نوشته‌ها

درنای خاکستری

درنای خاکستری را میشناسید؟ محل زندگی درنای معمولی کجاست؟ روز درنای خاکستری در تالاب میقان را شنیده اید؟ یکی از 552 گونه پرنده ثبت شده در ایران درنای معمولی است. اگر قصد پرنده نگری و جستجوی درنای خاکستری در تالاب های ایران را دارید این مطلب را بخوانید.

درنای خاکستری

درباره درنای خاکستری

درنای خاکستری یکی از پرندگان زیبای ایران است. این پرنده در پاییز و زمستان مهمان تالاب های امن کشورمان است. درناهای خاکستری که نام انگلیسی آنها Commom Crane است, از خانواده درنا ها هستند. زمانی که نام درنا را میشنوید ممکن است نام امید, تنها درنای سیبری را یادآور شوید. بله آنها از یک خانواده هستند!!
قامت درنا ها بین 100 تا 150 سانتی متر است. رنگ خاکستری این پرنده, نوار پهن سفید رنگ طرفین سر آنها و لکه قرمز رنگ پشت سرشان, نقش مهمی درشناسایی درنای خاکستری دارند. فراموش نکنید که نر و ماده درنای خاکستری تفاوتی ندارند.
توجه داشته باشید؛ درناها گردن خود را هنگام پرواز کاملا صاف نگه میدارند به خصوص زمانی که احساس خطر میکنند.

تغذیه: درنای معمولی از جانداران کوچک مانند: قورباغه ها, مارها, حشرات و همچنین دانه و ساقه بعضی از گیاهان تغذیه میکنند.
زیستگاه: زیستگاه عمده این پرنده مراتع پست و مرطوب است. اگر به دنبال درنای خاکستری میگردید بی شک در اطراف دریاچه های کم عمق و تالاب ها دیده میشوند.

تولید مثل درنای خاکستری

درنای خاکستری, پرندگانی تک همسر هستند و تا پایان عمر با جفت خود میمانند. اما این وفاداری باعث شده است میزان زاد و ولد آنها کم باشد. نتیجه هربار زادآوری این درنا, دو تخم میباشد و جوجه ایی که قدرت بیشتری داشته باشد زنده خواهد ماند.
رقص جفتگیری درنا ها بسیار معروف است. کورتشیپ دیسپلی یا رقص جفت گیری, حرکاتی هستند که پرنده نر برای جلب رضایت ماده انجام میدهد.
نکته جالب در مورد درنای معمولی این است که این پرنده اگر سالها با جفت خود زندگی کند باز هم قبل از جفت گیری, رقص و حرکات مزون را انجام میدهد.

مهاجرت درنای خاکستری

همانطور که میدانید بیش از دو سوم پرندگان ایران مهاجر هستند. این درنا نیز سالانه در مسیر مهاجرت خود به ایران می آید. درناها در زمان مهاجرت به صورت گله های 400 تایی از سواحل شمالی اروپا و سیبری به سمت عرض های جنوبی پرواز میکنند.
درناهایی که در فصل زادآوری فرصت جفت یابی و تولید مثل را از دست داده اند, زود تر از دیگر درناها مهاجرت را آغاز میکنند.
همچنین جوجه های درنای خاکستری در اولین مهاجرت خود همراه پدر و مادر, مسیر را طی میکنند.
در تحقیقات اخیر متوجه شده اند؛ فصل مهاجرت یکی از خطرناک ترین زمان های عمر یک درنا خاکستری است چراکه زیستگاه ها در طول مسیر نابود شده اند و یکی از اصلی ترین دلایل کاهش جمعیت این پرنده است.
این پرندگان میتوانند بیش از 200 مایل در روز را در فصل مهاجرت پرواز کنند و برای تغییر ارتفاع از ترمال ( اختلاف ارتفاع هوای گرم و سرد) استفاده میکنند.

