اثرات پرنده‏ نگری بر کودکان

محمد علی آقا ابراهیمی گرداورنده: محمد علی آقا ابراهیمی

کشف طبیعت و شگفتی‏های آن برای کودکان بسیار جذاب است. یکی از این شگفتی‏ها پرندگانند. تماشا کردن و شناخت پرندگانی که در زیستگاه‏های اطراف ما زندگی می‏کنند، سرگرمی فوق‏العاده مفرح و سالمی برای خانواده‏هاست و هم‏زمان، ارزش احترام و دلسوزی برای طبیعت را نیز به کودکان آموزش می‏دهد.

تنوع پرندگان در زیستگاه‏های اطراف ما نقش مهمی در علاقه‏مند ساختن کودکان به طبیعت دارد و در تمام طول سال حضور گونه‏های جدید و در حال مهاجرت، جذابیت‏های جدیدی را برای کودکان فراهم می‏کند. فصل‏های بهار و پاییز که فصل مهاجرت جمعی پرندگانند، پدیده‏های طبیعی برجسته‏ای را برای کودکان به نمایش می‏گذارند و این پرسش را در ذهن پرسشگر آن‏ها ایجاد می‏کنند که این پرندگان کوچک خستگی‏ناپذیر چگونه قاره‏ها را طی می‏کنند و به مقصد می‏رسند.

کودکان با بهره‏گیری از حافظه‏ی قوی و هوش بالا، با بررسی تفاوت‏ها و شباهت‏های پرندگان و پس از کسب اندکی تجربه، با تمرکز بر مشاهده‏ی رفتار آن‏ها و همچنین دقت در نوع آواز و اصوات آن‏ها، مهارت خود را در شناسایی پرندگان به سرعت افزایش می‏دهند. آن‏ها یاد می‏گیرند که از مجموع این اطلاعات، برای شناسایی پرنده‏ها استدلال کنند.

کودکان با شرکت در تورهای پرنده‏نگری می‏آموزند که به زیستگاه‏های طبیعی حیوانات احترام بگذارند، به درختان آسیب نزنند، در زیستگاه‏هایی که پرندگان لانه دارند، آهسته و بی‏سر‏و‏صدا حرکت کنند و هرگز به لانه‏ی پرندگان نزدیک نشوند. آن‏ها یاد می‏گیرند که پرندگان نسبت به بو و تماس انسان حساس‏اند و حضور انسان در نزدیکی لانه‏های فعال پرندگان سبب می‏شود آن‏ها دچار استرس شوند و حتی شاید لانه‏ی خود را ترک کنند. به همین دلیل است که کودکان باید بدانند که باید به سرعت قلمرو لانه‏ی پرندگان را ترک کنند. کودکان یاد می‏گیرند که جوجه‏های تازه متولد‏شده‏ی پرندگان را از طبیعت خارج نکنند و همواره به یاد داشته باشند که مادر جوجه‏ها در همان نزدیکی منتظر است.

تجهیزات لازم برای حضور کودکان در پرنده‏نگری بسیار ساده و ارزان است. لباس همرنگ طبیعت، یک بطری آب، یک کوله‏پشتی شامل تنقلات، یک دوربین دوچشمی و یک کتاب صحرایی شناسایی پرندگان، همه‏ی تجهیزاتی هستند که برای این برنامه لازم است. همچنین اگر به محیط‏های ناهموار و مناطقی با درجه‏ی سختی بالاتر می‏روید، همراه داشتن جعبه‏ی کمک‏های اولیه و مجهز بودن به کفش و لباس مناسب، بسیار مهم است.

همراه داشتن دوربین دیجیتال و دفترچه‏ی یادداشت و مداد به کودکان کمک می‏کند که مشاهدات خود را ثبت کنند. علاوه‏بر‏این، آن‏ها به کمک دوربین دیجیتال با عکاسی آشنا می‏شوند و فرصتی به‏دست می‏آورند که به‏تدریج آرشیوی از عکس‏های پرندگان مهاجر و مقیم منطقه‏ی خود را برای ردیابی جمعیت آن‏ها، تهیه کنند.

شرکت در تور زیر نظر راهنمای پرنده‏نگری، برای کودکان این امکان را فراهم می‏سازد که با سهولت بیشتری با پرندگان یک منطقه آشنا و از اطلاعاتی که قبلاً گردآوری شده است و نقشه‏ها و بروشورهای پرنده‏شناسی آن منطقه بهره‏مند شوند.

پرنده‏نگری برای کودکان کم‏سن‏تر باید از محیط‏های اطراف محل زندگی‏شان، آغاز شود و به این منظور والدین می‏توانند برای جذب پرنده‏ها در اطراف محل سکونت خود، اقدام به نصب آشیانه‏های استاندارد و یا ظروف مخصوص غذاخوری پرندگان نمایند.

تحقیقات جدید نشان داده است که پرنده‏نگری می‏تواند استرس را از کودکان دور کند، مهارت‏های یادگیری آن‏ها را افزایش دهد و قدرت تجزیه و تحلیل، استدلال، ارائه‏ی فرضیه و نتیجه‏گیری را در آن‏ها تقویت کند و همچنین کودکان را برای انجام بهتر تکالیف درسی یاری رساند. بدیهی است که گردش تفریحی سرگرم‏کننده همراه با جستجو و شناخت پرندگان در دل طبیعت، برای همه‏ی دروس مقطع ابتدایی بسیار سودمند خواهد بود. شمارش و آمار برای ریاضی، بررسی ابعاد و طرح‏های بال و پر پرندگان برای هندسه و تمرکز بر رفتار زادآوری، تغذیه و لانه‏سازی پرندگان برای درس علوم با آموختنی‏های جدیدی همراه خواهد بود و همه‏ی این دستاوردها شناخت بیشتر عالم هنر را برای کودکان امکان‏پذیر می‏سازند.

باید ها و نباید ها ی پرنده نگری…

مهسا هاشمی گردآورنده:

مهسا هاشمی

پرنده نگری مانند هرچیز دیگری قوانینی دارد. باید ها و نباید هایی که نه تنها زمانی که در طبیعت هستید بلکه در محیط شهری و اطراف محل زندگیمان باید به آنها توجه کنید.

وقتی برای تفریح پرنده نگری به دل طبیعت میروید قبل از هرچیز باید به این نکته توجه کنید که ارزش پرندگان و تاثیرات سلامت زندگی انها و محیط زیست بر بقای بشر کاملا متقابل است.باید توجه داشته باشید که کوچکترین رفتار و یا عاداتی ممکن است تاثیراتی برزندگی ما و پرندگان بگذارد, به این دلیل در تمام دنیا کد های اخلاقی مورد قبولی وجود دارد که باید به انها توجه کنید…

1- نباید لانه پرنده ها را لمس کرد و یا حتی به آنها نزدیک شد.امنیت لانه در خطر میافتد و ممکن است پرنده لانه ی خود را ترک کند. پرنده ای که برای انتخاب محل لانه سازی, مراحل ساخت لانه, جذب جفت و زادآوری هفته ها انرژی بسیاری صرف کرده ممکن است قلمرو, لانه و حتی جوجه های خود را رها کند

2-به پرندگان غذا ندهید. پرندگان خود قادر به یافتن غذا هستند و نیازی به کمک ما ندارند, با غذا دادن به آنها رفتار طبیعی آنها را تغییر ندهید.

