نوشته‌ها

دارکوب‌ها شاخص سلامت زیستگاه

به نقل از ناعمه حسینی در اصفهان زیبا
امروزه به گوشه و کنار دنیا که نگاه می‌کنیم چیزی جز درختان قطع شده برای ساختمان سازی و جاده کشی و یا سواحلی پر از بطری‌های نوشابه یا شهرهای پنهان شده در دود کارخانه‌ها و زوزه ماشین‌ها چیز دیگری دیده نمی شود. غافل از این‌که همه این‌ها روزی محل زندگی موجوداتی بودند که انسان با خودخواهی تمام، آن‌ها را از زیستگاهاشان بیرون رانده است. در حال حاضر بیشترین تخریب‌های محیط‌زیستی متوجه زیستگاه‌ها است و امروزه نابودی زیستگاه‌ها از عوامل اصلی تهدیدکننده گونه‌ها محسوب می‌شود به‌طوری که حدود 30 درصد از انقراض گونه‌ها به‌ویژه پرندگان در اثر تخریب و انهدام زیستگاه‌ها اتفاق افتاده است. دارکوب‌ها نیز از جمله پرندگانی هستند که بقا آن‌ها تا حد زیادی تحت تاثیر تخریب زیستگاه قرار گرفته است. این پرندگان درخت‌زی هستند و منقاری قوی و نوک‌تیز دارند که از آن برای ضربه زدن به درختان و جست‌جوی غذا استفاده می‌کنند. زبان آن‌ها خیلی دراز است و در انتهای زبان گیرنده‌های حسی قوی دارند که حرکات حشرات و کرم‌های داخل تنه درختان را به‌خوبی احساس می‌کنند. این پرندگان متخصص بالارفتن از تنه درختان و ایجاد حفره در آن‌ها هستند و از حشرات داخل پوست درختان تغذیه می‌کنند بنابراین در امور کنترل آفاتی همچون سوسک چوبخوار بسیار مفید هستند. دارکوب‌ها و به‌ویژه دارکوب سبز به‌عنوان شاخص تنوع پرندگان جنگلی و همچنین شاخص سلامت زیستگاه شناخته شده‌اند زیرا جمعیت آن‌ها به‌طور قابل اطمینانی قابل پایش است و همچنین فعالیت‌های غذایابی و آشیانه‌سازی آن‌ها بر فراوانی تنوع سایر پرندگان جنگلی موثر است بنابراین بین غنای گونه‌ای دارکوب‌ها با غنای گونه‌ای سایر پرندگان جنگلی رابطه مستقیم وجود دارد زیرا محدوده فعالیت این پرندندگان در زیستگاه و همچنین نیازهای زیستگاهی آن‌ها با سایر گونه‌ها هم‌پوشانی دارد بنابراین اگر دارکوب‌ها حفاظت شوند سایر گونه‌ها نیز در زیر چتر حمایتی آن‌ها حفظ می‌شوند از این‌رو مدیریت دارکوب‌ها می‌تواند در راستای مدیریت تنوع‌زیستی سایر پرندگان جنگلی بسیار مفید باشد. زندگی دارکوب‌ها در جنگل به عوامل خاصی همچون چوب‌های مرده و پوسیده و درختان برگ‌ریز کهنسال با ارتفاع زیاد وابسته است بنابراین حضور آن‌ها با بهره‌برداری بی‌رویه از جنگل سازگاری ندارد از این‌رو حضور تعداد زیادی دارکوب نشان‌دهنده درجه بالایی از طبیعی بودن جنگل است.