درنای خاکستری

روز درنای خاکستری در تالاب میقان

اما روز درنای خاکستری چه روزی است؟ 15 آبان به دلیل حضور تعداد زیادی از این پرنده در تالاب میقان, روز درنای خاکستری نام گرفت. داستان تالاب میقان و مهمان های او قدمت چندین ساله دارد. آسمانی با هزاران درنای مهمولی میقان را به یکی از نقاط قابل توجه برای دیدن این پرنده تبدیل کرده است.
نه تنها در آبان ماه در فصل مهاجرت میتوانید این پرنده را در تالاب های کشور مخصوصا تالاب میقان اراک مشاهده کنید, بلکه در زمان برگشت, بعضی از درناهای خاکستری برای استراحت در این تالاب ها فرود می آیند.

خلاصه

درنای خاکستری پرنده ایی کاملا اجتماعی است و آنها را به صورت دسته های بزرگ و کوچک در برنامه های پرنده نگری خواهید دید. درجه حفاظتی درنای معمولی یا درنای خاکستری در مرحله کمترین نگرانی (LC) قرار دارد. امید بر اینکه وضعیت درنای معمولی در ایران با کاهش جمعیت آن ها رو به رو نشود. تا بتوانیم از طریق برنامه های پرنده نگری این پرنده زیبا را به دیگران معرفی کنیم.

پرندگان مهاجر، مهمان‌هایی دوست داشتنی

بسیاری از حیوانات و پرندگان مهاجرت می‌کنند تا از شرایط نامطلوب آب و هوایی و کمبود غذا دور گردند. بعضی از پرندگان مهاجر ، مسافت کوتاهی را طی می‌کنند، درحالی که گونه‌های دیگر پرنده ها هزاران کیلومتر از محل تولید مثل خود دور می‌شوند. مهاجرت مختص پرندگان نبوده و ممکن است در بسیاری از موجودات دیگر مانند پستانداران،ماهی ها و حشرات و.. دیده شوند. گونه‌های زیادی از قبیل خفاشها، بیزونها ،نهنگها، کوسه ها، گوزنها، غازها، دلفینها، مارهای آبی، فیلها، قورباغه ها، شته ها، بلبلها، شاهینها، ماهی ها و بسیاری از گونه های پرندگان آبزی و کنار آبزی مهاجرت می کنند. تخمین زده می شود که هر ساله حدود 50 میلیارد قطعه پرنده در کره زمین مهاجرت می کنند. سفری خسته کننده که با تغییراتی در وزن، رژیم غذایی، فیزیولوژی و رفتار پرندگان همراه است. مهاجرت پرندگان احتمالا پر رمز و راز ترین رفتار این جانداران است. راز مهاجرت پرندگان و دلیل یا دلایل مهاجرت در پرندگان هنوز به طور کامل شناخته نشده است. مشاهده پرندگان مهاجر تالاب های ایران از زیبایی های طبیعت کشور است که از پتانسیل های پرنده نگری در ایران محسوب میگردد. برای پرنده نگری در تالاب های کشور بهتر است در ابتدا دانش خود را در زمینه ی پرندگان ایران و پرنده نگری و مهاجرت پرندگان به ایران در زمستان افزایش دهید.

اشکال مختلف مهاجرت پرندگان :

همه مهاجرت ها در پرندگان از طریق پرواز صورت نمی گیرد، برخی گونه‌ها مانند پنگوئن‌ها ممکن است از طریق شنا کردن یا پیاده روی مهاجرت کنند. برخی پرندگان مهاجر مانند بادخورک‌ ها و اغلب سسک‌ ها شب ها مهاجرت می‌کنند و روزها برای تجدید قوا در محل جدید مشغول تغذیه می شوند. پرندگانی نظیر درناها بطور دسته جمعی و بصورت 8 پرواز میکنند. طولانی ترین مسیر مهاجرت در پرندگان متعلق به پرنده‌ای است به نام پرستوی دریایی قطبی ، این پرنده قهرمان پرواز بوده و هرساله مسافتی حدود 24هزار کیلومتر از قطب شمال تا قطب جنوب را طی می‌کند. رکورد دار بیشترین زمان پیوسته پرواز، بادخورکها هستند آنها ممکن است چند ماه در آسمان درحال پرواز باشند و جایی فرود نیایند.
((گیلانشاه حنایی)) را می توان رکورد‌دار بیشترین مسیر طی شده به طور پیوسته و بدون استراحت بر روی کره زمین دانست.

