پرندگان مهاجر، مهمان‌هایی دوست داشتنی

به نقل از محبوبه مرادعلی‌زاده در اصفهان زیبا
بسیاری از حیوانات مهاجرت می‌کنند تا از شرایط نامطلوب آب و هوایی و کمبود غذا دور گردند. بعضی از مهاجرین، مسافت کوتاهی را طی می‌کنند، درحالی که گونه‌های دیگر هزاران کیلومتر از محل تولیدمثل خود دور می‌شوند.
مهاجرت مختص پرندگان نبوده و ممکن است در بسیاری از موجودات دیگر مانند پستانداران،ماهی ها و حشرات و.. دیده شوند.گونه‌های زیادی از قبیل خفاشها،بیزونها،نهنگها،کوسه ها،گوزنها،غازهافدلفینها،مارهای آبی،فیلها،قورباغه ها،شته ها،بلبلها،شاهینها،ماهی ها و بسیاری از گونه های پرندگان آبزی و کنار آبزی مهاجرت می کنندتخمین زده می شود که هرساله حدود 50میلیارد قطعه پرنده در کره زمین مهاجرت می کنند.سفری خسته کننده که با تغییراتی در وزن،رزیم غذایی،فیزیولوژی و رفتار پرندگان همراه است.
اشکال مختلف مهاجرت در پرندگان:
همه مهاجرتها در پرندگان از طریق پرواز صورت نمی گیرد، برخی گونه‌ها مانند پنگوئن‌ها ممکن است از طریق شنا کردن یا پیاده روی مهاجرت کنند. برخی گونه ها مانند بادخورک‌ها و اغلب سسک‌ها شبها مهاجرت می‌کنند و روزها برای تجدید قوا در محل جدید مشغول تغذیه می شوند. پرندگانی نظیر درناها بطور دسته جمعی و بصورت 8 پرواز میکنند. طولانی ترین مسیر مهاجرت متعلق به پرنده‌ای است به نام پرستوی دریایی قطبی، این پرنده قهرمان پرواز بوده و هرساله مسافتی حدود 24هزار کیلومتر از قطب شمال تا قطب جنوب را طی می‌کند. رکورد دار بیشترین زمان پیوسته پرواز، بادخورکها هستند آنها ممکن است چند ماه در آسمان درحال پرواز باشند و جایی فرود نیایند.
((گیلانشاه حنایی)) را می توان رکورد‌دار بیشترین مسیر طی شده به طور پیوسته و بدون استراحت بر روی کره زمین دانست.
.
مسیرهای اصلی مهاجرت پرندگان در ایران:
حدود 340 گونه از پرندگان ایران مهاجر می‌باشند که حدود 100 گونه از آنها مهاجر عبوری از کشور ما می باشند. در ایران چند مسیر مهاجرتی کلی دیده می شود:
الف)مسیر شمال به جنوب که توسط بسیاری از گونه های مهاجر هرساله اتفاق می افتد، نمونه این گونه مهاجر را می‌توان در جغد تالابی دید که هرساله پاییز به کشور ما آمده و تا مناطق جنوبی کشور پراکنش می یابد.
ب)مسیر شمال شرقی به جنوب غربی،که غالب پرندگان مهاجر ایران را شامل می شود. برخی از این گونه‌ها تا آفریقا پیشروی میکنند. نمونه بارز این گونه مهاجر را در بلبل خالدار،سبزه قبا و بلدرچین و.. مشاهده کرد.
ج)مسیر شمال غربی به جنوب شرقی:که تعداد نسبتاً کمی از گونه های ایران را شامل می‌شود: زرده پر سرسیاه،مگس‌گیر سینه سرخ،زرده پر سر خاکستری

مهمترین زیستگاههای پرندگان مهاجر در ایران:
ایران باتوجه به موقعیت جغرافیایی،پستی ها و بلندیها و شرایط اقلیمی ،تالابهای دائمی و موقت بسیاری دارد. زیستگاههای تالابی از مهمترین زیستگاههای پرندگان در جهان هستند در ذیل به چند مورد از بهترین زیستگاههای پرندگان مهاجر در ایران اشاره می‌کنیم:
-تالاب انزلی:از مهمترین مناطقی است که بهترین شرایط را برای گذران زمستان پرندگان مهاجر فراهم می‌سازد. تنوع پوشش گیاهی تالاب سبب جلب و جذب پرندگان به سمت تالاب شده و تاکنون حدود 243 گونه پرنده‌آبزی و خشکی‌زی در این تالاب مشاهده شده است.
-تالاب میانکاله،تالابی با اهمیت بین المللی است که در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. هرساله در فصل پاییز این تالاب پذیرای صدها هزار پرنده همچون:فلامینگو،باکلان،قو،پلیکان،مرغابی و عقاب دریایی دم سفید است.
-دریاچه ارومیه: این دریاچه پذیرای بزرگترین کلونیهای تولیدمثلی فلامینگو در ایران و پلیکان سفید است.دریاچه ارومیه زیستگاه زمستان گذرانی گروههای آبزی از مرغان آبزی(بویژه اردکها و مرغان دراز پا) است.از گونه های درمعرض تهدید درحوزه اکولوژیکی دریاچه ارومیه می توان به :باکلان بزرگ،اردک بلوطی،غاز پیشانی سفید کوچک،خروس کولی دشتی،عروس غاز،میش مرغ،اردک مرمری،متای پاسرخ،اردک سرسفید،دلیجه کوچک نام برد.
-منطقه حفاظت شده حرا:
تاکنون حدود 203 گونه در این منطقه گزارش شده است. این ذخیره‌گاه در سراسر سال برای پرندگان زیستگاه مهمی بوده و از مکانهای مهم زادآوری اگرتها،حواصیلها،پرستوها و گلاریول ها،حواصیل هندی،سلیم خرچنگ خوار،اگرت بزرگ،اگرت ساحلی،فلامینگو،سلیم خواران،حواصیل بزرگ، گیلانشاه خالدار،پلیکان پا خاکستری،پلیکان سفید،لک لک سیاه،عروس غاز و پرندگان شکاری مانند عقاب شاهی،بحری و شاهین در فصل تابستان،پاییز و زمستان به شمار می‌رود.

-پارک ملی کویر
پارک ملی کویر دارای اقلیم خشک و بیابانی است و بیشتر بارندگی آن در ماههای آبان تا اردیبهشت صورت می گیرد. هرساله پرندگان مهاجری چون فلامینگو،آنقوت،سرسبز و خوتکا به اب بندهای این منطقه می آیند. پرندگان پارک شامل کبک،تیهوفزاغ بور،هوبره،انواع گنجشک،سهره،چکاوک، پرستو وانواع پرندگان شکاری از جمله عقاب طلایی،سنقر،سارگپه،شاهین،بحری و دلیجه است.پارک ملی کویر تنها زیستگاه زاغ بور ایرانی است.