بارها دیده ایم که افرادی در کناررودخانه ها ایستاده وبرای پرندگان غذا پرتاب میکنند, اینکار نه تنها باعث آلودگی آب و محیط طبیعی میشود بلکه ممکن است پرنده با خوردن آنها آسیب بسیاری ببیند. پرندگان ممکن است با یک دانه پفک که ارزش غذایی برای آنها ندارد, بدنشان ضعیف شود واز بین بروند.

3-هنگام پرنده نگری سکوت را رعایت کنید و لباس هایی متناسب با رنگ محیط بپوشید.به یاد داشته باشید که در قلمروانها هستید و نباید موجب استرس انها شوید.

4-باعث الودگی اب, خاک وزیستگاه پرندگان نشوید.

5- در طبیعت ممکن است به جوجه پرندگانی بر بخورید که از لانه بیرون افتاده اند. هرگز تلاش نکنید آن ها را به لانه برگردانید! چرا که در چرخه ی طبیعت، حیواناتی وجود دارند که بخشی از غذای آن ها، جوجه های بیرون افتاده از لانه هستند و چنانچه شما این جوجه ها را به لانه برگردانید، با دست بردن در طبیعت موجب گرسنه ماندن این جانداران خواهید شد.

6- اگر لاشه پرنده ایی را دیدید به ان دست نزنید.انها جزیی از چرخه غذایی هستند.تنها در صورتی که لاشه ایی کنار جاده بود انرا به بیرون جاده بیاندازید , چراکه تعداد زیادی حیوان برای رسیدن به این لاشه ها تصادف میکنند و زیر لاستیک ماشین ها ازبین میروند

7- هرگز پرنده ایی را بدون مشورت با کارشناسان مرتبط در محیطی رها نکنید.چنانچه پرنده ایی در مکان و زمان نامناسب رها شود موجب مرگ آن میشود .

به یاد داشته باشیم در طبیعت هیچ اثری جز رد پا از خود بر جای نگذاریم و چیزی جز عکس و خاطره همراه نیاوریم.

چرا به تماشای پرندگان میرویم؟

گرداورنده: مجید پورهمدانی

بارها به نقاط مختلف دنیا رفته و از سفر لذت برده ایم، اما این بار مقصدمان خیلی دور نیست، کافیست به دنیای اطرافمان با دقت بیشتری نگاه کنیم. به سراغ بخشی از طبیعت میرویم که این روزها در زندگی شهری کمتر به آن توجه میشود. روزها از کنارش بی تفاوت میگذریم و شاید اصلا به آن فکر هم نکرده باشیم. موجوداتی که در کنار ما زندگی میکنند و هر کدام سهم کوچکی از هوا، زمین و طبیعت اطرافمان را به خود اختصاص داده اند.

“پرندگان”

موجوداتی که به این سو و آنسو پرواز میکنند و در میان درختان غبار گرفته ی شهر برای خود آشیانه میسازند. آواز زیبای پرندگان، تنوع در رنگ، شکل و رفتار آنها، افراد علاقمند را همواره بسوی خود می کشاند.

پرنده نگری لذت مشاهده پرندگان آزاد در طبیعت و زیستگاههای آنهاست و میتواند در محیط های طبیعی مانند دشتها، کوهها، تالابها، جنگلها، دریاچه ها و حتی در پارکهای شهر نیز انجام شود. بطور مثال جستجو برای یافتن و تماشای پرنده ای که آشیانه خود را با گل رس، شیره درختان، الیاف گیاهی و…. بر روی صخره های کوه صفه با هنرمندی کامل، شبیه به کوزه میسازد (کمرکولی کوچک) و یا رفتن به طبیعت برای تماشای پرنده ای که برای مهاجرت به شهر ما چند هفته شبانه روز و بدون هیچ توقفی در حال پرواز بوده، جایی برای استراحت فرود نیامده، با شکار حشرات در آسمان خود را سیر کرده و برای خوردن آب با سرعت به سطح آب می آید و با منقار خود کمی آب برمیدارد (بادخورک کوهی) همواره ذهن های جستجوگر و علاقمندان به تجربه های جدید در زمینه طبیعت را به سمت خود جذب میکند.

امروزه در دنیا لذت تماشای پرندگان مختلف به نوعی سرگرمی تبدیل شده که آنرا بنام پرنده نگری (Bird watching) میشناسند. برخلاف تصور عموم، پرنده نگری نام یک رشته علمی نیست و تنها شاخه ای از اکوتوریسم است که به مشاهده و بررسی پرندگان در طبیعت می پردازد. اگر بخواهیم نگاهی علمی به پرندگان داشته باشیم وارد مرزهای علمی بنام پرنده شناسی خواهیم شد که با پرنده نگری تفاوت دارد. کسانی که به عنوان پرنده شناس فعالیت میکنند نگاهی جزیی تر به پرنده ها دارند و بر اساس اهداف تحقیقاتی و مطالعاتی خود آنها را مورد بررسی قرار میدهند، اما یک پرنده نگر تنها بدنبال لذت بردن، کسب تجربه و آموختن از دنیای زیبا و پر رمز و راز پرندگان بوده و آرامشی عمیق را در دل طبیعت برای خود جستجو میکند.

افراد در هنگام فعالیت پرنده نگری و کسب انرژی های مثبت از طبیعت به هیچ عنوان متوجه گذر زمان نشده و عملا ساعتها و گاهی روزها از مشغله کاری و زندگی دور گشته و طبیعت، جسمی سالم و روحیه ای شاد را برای آنها به ارمغان می آورد. همچنین علاقمندان به طبیعت و پرنده نگری دارای روحیه ای لطیف تر و مهربان تر نسبت به سایرین هستند لذا پرنده نگری میتواند شما را در جمع دوستان و آشنایانی قرار دهد که همگی در یک موضوع مفرح و لذت بخش با هم اشتراک نظر دارید و قطعا میتوانید سالها دوستان خوبی برای هم باشید.

در ایران که یک منطقه ی گرمسیری محسوب میشود بهترین زمان پرنده نگری به هنگام کوچ بهاره و کوچ پاییزه ی پرندگان است. بیشترین گونه های پرنده را در این فصول میتوان دید، چرا که انواع خاص پرندگان در منطقه ی خود آشیانه نمی سازند و برای دسترسی به محل زندگی بهتر در این فصل ها از شمال به جنوب در قالب دسته ی پرندگان مهاجر اقدام به کوچ میکنند.

پرندگان همه جا هستند و برای دیدن آنها لازم نیست خیلی از محل زندگیتان دور شوید. بخاطر داشته باشید پرنده نگری یک فعالیت تخصصی و تحقیقاتی نیست بلکه هدف از آن تنها لذت بردن و غرق شدن در آرامش و تفکر در باره ی شگفتی های خلقت است. برای اینکه یک پرنده نگر شوید در مرحله ی اول نیاز به حوصله و پشتکار دارید. نیاز نیست همه پرندگان را بشناسید. فقط آنها را تماشا کنید و تفاوتهایشان را دریابید. در مرحله ی دوم سکوت و آرامش را تمرین کنید، در جای مناسبی بایستید و در سکوت از دیدن پرندگان و شنیدن صدای روحبخش آنها لذت ببرید.

