌تر پرنده به‌ما کمک قابل توجهی کند. گاهی شباهت‌های ظاهری بسیار زیاد است تا جایی که تنها از روی صدا می‌توانیم دو پرنده را از هم تشخیص دهیم، مانند شباهت بین سسک ابرو زرد و سسک ابرو زرد هیوم که در بیشتر موارد شناسایی آنها از روی صدا انجام می‌شود. یکی از موارد مهم شناسایی پرندگان تشخیص از روی صداست و یکی از راه‌های یادگیری آن تمرین شنیدن صدای پرندگان است. در پرنده‌نگری مراحل بررسی شناسایی پرندگان لذت‌بخش و هیجان انگیز است. در مورد کلیدهایی که در شناسایی یک پرنده زیاد به کار می‌رود می‌توان به رنگ، فرم کلی بدن و جثه، اندازه و‌فرم نوک، پاها، دم، بال، چشم‌ها، زیستگاه، فصل حضور پرنده و … توجه کرد. هر کدام از این موارد خود به قســـمت‌های مختلف و گســـترده‌ای تبدیـــل مـــــی‌شـــــونـــــد تاجایی که برای مثال در شناسایی از روی بال پرنده باید رنگ، پچ یا پنجره بالی، پرایمری یا شــــاهپرهـــا، خطوط روی بال‌ها (عمودی، افقی، نیم دایره و اریــب، راه راه) و رنگ آنها را در نظر گرفت، این فقط در حالتی است که پرنده نشسته باشد. برای این موارد می‌توان سنگ‌چشم‌ها و چکاوک‌ها را مثال زد. در حالت بال باز هم شرایطی وجود دارد که می‌تواند در شناسایی به ما کمک کند مانند طرح و‌اندازه بال، پهن، دراز، کوتاه یا باریک بودن بال‌ها. برای شناسایی سنقرها، عقاب‌ها و کاکایی‌ها در‌پرواز توجه به کلیدهای مربوط به بال کاربرد زیادی دارد. برای مثال برای شناسایی برخی از‌شکاری‌ها در پرواز باید به خطوط زیر بال، روشنی یا تیر‌گی سرشانه یا خمیدگی بال‌ها، تعداد شاهپرها و رنگ آنها توجه به خطوط زیر بال، نوار حاشیه بال، نوک شاه‌پرها، رنگ شاه‌پرها، خطوط پایه شاه‌پرها یا عدم خط‌‌دار بودن، تفاوت بلندی و‌کوتاهی انگشت‌ها توجه کرد، چون اینها هرکدام در پرندگان متفاوت هستند. ما می‌توانیم با تفکیک هرکدام از‌کلیدها شناسایی پرندگان را تا حدودی به خوبی انجام دهیم. این مواردی که در سطور بالا به آنها پرداختیم در شناسایی هنگام پرواز زیاد کاربرد دارد.یکی دیگر از موارد شناسایی، دم پرنده است و شکل آن که مانند بال پرنده می‌تواند به ما در شناسایی پرندگان کمک کند، دم گرد، بلند، باریک، پهن، کوچک، دوشاخه و …دم گرد، مانند سسک هــــای تالابی و نیــــزار و دم‌چتری، دم کوتاه مانند چکاوک درختی، دم بلند مثل دم‌جنبانک‌ها و پیپت‌ها، دم پهن مانند سارگپه جنگلی، دم مثلثی شکل مثل کرکس‌ها، دم دوشاخه مانند برخی از پرستوهای دریایی و گلاریول‌ها. این چند مثال راجع به شکل کلی دم پرنده بود. حالا اگر بخواهیم طرح دم‌ها را در نظر بگیریم باید به غیر از مواردی که اشاره کردیم، به‌رنگ دم و طرح‌های زیر دم و روی دم پرنده نیز توجه کنیم. در دم پرندگان مشخصه‌هایی وجود دارد که می‌تواند شناسایی را برای ما راحت‌تر کند. از چکچک‌ها در پرندگان کوچک گرفته تا سارگپه‌ها در پرندگان بزرگ جثه.رنگ حاشیه دم و نوار انتهای آن و همین‌طور خطوط عرضی بر روی دم نیز می‌تواند از کلیدهای شناسایی برای ما محسوب شود. پوشپرهای زیر دم و روی دم یا دمگاه پرنده و رنگ و‌اندازه آنها نیز در شناسایی پرندگان نقش دارند. در‌برخی پرندگان توجه به پوشپرهای زیر دم و‌خالدار بودن یا عدم خال بر روی پوشپرها می تواند برای شناسایی به ما کمک کند. یکی از تفاوت‌های مهم در بلبل معمولی و بلبل خالدار توجه به همین پوشپرهای زیر دم آنهاست.توجه به جزییات بال پرندگان نیز در صورتی که برای مثال از پرنده عکس گرفته‌ایم یا تصویر آن را در اختیار داریم می‌تواند شناسایی را ساده‌تر کند.