نوروز و پرنده‌نگری

به نقل از محمدعلی آقاابراهیمی در اصفهان زیبا
نوروز در پیش است و بهار دلنشین کم‌کم از راه می‌رسد. این فصل زیبا و سرسبز همانطور که طبیعت از خواب بیدار می‌شود و حیات به طرز شگفت‌انگیزی شکوفا می‌گردد، پرشورترین فصل حیات پرندگان را در طول سال رقم می‌زند. پرندگان در سراسر زمین در آغاز بهار آشیانه‌های خود را ساخته و به دنبال جفت میگردند. بسیاری از آنان در پایان زمستان دست به مهاجرت‌های بزرگی می‌زنند تا به مناطقی برسند که اقلیم و آب‌وهوای مناسب را برای زادآوری داشته و منابع غذایی کافی برای بزرگ کردن جوجه‌هایشان را در اختیارشان قرار دهد. برخی دیگر در سرزمین‌های خود برای همیشه باقی می‌مانند و آنها نیز در بهار رفتارهای شورانگیز جفت‌یابی و زادآوری را از خود بروز می‌دهند. اغلب پرندگان دارای دو نوع پوشش در طول سال هستند، پوششی برای بهار و پوششی برای زمستان که با دو نوبت پرریزی در سال و سربرآوردن پرهای جدید با رنگهای متفاوت از دوره قبل، این دو پوشش ظاهر می‌شود.
نوع پوشش پرندگان در بهار معمولا زیباتر و رنگارنگ‌تر از دوره دیگر است زیرا آنها نیاز دارند که در ابتدای بهار با نمایش‌ها، نغمه‌ها و رقص‌ها و جنب‌جوش‌های فراوان، رفتارهای دلربا و دلفریبی برای یافتن جفت از خود بروز دهند و از سوی دیگر اغلب آنها به دلیل قلمروطلب بودن و به خاطر از میدان به در کردن رقبا و در رقابت بر سر جفت، نیاز به رنگ‌های تند و مشهودی دارند که در پوشش بهاره آنها ظاهر می‌شود. بسیاری از پرندگان در ابتدای بهار و در طول این فصل، به منظور جفت‌یابی و حراست از قلمرو به آوازه‌خوانی مشغولند بطوریکه در دیگر فصل‌ها چنین نغمه‌سرایی‌ کمتر از آنان دیده می‌شود. با به دنیا آمدن جوجه‌ها نیاز به غذا در نزد پرندگان دوچندان می‌شود و آنها ترس را کنار گذاشته و برای یافتن غذا به هر مکانی سرکشی می‌کنند و به همین سبب دیدن آنان در بهار بسیار راحت‌تر از سایر فصل‌هاست. در بهار، ساخت آشیانه و زادآوری باعث می‌شود پرندگان در مسیرهای خاصی تردد کنند و در مکان‌های مشخص و قابل تکراری دیده شوند که در این صورت با زیر نظر گرفتن آنها براحتی می‌توان رفتارهای گوناگونشان را دیده و ثبت کرد. جنب‌وجوش آنان در هنگام صبح و عصر برای سیر کردن جوجه‌ها بیشتر نمایان است و فرصت‌های نابی را در اختیار پرنده‌نگرها قرار میدهد که با احتیاط و رعایت اصول پرنده‌نگری مسئولانه و بدون وارد کردن استرس به آنها به قلمروشان نزدیک شوند و از دیدن آنها لذت ببرند.
بهار فصل گشت و گذار انسان در طبیعت است و بد نیست که پرنده‌نگری مسئولانه نیز در شمار تفریحات نشاط‌انگیز بهاری انسان جای گیرد اما با رعایت اصولی که به طور خلاصه چنین است: هرگز به لانه پرندگان نزدیک نشویم، به تخمها، جوجه‌ها و خود آشیانه دست نزنیم حتی اگر جوجه‌ای از لانه بیرون افتاده در چرخه زندگی پرندگان دخالت نکنیم. هنگام ورود به قلمرو آنان با احتیاط و بی‌سروصدا وارد شویم و چیزی را در اطراف قلمرو تغییر ندهیم. از ایجاد بوهای گوناگون از دخانیات گرفته تا آتش و عطرهای مختلف پرهیز کنیم. اگر قصد نزدیک شدن به پرنده‌ای داشتیم با لباس‌های همرنگ طبیعت وارد شویم و بصورت خم شده و یا نشسته و یا حتی سینه‌خیز به پرنده نزدیک شویم. در تعداد زیاد وارد قلمرو پرندگان نشویم و در این صورت به نوبت و در تعداد کمتر و با فواصل زمانی کافی در قلمرو آنان حضور یابیم. از ایجاد سروصدا و ساز و آواز و حتی گفتگوهای با صدای بلند در قلمرو پرندگان موکدا پرهیز کنیم. همیشه یادمان باشد که پرندگان براحتی در اثر استرس‌های کوچک لانه و جوجه‌هایشان را ترک می‌کنند و ما مسئول از بین رفتن نسل‌های جدید آنها خواهیم بود اگر مسئولیت‌پذیر نباشیم و شرایط لازم را رعایت نکنیم.