پرنده نگری وسایل خاصی نیاز ندارد کافی است بسوی منطقه ای مناسب بروید و آنها را بشنوید و تماشا کنید اما برای آنکه جلوه های بیشتری از رمز و راز زندگی این مخلوقات خداوند را دریابید مرکز پرنده نگری اصفهان مستقر در کوه صفه کلیه وسایل کمکی لازم از قبیل دوربین چشمی، تلسکوپ، راهنمای پرنده نگر، کتاب راهنمای پرنده نگری، بروشور، عکس و… را برای شما همشهریان دوستدار طبیعت و پرندگان، در این مرکز فراهم نموده تا با مراجعه به این مرکز بتوانید بصورت اصولی پرنده نگری را در زمان و مکان مناسب شروع و از آن لذت ببرید.

منابع:

کتاب پرنده نگری تالیف آقای پرویز بختیاری

سایتهای مرتبط با پرندگان و پرنده نگری

چگونه زباله های ما زندگی پرندگان را به خطر می اندازد؟

سینا پوراسحاق گردآوری: سینا پوراسحاق

در عصر حاضر انسان با توسعه غیر مسئولانه و ناپایدار تکنولوژی حجم زیادی از زباله را تولید می‌کند و به موجب آن حیات خود و دیگر موجودات کره‌ی زمین در خطر نابودی قرار داده است. در میان حیات وحش، پرندگان از جمله موجوداتی هستند که به واسطه زباله‌ی انسان‌ها کاهش شدید جمعیت داشته و با مرگی دردناک از بین می روند. انواع زباله هایی که با عدم جمع آوری، دفن و بازیافت صحیح به صورت عمدی یا غیر عمدی وارد طبیعت می‌شوند و می توانند تا هزاران کیلومتر دورتر پراکنده گردند. توده های بزرگ زباله یافت شده در قطب شمال گواه این ماجراست. به سبب محدود بودن این نوشته در زیر به اختصار به تعدادی از انواع زباله و ارتباط آنها با مرگ پرندگان اشاره می‌کنیم تا شاید با درک این ارتباط و گسترش این آگاهی، رفتار مسئولانه تری در قبال زباله های خود داشته باشیم و محیطی زیبا برای خود و سایر موجودات بیافرینیم.



زباله های پلاستیکی

گرسنگی

حس بویایی در پرندگان آبزی و کنار آبزی در طول فرآیند تکامل، رشد نیافته و پدیده ی بسیار نوظهور پلاستیک در تاریخ عمر زمین برای آنها ناآشناست. به این سبب این پرندگان درب های بطری شناور در آب و دیگر انواع پلاستیک رنگی را با غذا اشتباه میگیرند و می‌بلعند. این مواد در معده بسیاری گونه ها و همچنین پرنده های نابالغ که قابلیت نشخوار ندارند باقی می‌ماند وهضم نمیگردد و حجم معده را به تدریج پر میکنند تا جایی که پرنده با مرگ تدریجی از گرسنگی می‌میرد. بر طبق جدیدترین گزارشات هم اکنون در معده‌ی بیش از 90 درصد پرندگان دریایی در سراسردنیا درصدی از پلاستیک وجود دارد و سالانه یک میلیون پرنده دریایی با خوردن پلاستیک بر اثر گرسنگی، انسداد مجرای گوارشی، مسمویت و یا جراحت درونی میمیرند.


خفگی و جراحت


قطعات پلاستیکی در صورت بلعیدن با انسداد مجرای گوارشی می‌توانند باعث مرگ پرنده شوند. همچنین قطعات لبه دار تیز در صورت بلعیدن ممکن است باعث زخمی شدن مجرای گوارشی و خونریزی درونی و یا با زخمی کردن سر و گردن و بال پرنده موجب مرگ آن شود.

  

مسمویت

پلت های پلاستیکی جاذب های قوی برای مواد سمی از قبیل ددت و پی سی بی هستند. در صورت بلعیده شدن تکه های پلاستیکی آلوده به این مواد، پرنده دچار مسمومیت و بیماری شده و در صورت شدت به مرگ منجر می‌شود.

گیر افتادن 

سالانه جسد صد هزار موجود از جمله پرندگان در سواحل یافت می‌شود که بر اثر گیر افتادن درانواع قطعه های پلاستیکی تلف شده‌اند و یقیناً آمار واقعی تلفات 
به این طریق بسیار بالاتر می‌باشد.



زباله های غذایی

بر هم زدن تعادل طبیعی

میزان زباله ای که انسان قرن 21 تولید می‌کند بسیار فراتر از هر زمان دیگر است. زباله های غذایی که در واقع یک سوم آنها قابل استفاده می بوده ولی با بی‌تفاوتی و عدم مدیریت صحیح دور ریخته شده‌اند. این مواد دور ریز همواره در طول تاریخ منبع غذایی برای جانوران بوده است اما در عصر حاضر حجم عظیمی از زباله در دپوهای زباله 

سراسرجهان در دسترس جانوران از جمله پرندگان می‌باشد و این باعث بر هم زدن تعادل اکولوژیکی و چرخه ی انتخاب طبیعی شده است. بدین صورت که به عنوان مثال جمعیت گونه‌های پرندگان فرصت طلب به دلیل دسترسی به دپوهای زباله چندین برابر می‌شود. در نتیجه افزایش و غالب شدن این گونه‌ها باعث اشغال قلمروی دیگر گونه‌ها و تصاحب منابع غذایی آنان شده و این امر خود موجب کاهش جمعیت و یا انقراض سایر گونه‌ها می شود.

کشتار جاده ای

زمانی که در حال عبور از جاده ها با خودرو هستیم احتمالاً بهترین توجیه برای بیرون ریختن زباله های غذایی این است که آنها به زودی تجزیه می شوند و به طبیعت برمی‌گردند. اما حقیقت این است که این زباله ها نقش دامگاه را ایفا می‌کنند. با شروع فساد، حشرات جذب می‌شوند و سپس جوندگان و پرندگان که در اثر تصادف کشته می‌شوند. و این تازه شروع زنجیره‌ی کشتار است. این لاشه ها به نوبه خود دیگر جانوران و پرندگان بزرگتر را به خود جذب می‌کند و این چرخه ی باطل ادامه می‌یابد.

ته سیگار

این نوع خاص از زباله امروزه به یکی از معضلات مهم محیط زیستی بدل گشته است. بخش فیلتر در واقع مجموعه ای از ذرات بسیار ریز پلاستیکی است که آلوده به مواد سمی می‌باشد و در طبیعت به ذرات ریز خطرناکتر از سایر انواع میکروپلاستیک ها تجزیه خواهد شد. مطالعات آزمایشگاهی نشان می دهد یک ته سیگار در یک لیتر آب برای کشتن تمام موجودات آبزی آن کافیست. ته سیگار آب‌ها را آلوده میکنند و با کم شدن موجودات آبزی منابع غذایی پرندگان نیز کم خواهد شد. چه بسیار مواردی که تنها یک ته سیگار موجب آتش گرفتن یک جنگل شده و پرندگان و جوجه ها به همراه سایر جانوران در آن می‌سوزند.