مسیرهای اصلی مهاجرت پرندگان در ایران در زمستان و بهار :

مهاجرت پرندگان و پرندگان مهاجر و دلایل مهاجرت

حدود 340 گونه از پرندگان ایران مهاجر می‌باشند که حدود 100 گونه از آنها مهاجر عبوری از کشور ما می باشند. در ایران چند مسیر مهاجرتی کلی در پرندگان دیده می شود:

الف) مسیر شمال به جنوب یا مسیر مهاجرت پرندگان از سیبری که توسط بسیاری از گونه های مهاجر هر ساله اتفاق می افتد، نمونه این گونه مهاجر را می‌توان در جغد تالابی دید که هر ساله پاییز به کشور ما آمده و تا مناطق جنوبی کشور پراکنش می یابد.


ب)مسیر شمال شرقی به جنوب غربی، که غالب پرندگان مهاجر ایران را شامل می شود. برخی از این گونه‌ها تا آفریقا پیشروی میکنند. نمونه بارز این گونه مهاجر را در بلبل خالدار، سبزه قبا و بلدرچین و.. مشاهده کرد.


ج)مسیر شمال غربی به جنوب شرقی:که تعداد نسبتاً کمی از گونه های ایران را شامل می‌شود: زرده پر سر سیاه، مگس‌گیر سینه سرخ، زرده پر سر خاکستری

مهمترین زیستگاه های پرندگان مهاجر در ایران :

ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی، پستی ها و بلندیها و شرایط اقلیمی ،تالابهای دائمی و موقت بسیاری دارد. زیستگاههای تالابی از مهمترین زیستگاه های پرندگان مهاجر در جهان هستند در ذیل به چند مورد از بهترین زیستگاههای پرندگان مهاجر در ایران اشاره می‌کنیم:


– پرندگان مهاجر تالاب انزلی:

از مهمترین مناطقی است که بهترین شرایط را برای گذران زمستان پرندگان مهاجر فراهم می‌سازد. تنوع پوشش گیاهی تالاب سبب جلب و جذب پرندگان به سمت تالاب شده و تاکنون حدود 243 گونه پرنده‌ آبزی و خشکی‌زی در این تالاب مشاهده شده است.

مهاجرت پرندگان به تالاب های ایران در زمستان
– مهاجرت پرندگان به تالاب میانکاله:

تالابی با اهمیت بین المللی است که در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. هرساله در فصل پاییز این تالاب پذیرای صدها هزار پرنده همچون: فلامینگو، باکلان، قو، پلیکان، مرغابی و عقاب دریایی دم سفید است.

  • پرندگان مهاجر دریاچه ارومیه :

دریاچه ارومیه پذیرای بزرگترین کلونی های تولید مثلی فلامینگو در ایران و پلیکان سفید است. دریاچه ارومیه زیستگاه زمستان گذرانی گروههای آبزی از مرغان آبزی (به ویژه اردكها و مرغان دراز پا) است.از گونه های درمعرض تهدید در حوزه اکولوژیکی دریاچه ارومیه می توان به باکلان بزرگ، اردک بلوطی، غاز پیشانی سفید کوچک، خروس کولی دشتی، عروس غاز، میش مرغ، اردک مرمری، متای پاسرخ، اردک سرسفید، دلیجه کوچک نام برد.