آیا نورانی کردن درختان در شب برای پرندگان آسیب زاست؟

به نقل از ایمان ابراهیمی در اصفهان زیبا

در سال های اخیر در بسیاری از شهرها ، شهرداری ها جهت زیبا سازی فضای شهر اقدام به نصب چراغ های روشنایی در پایین و یا لابه لای درختان حاشیه ی خیابان ها میکنند.
اما این کار چه تاثیری بر پرندگان دارد؟
جواب به این سوال از بسیاری جهات کار راحتی نیست چرا که اغلب تأثیرات این فعالیت بر روی درختان، پرندگان و دیگر موجودات زنده به صورت غیر مستقیم بوده و سنجش این تاثیر را دشوار میکند. در این مطلب به صورت خلاصه، به برخی از تاثیرات احتمالی اشاره کرده و راه حل هایی پیشنهاد میگردد.
اغلب پرندگان روز فعال بوده و برخی از پرندگان شب فعال هستند. پرندگان روز فعال در شهر، با تاریک شدن هوا به لانه یا محل پنهان شدن خود میروند. در فصول لانه سازی و تخم گذاری، بسیاری از پرندگان لانه ی خود را به گونه ای در میان شاخ و برگ درختان به صورت استتار میسازند که به هنگام شب، پرندگان شکاری شب فعال از جمله جغدها نتوانند به راحتی لانه و در نتیجه خود آن ها و جوجه ها را بیابند. نور پردازی به کل درخت، زحمت آن ها در پنهان شدن را به هدر میدهد.
یکی از مشکلات بسیار مهمی که نور پردازی در شب ایجاد میکند، دشوار کردن فهم چرخه ی شب و روز برای پرندگان و دیگر موجودات زنده و بهم ریختن ساعت مغزی آنها می باشد. این تأثیر هر چند کم باشد، میتواند تاثیرات بلند مدت نامطلوبی داشته باشد. به طور مثال پرندگان در فهم زمان رسیدن فصل بهار اشتباه کرده و چرخه ی زمانی زاد و ولد و تخم گذاری آنها به هم می خورد.
یکی از تأثیرات نورپردازی شبانه در درختان، جذب حشرات است. زمانی که حشرات در تعداد بسیار انبوه در کنار چراغ ها در حال حرکت باشند، بسیاری از پرندگان حشره خوار ممکن است تا ساعاتی پس از غروب آفتاب هم به دلیل وفور غذا، غذا خوردن را ترک نکرده و فعالیت تغذیه ای خود را ادامه دهند. این موضوع میتواند آنها را در معرض خطر شکار شدن توسط پرندگانی قرار دهد که در آن ساعات به طور طبیعی میتوانند فعالیت کنند.
یکی از مهم ترین تأثیرات بالا بردن آلودگی نوری در شهر، ایجاد خطا در مسیر یابی پرندگان مهاجر است. این موضوع به خصوص در شب های مه آلود و بارانی بیشتر به چشم می آید. بسیاری از پرندگان از جهت قرارگیری ستارگان و ماه برای یافتن مسیر خود در طول مهاجرت استفاده میکنند و برای این پرندگان نور بسیار زیاد در شهرها میتواند خطرآفرین باشد. این پرندگان به اشتباه به سوی این نورها حرکت کرده و از مسیر اصلی خود منحرف میشوند.
یکی از تاثیرات نورپردازی بر روی درختان، این است که برخی پرندگان که آن درختان را برای لانه سازی انتخاب کرده اند، در سال های آتی به آن درخت باز نخواهند گشت. چرا که لانه سازی در این درختان که تمام طول شب روشن و در معرض دید هستند، ریسک بسیار بالایی دارد.
تحقیقات بسیاری نشان داده است که استفاده از لامپ های LED برای نورپردازی شهری، برای سلامت انسان نیز میتواند مضر باشد. همچنین میتواند چرخه ی زندگی خود درختان را نیز دچار آسیب کرده و به درختان ضرر برساند.
اما چه میتوان کرد که پروژه های نورپردازی شبانه شهرها و زیباسازی از طریق آن ها منتفی نشود و آسیب به محیط زیست و پرندگان نیز به حداقل برسد؟
یکی از مهم ترین راه حل ها، استفاده از نورهای طیف رنگی قرمز-نارنجی-زرد است. به طور کلی به نظر میرسد میزان آسیب ناشی از نورهای قرمز حداقل، و آسیب ناشی از نورهای سفید رنگ حداکثر است. همچنین میتوان برای کاهش میزان آسیب، نه تمام درختان یک منطقه یا یک خیابان، که برخی از درختان را برای نورپردازی انتخاب کرد و برخی از درختان را نیز برای حفظ پرندگان، بدون نورپردازی رها کرد. همچنین اگر نور پردازی در خیابان ها به گونه ای تنظیم و برنامه ریزی شود که نور به صورت مستقیم رو به درخت نباشد، آسیب وارده کاهش می یابد.