قلاب و تور ماهی گیری

در سراسر دنیا اغلب، وسایل ماهیگیری ازکار افتاده چه در سطح تجاری و یا محلی در دریاها رها می‌شوند. این عمل به حدی برای محیط زیست مخرب است که اخیراً اتحادیه اروپا قوانینی برای ممنوعیت آن وضع کرده است. این وسایل از قبیل تور، نخ و قلاب ماهیگیری با گیر انداختن، خفه کردن یا سلب توانایی پرندگان در تغذیه، شنا و پرواز، سالانه موجب مرگ صدها هزار پرنده می‌شود.

 

پر واضح است که لیست انواع زباله های خطرآفرین برای پرندگان و سایر حیات وحش طولانی‌تر بوده و در این مقاله نمی‌گنجد.

در این میان می توان به مواردی دیگر چون انواع رنگ ها، مواد شیمیایی، زباله های مایع با پایه نفتی و بادکنک های هلیومی اشاره کرد. هر شخص با وجدان بیدار می‌تواند با تفکر و تحقیق به تأثیر رفتارهای خود بر روی زمین و سایر موجودات پی ببرد و رفتاری مسئولانه را پی گیرد.

 

آنچه ما میتوانیم برای بهبود وضعیت انجام دهیم:      

üزباله ها از جمله ته سیگار را به شکل صحیح در سطل‌ها بیاندازیم و در طبیعت رها نکنیم

ü      با مصرف صحیح زباله‌ی کمتری تولید کنیم

ü      مواد بازیافتی را به شکل مناسب بازیافت کنیم و یا خلاقانه استفاده مجدد کنیم

ü      نایلون‌های پلاستیکی را هنگام بازیافت گره بزنیم و بطری‌ها و قوطی‌ها را پرس کنیم و در آنها را ببندیم 

ü      در برنامه‌های پاکسازی سواحل از زباله‌های پلاستیکی شرکت کنیم

ü      روزانه حداقل یک زباله از روی زمین برداریم حتی اگر مال ما نیستند. ما اینکار را برای نجات زمین انجام می‌دهیم

ü      در صورت ماهیگیری وسایل را در آب رها نکنیم و تورها خراب را قبل از بازیافت به قطعات کوچک ببریم

ü      به دیگران در مورد آنچه درک کرده‌ایم آگاهی بدهیم

 


منابع:

http://www.pnas.org/content/early/2015/08/27/1502108112

https://e360.yale.edu/features/unnatural_balance_how_food_waste_impacts_worlds_wildlife

https://www.treehugger.com/natural-sciences/roadkill-and-litter-how-tossing-your-trash-kills-animals.html

https://www.theguardian.com/environment/2015/sep/01/up-to-90-of-seabirds-have-plastic-in-their-guts-study-finds

https://www.theguardian.com/sustainable-business/2015/jun/09/why-cigarette-butts-threaten-to-stub-out-marine-life

https://www.int-res.com/abstracts/esr/v14/n2/p91-106/

 

 

 

آیا نورپردازی درختان و خیابان های شهر برای پرندگان مضر است؟

آلودگی نوری

 نویسنده: ایمان ابراهیمی
عکس: اینترنت   

آیا نورانی کردن درختان در شب برای پرندگان آسیب زا است؟ در سال های اخیر در بسیاری از شهرها و به خصوص شهر تهران، شهرداری ها جهت زیبا سازی فضای شهر

اقدامبهنصب چراغ های روشنایی در پایین و یا لابه لای درختان حاشیه ی خیابان ها میکنند. اما این کار چه تاثیری بر پرندگان دارد؟

جواب به این سوال از بسیاری جهات کار راحتی نیست چرا که اغلب تاثیرات این فعالیت بر روی درختان، پرندگان و دیگر موجودات زنده به صورت غیر مستقیم بوده و سنجش این تاثیر را دشوار میکند. در این مطلب به صورت خلاصه، به برخی از تاثیرات احتمالی اشاره کرده و راه حل هایی پیشنهاد میگردد.

اغلب پرندگان روز فعال بوده و برخی از پرندگان شب فعال هستند. پرندگان روز فعال در شهر، با تاریک شدن هوا به لانه یا محل پنهان شدن خود میروند. در فصول لانه سازی و تخم گذاری، بسیاری از پرندگان لانه ی خود را به گونه ای در میان شاخ و برگ درختان به صورت استتار میسازند که به هنگام شب، پرندگان شکاری شب فعال از جمله جغدها نتوانند به راحتی لانه و در نتیجه خود آن ها و جوجه ها را بیابند. نور پردازی به کل درخت، زحمت آن ها در پنهان شدن را به هدر میدهد.

یکی از مشکلات بسیار مهمی که نور پردازی در شب ایجاد میکند، دشوار کردن فهم چرخه ی شب و روز برای پرندگان و دیگر موجودات زنده و بهم ریختن ساعت مغزی آنها می باشد. این تاثیر هر چند کم باشد، میتواند تاثیرات بلند مدت نامطلوبی داشته باشد. به طور مثال پرندگان در فهم زمان رسیدن فصل بهار اشتباه کرده و چرخه ی زمانی زاد و ولد و تخم گذاری آنها به هم می خورد.

یکی از تاثیرات نورپردازی شبانه در درختان، جذب حشرات است. زمانی که حشرات در تعداد بسیار انبوه در کنار چراغ ها در حال حرکت باشند، بسیاری از پرندگان حشره خوار ممکن است تا ساعاتی پس از غروب آفتاب هم به دلیل وفور غذا، غذا خوردن را ترک نکرده و فعالیت تغذیه ای خود را ادامه دهند. این موضوع میتواند آنها را در معرض خطر شکار شدن توسط پرندگانی قرار دهد که در آن ساعات به طور طبیعی میتوانند فعالیت کنند.

یکی از مهم ترین تاثیرات بالا بردن آلودگی نوری در شهر، ایجاد خطا در مسیر یابی پرندگان مهاجر است. این موضوع به خصوص در شب های مه آلود و بارانی بیشتر به چشم می آید. بسیاری از پرندگان از جهت قرارگیری ستارگان و ماه برای یافتن مسیر خود در طول مهاجرت استفاده میکنند و برای این پرندگان نور بسیار زیاد در شهرها میتواند خطرآفرین باشد. این پرندگان به اشتباه به سوی این نورها حرکت کرده و از مسیر اصلی خود منحرف میشوند.

یکی از تاثیرات نورپردازی بر روی درختان، این است که برخی پرندگان که آن درختان را برای لانه سازی انتخاب کرده اند، در سال های آتی به آن درخت باز نخواهند گشت. چرا که لانه سازی در این درختان که تمام طول شب روشن و در معرض دید هستند، ریسک بسیار بالایی دارد.