– پرندگان مهاجر منطقه حفاظت شده حرا :


تاکنون حدود 203 گونه در این منطقه گزارش شده است. این ذخیره‌گاه در سراسر سال برای پرندگان زیستگاه مهمی بوده و از مکانهای مهم زادآوری اگرت ها، حواصیل ها، پرستوها و گلاریول ها، حواصیل هندی، سلیم خرچنگ خوار، اگرت بزرگ، اگرت ساحلی، فلامینگو، سلیم خواران، حواصیل بزرگ، گیلانشاه خالدار، پلیکان پا خاکستری، پلیکان سفید، لک لک سیاه، عروس غاز و پرندگان شکاری مانند عقاب شاهی، بحری و شاهین در فصل تابستان، پاییز و زمستان به شمار می‌رود.

– پرندگان پارک ملی کویر:

مهاجرت پرندگان در ایران

پرندگان مهاجر

پارک ملی کویر دارای اقلیم خشک و بیابانی است و بیشتر بارندگی آن در ماههای آبان تا اردیبهشت صورت می گیرد. هرساله پرندگان مهاجری چون فلامینگو، آنقوت،سرسبز و خوتکا به اب بندهای این منطقه می آیند. پرندگان پارک شامل کبک، تیهو ، زاغ بور، هوبره، انواع گنجشک، سهره، چکاوک، پرستو و انواع پرندگان شکاری از جمله عقاب طلایی، سنقر، سارگپه، شاهین، بحری و دلیجه است. پارک ملی کویر تنها زیستگاه زاغ بور ایرانی است.

جمع بندی:

امیدواریم توانسته باشیم در این مطلب کوتاه در ارتباط با مهاجرت پرندگان توضیحات کافی را داده باشیم و توانسته باشیم پرندگان مهاجر تالاب های ایران را معرفی کرده و در ارتباط با مهاجرت پرندگان به تالاب ها در زمستان به اندازه ی مطلب، اطلاعات منتقل نموده باشیم. نگارنده ی این مطلب، محبوبه مرادعلی زاده، از اعضای انجمن آوای بوم میباشد و حق کپی برای انجمن آوای بوم محفوظ است.

قصه‏ تلخ «امید»

به نقل از محمدعلی آقا ابراهیمی در اصفهان زیبا

آخرین بازمانده جمعیت غربی درناهای سیبری از 11 سال پیش که جـــفـــت خــــود و آخـــریـــن عضـــو خانــواده‌اش را بــــر اثــــر شــــلیک شکارچیان از دست داد، به ‏تنهایی به ایران آمده، همان‌طور که در یک قرن گذشته این مهاجرت اتفاق می‏افتاده است، به ‏تنهایی زمستان را سپری کرده و در اواخر زمستان به ‏تنهایی به سیبری بازگشته است. «امید» نامی است که فعالان محیط زیست در اواخر دهه‏ 80 برای این آخرین بازمانده‌ انتخاب کردند. اما قصه‏ تلخ تنهایی این درنای سفید سیبری چیست؟! درناهای سیبری در طـــی دهه‌های اخیر، سه جمعیت داشته‌اند: جمعیت مرکزی که برای گذران زمستان، سیبری را به مقصد هند ترک می‌کردند. در سال 1992 تنها دو عضو از این گروه باقی مانده بود و آنها آخرین بار در سال 2002 مشاهده شدند و به احتمال فراوان این جمعیت منقرض شده است. دیگر جمعیت درناهای سیبری که برای مهاجرت زمستان خود، مسیر شرق آسیا را در پیش می‌گیرد و زمستان را در چین می‌گذراند، جمعیت شرقی نام دارد.