تحقیقات بسیاری نشان داده است که استفاده از لامپ های LED برای نورپردازی شهری، برای سلامت انسان نیز میتواند مضر باشد. همچنین میتواند چرخه ی زندگی خود درختان را نیز دچار آسیب کرده و به درختان ضرر برساند.

اما چه میتوان کرد که پروژه های نورپردازی شبانه شهرها و زیباسازی از طریق آن ها منتفی نشود و آسیب به محیط زیست و پرندگان نیز به حداقل برسد؟ یکی از مهم ترین راه حل ها، استفاده از نورهای طیف رنگی قرمز-نارنجی-زرد است. به طور کلی به نظر میرسد میزان آسیب ناشی از نورهای قرمز حداقل، و آسیب ناشی از نورهای سفید رنگ حداکثر است. همچنین میتوان برای کاهش میزان آسیب، نه تمام درختان یک منطقه یا یک خیابان، که برخی از درختان را برای نورپردازی انتخاب کرد و برخی از درختان را نیز برای حفظ پرندگان، بدون نورپردازی رها کرد. همچنین اگر نور پردازی در خیابان ها به گونه ای تنظیم و برنامه ریزی شود که نور به صورت مستقیم رو به درخت نباشد، آسیب وارده کاهش می یابد.

سیاه خروس:: پرنده اسرارآمیز ارسباران

گردآورنده: ناعمه حسینی

درباره سیاه خروس چقدر میدانید؟ از زندگی سیاه خروس در ارسباران چیزی شنیده اید؟ جنگل¬های بکر و زیبای ارسباران در شمال شرقی آذربایجان میزبان اسرارآمیزترین گونه از ماکیان است. جنگل¬های ارسباران از ورقان تا کلیبر ادامه دارد و در شمال این منطقه رود ارس جاری است. امروزه به دلیل عدم مراقبت و فعالیت معادن از وسعت این منطقه کاسته شده اما وجود گونه¬های گیاهی منحصر به فرد، تنوع زیاد و طبیعت بکر و دست نخورده این منطقه را به یکی از شاهکارهای خلقت تبدیل کرده است. سیاه خروس در ایران از کمیاب¬ترین پرندگان است و فقط در منطقه حفاظت شده ارسباران زندگی می¬کند. پرنده بزرگی از راسته ماکیان که با ظاهر سیاه رنگ خود اسرارآمیز تر از سایر پرندگان این دسته به نظر می-رسد. تا دهه 1950 چنین تصور می‌شد که سیاه خروس قفقازی تنها در کوهستان¬های قفقاز و شمال شرقی ترکیه زندگی می¬کند ولی در دهه 1960 شایعات وجود یک پرنده قابل شکار سیاه رنگ در جنگل¬های کوهستانی کلیبر در شمال آذربایجان شرقی قوت گرفت.  حضور این پرنده برای اولین بار در سال 1350 توسط مدیر کل وقت سازمان محیط زیست آذربایجان شرقی گزارش شد و به دنبال آن چند مشاور خارجی وقت سازمان از منطقه دیدن کردند و مشخص کردند که این گونه سیاه خروس قفقازی است و تا آن زمان کسی نمی¬دانست که این گونه در ایران هم وجو دارد. این پرنده 40 تا 48 سانتی¬متر طول دارد و جثه اش بزرگ است. پرنده نر پرهای سیاه با جلای سبز آبی دارد. زیر بال¬ها سفید است و دو لکه سفید روی شانه¬ها و یک لکه قرمز تاج مانند بالای هر چشم دیده می¬شود. دم در انتها دوشاخه می¬شود و شاهپرهای کناری دم به شکل منحصر به فرد و زیبایی به سمت پایین پیچ خورده اند. در فصل بهار نمایش زیبای این پرنده بعد از طلوع آفتاب بسیار دیدنی است که با سروصدا تا ارتفاع 5/1 متر می¬پرد و پرهای دم را مانند تاجی بلند برای پرنده ماده روی زمین به نمایش می¬گذارد. زیبایی این پرنده و پرندگان مشابه و آوازه¬خوانی و سروصدای دل نشین آن¬ها می¬تواند گردشگران زیادی را از داخل و خارج کشور به محل زیست گاه¬های این پرندگان بکشاند. سیاه‌ خروس¬ها پرندگانی‌ اجتماعی‌ هستند و به صورت گروهی در پاییز و زمستان دیده می¬شوند. پرواز سیاه‌ خروس¬ها سریع ، مستقیم‌ توام با بال زدن¬های قوی است. سیاه‌ خروس‌ از برگ‌، جوانه‌ و میوه‌های‌ آبدار و حشرات تغذیه‌ می¬کند و در حاشیه جنگل¬ها، بوته¬زارها، علف¬زارها و نواحی کوهستانی به سر می¬برد و در زمستان به جنگل¬ها و مناطق کم ارتفاع کوچ می¬کند. پرنده ماده در زیر بوته¬های کوتاه و یا پای صخره¬ها آشیانه می¬سازد و نگهداری از جوجه¬ها را به عهده دارد. سیاه خروس در زمـرة پرنـدگان حمايـت شـده اسـت و به همین دلیل شکار آن ممنوع است و از جمله پرندگاني است که به دليل شرايط سـخت زيـستگاهي و زندگي مخفي، مطالعات مناسـبي دربـاره زنـدگي ايـن پرنـده صـورت نگرفتـه اسـت. جنگل زدایى و نابودى علفزارهاى زیستگاه این پرنده توسط اهالى محلى از جمله مهم ترین عامل تهدید این گونه¬¬ی نادر جهانی اعلام شده است. بعـد از جنگل تراشي در زيستگاه سياه خروس، اين پرنـده يـك سـال و گاهي تا دو سال در منطقه باقي مي¬ماند و به دنبـال آن يـا نـابود مي¬شود و يا منطقـه را تـرك می¬کند. در محدوده معدن مس سونگون، تخریب جنگل به همراه آلودگی صوتی ناشی از انفجار و تردد ماشین الات سنگین باعث شد که جمعیت¬های این پرنده به منطقه دیگری کوچ کنند. از عوامل مهم کاهش مساحت جنگل در زيستگاه سياه خـروس جنگل تراشي براي تأمين هيزم و ايجـاد فـضاي چـراي دام در حاشيه جنگل است. تغييـر اقليم نیز، باعث افزايش گون¬زار و بوته¬زار و کاهش علفزار در منطقه می¬شود. کاهش مساحت جنگل متراکم و کـاهش علفـزار کـه بـه نـوعي کاهش پناهگاه سياه خروس محسوب مي¬شود بدون ترديـد اثـر منفي بر روي جمعيت این پرنده¬ی زیبا و نادر خواهد داشت. 

کوکو::تکامل عجیب پرنده ی انگل

گردآورنده: یاسمن پورقاضی

نام معمولی: کوکوی انگل

زیر خانواده Cuculinae (خانواده ی Cuculidae)

طول پرنده از 15 تا 63 سانتی متر و وزن بین 17 تا 630 گرم می باشد.

اکثر کوکو ها انگل نیستند ولی حدود 60 گونه از آنها هستند( حدود 56 تا از دنیای قدیم و 3 تا از دنیای جدید).

نوزادان  خانواده ی انگل در ابتدا رنگشان به شکلی است  که تا  شبیه به فرزند خانواده ی میزبان باشند.

زیستگاه: خانواده ی کوکو در سراسر نقاط معتدل و استوایی جهان وجود دارد  ، همچنین استثنائاتی از جنوب غربی و جنوب آمریکا و مناطقی از شمال آفریقا و خاور میانه. کوکو های انگل زیر مجموعه ای از این محدوده را اشغال میکنند، به طور عمده در دنیای قدیم.

این پرنده چکار میکند؟؟؟

والدین بودن سخت است. خواب کمتر، وقت آزاد کمتر و تمام آن دهان های گرسنه که باید به آنها غذا رسانده شود. یک مادر پر مشغله چکار باید بکند؟ شما میدانید که باید نسل گونه های خود را حفظ کنید ، ولی چه کسی وقت این کار  را دارد؟ جالب این است که  کوکوها به همان پاسخی رسیده اند که انسان ها رسیده اند: برون سپاری.

زمانی که یک کوکوی ماده جفت گیری کرده و آماده ی تخم گذاری میباشد، به جای این که لانه بسازد و خود را برای زحمت کشیدن برای نگهداری از بچه ها آماده کند، صبر میکند تا یک ماده ی دیگر  را که تازه تخم گذاشته پیدا کند و منتظر می ماند تا پرنده برای پیدا کردن غذا از لانه اش خارج شود و بعد تخم خود را در همان لانه میگذارد و این کار را در چند لانه ی دیگر تکرار میکند. زمانی که پرنده ی ماده ی گول خورده برمیگردد، در لانه ی خود قرار میگیرد و از تخم های جدید هم مثل تخم های خود  نگهداری میکند. تخم های کوکو دوره ی جوجه کشی  کوتاه تری نسبت به تخم های میزبان خود دارند، بنابر این تخم های غریبه زودتر تفریخ پیدا میکند، که در آن صورت جوجه کوکو دیگر تخم ها (یا جوجه ها اگر زمان بندی درست عمل نکرده باشد) را به بیرون هل می دهد، و از داشتن لانه و مادری فداکار برای فقط برای خودش لذت میبرد. جوجه کوکو زودتر از گونه های میزبان خود رشد می کند ، بنابر این والدین نا تنی خود را با درخواست مداوم غذا مشغول نگه میدارد، و رقابت را از بین میبرد.

اما این یک مسابقه ی جالب تکاملی نمی بود اگر گونه های میزبان این مشکل را به راحتی و بدون اعتراض میپذیرفتند.  پرندگان به ستوه آمده توسط تخم های کوکو چندین راهکار را در تلاش برای مقابله کردن با این مشکل امتحان کرده اند. اول از همه ، والبته این روش خیلی دورازذهن نیست، در بین آنها نفرت شدیدی نسبت به وجود آمده است. کوکو های بالغ دیده شده در محدوده ی لانه های میزبانان توسط  گروهی از مادران عصبانی سریعا  محاصره و رانده میشوند. اگرچه، کوکوها توانسته اند از این قضیه به نفع خود استفاده کنند، به این طریق که از یک جفت، پرنده ی نر به اذیت کردن و فریب دادن گروه پرندگان عصبانی می پردازد در حالی که هم زمان پرنده ی ماده در آرامش تخم های خود را میگذارد.

استراتژی دوم برای پرنده های میزبان این است که یاد بگیرند که تخم های غریبه را تشخیص بدهند و به صورت پیشگیرانه آن ها را از لانه به بیرون بی اندازند. کوکو ها به دو روش به این استراتژی پاسخ داده اند. اول، آنها تخم هایشان را طوری   تکامل یافته اند که از نظر رنگ و اندازه شبیه به تخم های میزبان باشد ( و در جاهایی که لانه پوشیده است تخم های خیل تیره میگذارند که اصلا به راحتی قابل دیدن نیستندگونه های پرنده با سطوح بالاتری از رد کردن تخم های غریبه ، در نهایت با تعدادی تخم کوکو مواجه خواهند شد که بیبشتر و بیشتر به تخم های آن ها شباهت پیدا کرده اند. دوم، اگر یک میزبان تخم غریبه را پس بزند، کوکوای که آن تخم را گذاشته بعضی اوقات می آید و کل لانه را خراب میکند و هر چیزی را که داخل آن باقی مانده است را در یک عمل انتقام مادرانه از بین میبرد.

استراتژی سوم که توسط  پری گنجشک ها(Superb Fairy Wren) طراحی شده کمی خلاقانه تر است. به محض این که مادر میزبان تخم های خود را میگذارد، او شروع به آواز خواندن برای آنها با یک الگوی و ریتم مشخص میکند. حال ، تخم کوکو حدودا هم زمان با تخم های خودش تفریخ پیدا میکند، ولی چند روز دیرتر از تخم های خودش در آنجا قرار داده شده اند. این به این معنی است که جوجه های خودش قبل از تولد آواز او را برای مدت طولانی تری نسبت به جوجه کوکو یاد گرفته اند. زمانی که تخم ها تفریخ می یابند، تنها جوجه های خودش میتوانند به درستی آواز های او را تکرار کنند. پس جوجه ای که نتواند آواز را بخواند غذایی را هم دریافت نمیکند. وحتی اگر قبل از این که از گرسنگی بمیرد، جوجه ی انگل بتواند جوجه های او را از لانه به بیرون بیندازد، مادر به کلی پاسخ درست به آواز خودش را نخواهد شنید و می فهمد که باید لانه را به کلی ترک کند بنابر این به نفع این گونه است.

حداقل یک مورد شناخته شده از یکی از گونه های سابقا میزبان وجود دارد که به طور کامل این مانع انگلی را برای خود از میان برده است. سنگ چشم پشت سرخ ، به جز این که به طور مشخص نسبت به کوکو ها (و بسیاری چیز های دیگر) حالت تهاجمی قاتلانه دارد، در شناسایی تخم های کوکو بسیار ماهر شده است. بسیار سریع. انقدر سریع که محققان اعتقاد دارند که کوکو صرفا برای سازگاری با آن فرصت نداشته اند. در آزمایشات آزمایشگاهی سنگ چشم ها 93.3% از تمام تخم های کوکو را شناسایی  کرده و پس زدند. این توان شناسایی الگو ها برای این پرنده فوق العاده است. با این که رابطه ی انگلی کوکوها و سنگ چشم ها برای زمان طولانی ای شناخته شده است ولی در 30-40 سال اخیر در طبیعت دیده نشده است.

نکات جالب:

– حتی کوکوهایی که به طور معمول انگل نیستند گاهی اوقات تخم های خود را لانه های افراد گونه های خود یا دیگر گونه ها میگذارند، ولی با این حال برای غذا رسانی به جوجه ها کمک میکنند.

– پوسته ی تخم های کوکوهای انگل به طور غیر عادی ضخیم است، که هنگامی که مادر تخم ها را از بالا به داخل لانه ی میزبان می اندازد از شسکتن آنها جلوگیری میکند.