اکنون حدود 3000 فرد از این جمعیت باقی مانده است که در خطر انقراض‏اند و در سال‏های گذشته و به‏ ویژه پس از احداث سد یانگ تسه‌ چین، تعداد آنها به‏ شدت کاهش یافته است و سومین جمعیت درناهای سیبری که سواحل شمال ایران را برای سپری کردن زمستان برمی‌گزیند، جمعیت غربی نـــام دارد که آخرین بازمانده‌ آن همین «امید» تنهاست. اما چه شد که «امید» تنها شد؟! در چند دهه‌ اخــــیـــــر، هـــــمـــزمــــان بــــا شـــرایــط نامطلوب اقـــتـــصــــادی و واردات بی‌رویه‌ســـــلاح‌هــــای شکاری، شاهد تغییر در روش‌هــــای شـــــکار سنتی در سرزمین‌های شمالی ایران بوده‏ایم، آنچنـــــان کــــه شــــکــــار از کاری بــــــرای امـــــرار معاش ساده، قدیمی و بی‌خطــر به صنعتی پول‏ساز تبدیل شده است، همچنین تغییر کاربری و دست‌کاری در زیستگاه‌های پرندگان مهاجر و نابودی بسیاری از این زیستگاه‌ها فشار شکننده‌ای را بر جمعیت‌های گوناگون پرندگان مهاجر تحمیل کرد و بسیاری از آنها را در معرض خطر انقراض قرار داد. به‏ویژه خطر انقراض بــــرای جمعیـــت غربی درناهای سیبری کــــه تـــا دهـــه‏ 1990 میلادی تنها چند فرد از آنها زنده مانده بودند، بسیار جدی بود. از آن زمان تا اوایل قرن بیستم تعداد این درناها به شدت کاهش یافت و تنها سه فرد از آنها باقی ماند و سرانجام در سال 2007 میلادی (1386 شمسی) تنها همین درنای نر به ایران آمد و از آن زمان تا سال گذشته، به مدت 11 سال، «امید» به‏ تنهایی مسیر مهاجرت پرمخاطره‌ خود را طی می‌کرد و به ایران می‌آمد.

در طول ایـــن ســـال‏ها طرح‌هایی برای احیای جمعیت غربی درناها اجرا شد، برای نمونه در چند سال متوالی تعدادی جوجه‌ درنای مجهز به ردیاب ماهواره‌ای، در محل گذران زمستان درناها در شمال ایران، رها شدند و نیز یک درنای ماده در نزدیکی «امید» رها شد، اما به سبب تک‏ همسر بودن و وفاداری درناها تا پایان عمر به همسرشان، پیوستن «امید» به این درنای ماده و تشکیل خانواده ممکن نشد و با کمال تاسف در نهایت هیچ‌یک از این طرح‌ها موفقیت ‏آمیز نبود.

در طـــول 11 ســــال گذشته، تنهایـــی غــریــبــانــــه و مهاجرت رمزآلود و خطرناک «امید» همواره زیر ذره‌بین فعالان و علاقه‌مندان به طبیعت بوده است.در شـــــمـــــاری از ایــــن ســــــال‏هـــــا، تــاخـــیـــــر او در رســــیـــدن بــه ایــــران موجب نگرانی بوده اســـــت، اگــــــرچــــه در ســـــــال‌هـــــای دیــــگـــــر رســـــیــــدن به موقع او که به طـــــور معمـــول پـــــیــــش از بیســــتــــم آبــــان‌ اتفـــاق می‌افتــــاده، باعــــث خوشحالـــــی علاقه‌مندان به طبیعــــت می‌شده است. امسال با توجه به کهولت سن «امید»، در روزهای پایانی آبان و با نزدیک شدن به آذر و نیامدن «امید» به ایران، لحظه‏به‏لحظه بر نگرانی‌ها افزوده می‌‌شود و علاقه‌مندانی که با حساسیت این موضوع را دنبال می‌کنند و هر روز در انتظار بازگشت او هستند، خطــــر انقــــراض این گونه و ســــایــــر گونه‌های جــــانــــداران را نزدیک‌تر از همیشـــه احساس می‌کنند.