– کوکوهای نواردار با بیرون انداختن خواهر و برادر های نا تنی خود راضی نمیشوند و تا سرحد مرگ آنها را نوک میزنند.

– بعضی پرنده ها با ساختن لانه هایی با لبه های با شیب تند با این کوکوهای قاتل مواجه میشوند به طوری که بیرون انداختن جوجه ها را از لانه دشوار میکنند و مادر به بزرگ کردن همه ی جوجه ها میپردازد.

کوکو

چگونه یک پرنده نگر باشم؟

فاطمه کاظمی گردآورنده: فاطمه کاظمی

پرنده نگری تفریحی است که علاوه بر نشاط باعث افزایش فعالیت جسمی فرد نیز می شود. راه رفتن در مسیرهایی که پرنده ها هستند، به سرحال ماندن جسم کمک می کند. هم چنین دیدن پرنده ها، سنجیدن ویژگی هایشان و مقایسه با اطلاعاتی که در کتابچه های راهنما وجود دارد، مغز را به سمت یادگیری بیشتر سوق می دهد.

اگر تمایل به شروع “پرنده نگری” دارید، بهتر است قبل از شروع سفر پرنده نگری به نکات زیر توجه کنید:

۱- مطالعات و تحقیقات جزیی انجام دهید. 

قبل از اینکه به پرنده نگری بروید، زمان کوتاهی در مورد پرنده هایی که در منطقه هستند تحقیق کنید. با این کار خود را برای گردش پرنده نگری آماده کنید. این جست و جو باعث می شود پیش زمینه و تصوری در مورد پرنده هایی که انتظار دارید در هر محدوده ای ببینید، داشته باشید.

۲- لباس تیره یا همرنگ طبیعت بپوشید.

بخشی از یک پرنده نگر خوب بودن یکی شدن با محیط پیرامون است. با پوشیدن لباس همرنگ طبیعت و یکی شدن با محیط، پرنده ها به راحتی متوجه حضور شما نمی شوند و می توانید برای دیدن پرنده ها زمان بیشتری در طبیعت بمانید. رنگ لباس نامناسب، بهم ریختگی و آشفتگی پرنده ها را به دنبال خواهد داشت.

۳- اصطلاحات پرنده نگران را بیاموزید. 

در اجتماعات پرنده نگران، پرنده نگری شهری (birdwatcher) و پرنده نگری حرفه ای (birder) متفاوت است. پرنده نگر شهری کسی است که معمولاً در محدوده ای نزدیک به محل زندگی اش، از دیدن پرنده ها لذت می برد. پرنده نگر حرفه ای کسی است که برای دیدن انواع خاص پرندگان و گونه های کمیاب آن ها به فواصل دورتر سفر می کند.

بعضی از مردم این اصطلاحات را به جای هم استفاده می کنند.

۴- دوربین دوچشمی مناسب تهیه کنید. 

برای دیدن پرنده هایی که در فواصل دورتر هستند به یک دوربین دوچشمی نیاز دارید.

دوربین های ضد آب و با قدرت بزرگنمایی حداقل 8X را جست و جو و تهیه کنید. هم چنین میتوان از تلسکوپ استفاده کرد که نسبت به دوربین به راحتی قابل حمل نیست.

۵- کتابچه ی راهنما تهیه کنید.

اهمیت بالای کتابچه راهنما به این خاطر است که به شما اجازه می دهد گونه ای را که در طبیعت دیده اید به درستی و با دقت بیشتر تشخیص دهید و ویژگی های گونه های مختلف پرنده ها را یاد بگیرید؛ درواقع اطلاعات و مشاهدات را هماهنگ کنید.

برخی از کتابچه های راهنما از عکس های مختلف پرنده ها استفاده می کنند، در برخی دیگر از این کتابچه ها از نقاشی و شکل ها استفاده شده است. این تصمیم با شماست که کدام نوع از تصاویر را می پسندید.

بهتر است در ابتدای شروع پرنده نگری با کتابچه ی راهنمایی که به محدوده ی منطقه ی جغرافیایی محل زندگی شما اختصاص دارد، شروع کنید.

۶- یک بسته برای سفر پرنده نگری آماده کنید. 

با توجه به این پرنده نگری شما چه مدت زمانی خواهد بود و به چه محل و فاصله ای از خانه می روید، بعضی موارد مهم را بسته بندی کنید و در کیف یا کوله پشتی با همراه خود داشته باشید:

چند بطری آب

مقداری خوراکی

لباس گرم

چراغ قوه

چاقوی جیبی

پماد دفع حشرات

دفترچه برای ثبت کردن مشاهدات

کیسه خواب یا چادر

دنیای پر رنگ تر پرندگان:: قدرت بینایی و چشمان پرندگان

فاطمه موسوی گردآوری: فاطمه موسوی

بینایی حساس ترین حسِ پرندگان است و پرندگان احساس شدیدی نسبت به رنگ دارند که برای غذا خوردن، تولیدمثل و موارد دیگری حیاتی است. درک اینکه پرندگان چگونه رنگ ها را می بینند، می تواند به پرنده نگرها کمک کند تا با استفاده از این حس بیشتر لذت ببرند و پرندگان را جذب کنند.

در طول میلیون ها سال، پرهای زینتی پرندگان از خسته کننده بودن به خیره کننده تغییر کرده است؛ اما رنگ های درخشانی که انسان ها می بینند فقط اندکی از رنگ هاییست که پرندگان می بینند.

“لباس های ما تا قبل از اختراع رنگ های آنیلین بسیار یکنواخت و کسل کننده بود، اما پس از آنکه رنگ ارزان شد، انقلابی در لباس هایی که ما امروز می پوشیم ایجاد شد.” به نظر می رسد که همین موضوع برای پرنده ها نیز اتفاق افتاده است.

دانشمندان طی سالیان متمادی درباره این فکر می کردند که پرندگان چگونه رنگهای خود را به دست می آورند، اما با مطالعات ییل / کمبریج اولین پرسش این بود که در واقع تنوع رنگ پرندگان برای خودشان شبیه چیست. به طرز کنایه داری، پاسخ این است که پرندگان رنگ های بیشتری نسبت به انسان ها می بینند. آنها نه تنها می توانند رنگهای بیشتر از آنچه در پرهایشان هست را ببینند، بلکه به دلیل سلولهای مخروطی اضافه که در شبکیه چشم خود دارند، نسبت به طیف فرابنفش حساس هستند، همچنین آنها رنگهایِ نامرئی برای انسان را می بینند.

با گذشت زمان، پرندگان به ترکیب خیره کننده ای از رنگ های حاوی رنگدانه های مختلف ملانین تبدیل شده اند، که همان رنگش را به پوست انسان می بخشد؛ رنگدانه های کاروتنوئیدی و رنگ های ساختاری، مانند چشم های آبی انسانها ناشی از رژیم غذایی شان است.

رنگهای ساختاری، تنوع رنگیِ شیرها را برای پرهای پرندگان تولید می کنند، حتی با اینکه آن رنگها بین پرندگان به طور نسبی کمیاب هستند.

پرندگان رنگهای بیشتر از رنگهای موجود در پرهایشان را می بینند، چراکه با وجود سلول های مخروطی اضافی در شبکیه چشم شان، به طیف فرابنفش حساس هستند. (منبع: دانشگاه ییل)

محققان به دانستن اینکه چرا پرندگان هنوز باید توانایی تولید رنگ را پرورش دهند، علاقه مند هستند؛ رنگهای زرد و قرمز موجود در پرهایشان نمونه ای از رنگهایی است که برای انسان ها نامریی، ولی برای خود پرنده قابل مشاهده است.

یکی از محققان دانشگاه کمبریج می گوید “ما نمی دانیم که چرا رنگ پرهای پرندگان به این زیرمجموعه محدود می شود.”

“شاید ساخت رنگهای خارج از این محدوده با دستگاه های امروزی امکان ناپذیر یا بی فایده باشد.”

“این بدان معنی نیست که سرانجام تغییر و گسترش پالت رنگهای پرندگان به رنگهای جدید امکان پذیرنباشد.”

“پرندگان تنها توانایی درست کردن حدود 26 تا 30 درصد از رنگ هایی را که مشاهده می کنند، دارند؛ اما در طول میلیون ها سال به سختی برای غلبه بر این محدودیت ها تلاش کرده اند.”

“حیرت انگیز است متوجه شویم که اگرچه رنگ های پرندگان برای ما به طرز باورنکردنی گوناگون و زیبا است، ولی ما درمقایسه با پرندگان کور رنگ هستیم.”

“منطقه ی مهم پرندگان” یا “آی بی ای”* چیست؟

سینا پوراسحاق گردآوری: سینا پوراسحاق

“منطقه ی مهم پرندگان و تنوع زیستی*” منطقه ای است که توسط یک سری مولفه های پذیرفته شده ی بین المللی شناسایی می شود و در امر حفاظت از جمعیت پرندگان اهمیت جهانی دارد.

ارائه ی طرح اولیه و کار شناسایی سایت ها توسط بردلایف اینترنشال* در سال 1980 انجام گردید. بردلایف اینترنشنال بزرگترین انجمن مشارکتی حفاظتی دنیاست که در زمینه حفاظت پرندگان، زیستگاه ها و تنوع زیستی جهانی فعالیت می کند. در حال حاضر بیش از 12000 منطقه ی مهم پرندگان در سراسر دنیا وجود دارد. وسعت این سایت ها کوچک است به شکلی که بتوان کل آن را تحت حفاظت قرار داد و ویژگی، نوع زیستگاه و اهمیت پرنده شناسی این مناطق از زیستگاه های اطراف آن متفاوت است.

“مناطق مهم پرندگان” اغلب بخشی از شبکه ی مناطق تحت حفاظت موجود یک کشور را تشکیل می دهد و بنابراین تحت قوانین ملی کنترل می شوند. اما به رسمیت قانونی شناختن و حفاظت از آن دسته از “مناطق مهم پرندگان” که جزو مناطق تحت حفاظت موجود یک کشور قرار ندارند در کشورهای مختلف متفاوت است.

برخی کشورها استراتژی ملی حفاظتی منطبق با “آی بی ای” دارند در حالی که در برخی دیگر کشورها اساسا حفاظتی وجود ندارد. در سال 2013 عبارت “منطقه ی مهم پرندگان” به “منطقه ی مهم پرندگان و تنوع زیستی” تغییر یافت تا بیانگر پراهمیت بودن این مناطق برای سایر گونه های جانداران نیز باشد.

بر اساس سایت برد لایف  در ایران 105 “آی بی ای” یا “منطقه مهم پرندگان” با مساحتی بیش از 8 میلیون هکتار شناسایی شده است. از ایران هیچ سازمان مردم نهادی جزو سازمان های مشارکت کننده در طرح “آی بی ای” نمی باشد. مشارکت در طرح “آی بی ای” و به روز شدن اطلاعات زیستگاه ها می تواند عامل مهمی در جلب حمایت و کمک های بین المللی در زمینه ی حفاظت باشد.

مولفه های بین المللی برای انتخاب یک سایت به عنوان “آی بی ای” شامل حضور گونه های در معرض خطر انقراض و یا گونه های است که جمعیت آنها قابل جایگزینی نباشد. این مولفه ها بر پایه ابزارهای قانونی موجود همچون کنوانسیون رامسر و قانون حفاظت پرندگان وحشی اتحادیه اروپا تبیین گردیده است. برای انتخاب یک سایت “آی بی ای” می بایست یک یا بیش از یکی از مولفه های زیر وجود داشته باشد:

1. وجود گونه های در معرض خطر جهانی: سایت با حضور تعداد قابل توجهی از یک گونه ی در معرض خطر جهانی شناسایی میشود. (از جمله گونه های: به شدت در خطر انقراض، در خطر انقراض و گونه های آسیب پذیر طبق لیست قرمز “آی یو سی ان”*)

2. وجود گونه های با محدویت پراکندگی جغرافیایی: سایت با حضور بخش قابل توجهی از گونه های با محدودیت پراکندگی شناسایی می شود. (به عبارت دیگر گونه هایی که پراکندگی جهانی آنها کمتر از 50000 کیلومتر مربع باشد) که پراکندگی جمعیت زادآور آنها “منطقه پرندگان اندمیک” را تعریف میکند.

3. گونه های با محدودیت بیوم: سایت با حضور بخش عمده ای از گونه هایی شناسایی می شود که آن گونه ها اکثر و یا تماما محدود به یک بیوم خاص باشند.

4. گونه های پرندگان اجتماعی (گونه هایی که در دسته های بزرگ به صورت جمعیتی زندگی می کنند):

 یک سایت ممکن است با داشتن یک و یا بیش از یکی از زیر مولفه های ذیل قابلیت تبدیل به “آی بی ای” را داشته باشد:

4.1 سایت به صورت متداول 1% از کل جمعیت زیست جغرافیایی یک گونه آبزی اجتماعی را در خود جای داده باشد.

4.2 سایت به صورت متداول 1% از کل جمعیت جهانی یک گونه اجتماعی دریازی و یا خشکی زی را در خود جای داده باشد.

4.3 سایت به صورت متداول تعداد 20000 پرنده آبزی و یا 10000 جفت از یک یا بیش از یک گونه دریازی را در خود جای داده باشد.

4.4 سایت، آستانه ی خط قرمز جمعیتی مربوط به گونه های مهاجر را رد کرده باشد.

آستانه خط قرمز جمعیتی به صورت جهانی و یا منطقه ای تعیین می شود. به علاوه در برخی مناطق همچون اتحادیه اروپا و یا خاورمیانه، زیر مولفه های بیشتر منطقه ای وضع شده است.

*IBA: important bird and biodiversity area

*Birdlife International

*IUCN Red List

منابع:

https://en.wikipedia.org/wiki/Important_Bird_Area

http://datazone.birdlife.org/country/iran

http://www.biodiversitya-z.org/content/important-bird-and-biodiversity-areas-iba