نوشته‌ها

“آب باز شد، پرنده ها برگشتند”؛ توهمی که خطرناک است!

پرنده های مهاجر منتظر مدیریت غیر اصولی و غیرمحیط زیستی ما نمی مانند تا هر زمان رودخانه باز بود برگردند!

زاینده رود یک ایستگاه و استراحتگاه بین راهی از شمال به جنوب است. با خشک کردن زاینده رود پل ارتباطی در مسیر مهاجرت پرندگان را از بین می بریم. بسیاری از پرندگان مهاجر در مواجهه با زاینده رود خشک تلف می شوند و برگشتی برای آن ها وجود ندارد.

آنچه باید به آن توجه داشت این است که پرندگان مهاجر و نوع مهاجرت آن ها در یک طیف قرار می گیرد. از یک سو پرندگانی هستند که به صورت انتخابی مهاجرت می کنند و از سوی دیگر پرندگانی که به صورت ژنی مهاجرت می کنند. پرندگانی با مهاجرت انتخابی، زمانی که رودخانه یا تالاب یا …. خشک شود به جستجوی محل بعدی می پردازند، اگر محلی که پیدا می کنند خشک نشود می مانند. سمت دیگر طیف، پرندگان با مهاجرت ژنی بر اساس زمانبندی و مسیر مشخص مهاجرت می کنند. اغلب پرنده ها بین دو سر این طیف قرار دارند.

 

پرندگانی که مسیر و زمان مهاجرتشان مصادف با خشکی زاینده رود می شود در بسیاری از موارد تلف می شوند. این پرنده ها طبق زمانبندی قبلی وارد زاینده رود می شوند و اگر نتوانند منبع آب جایگزینی نظیر رود یا تالاب فصلی پیدا کنند، از بین می روند. مسئله ای که اهمیت دارد میزان ذخیره ی چربی این پرنده ها در مسیر مهاجرت است، آن ها به میزانی چربی ذخیره می کنند تا به مقصد بعدی برسند و وقتی با مقصد خشک شده روبرو می شوند برای یافتن مقصد جدید با کمبود چربی مواجه شده و دچار مشکل می شوند.

وقتی زاینده رود به صورت دوره ای باز و بسته می شود باعث افزایش تلفات پرنده ها می شود. همزمانی باز بودن زاینده رود با زمان ورود پرندگان مهاجر باعث ماندن این پرنده ها در رودخانه می شود. زمانی که بعد از مدتی جریان آب رودخانه قطع می شود بسیاری از این پرنده ها تلف می شوند. بعد از این بسته شدن و خشکی، با جاری شدن مجدد آب، پرنده ها بر نمی گردند.

حدود 10 درصد پرندگان مهاجری که به زاینده رود می آیند تا پایان زمستان می مانند و زمستان گذاری آن ها نیز در زاینده رود است اما حدود 90 درصد پرندگان مهاجر فقط برای استراحتی کوتاه، موقتی و بین راهی زاینده رود را انتخاب می کنند و بعد از آن به محل بعدی می روند و خشکی زاینده رود در همان مدت کوتاه حضور آن ها باعث می شود نتوانند به مسیر مهاجرتشان ادامه دهند.

 

در گذر زمان و طی سال های گذشته که همواره زاینده رود در معرض خشک شدن قرار داشته است حضور بسیاری از گونه ها را به طور کامل از دست داده ایم. اغلب زمان هایی که رودخانه خشک شده است مصادف با زمان ورود یا حضور پرندگان مهاجر بوده است که این خشک شدن ها باعث شده یا تعداد زیادی از آن ها تلف شوند یا دیگر از این مسیر مهاجرت نکنند. از جمله پرنده هایی که در گذشته جمعیت قابل توجهی از آن ها در زاینده رود دیده می شده است و امروز دیگر نیست می توان به خروس کولی، اردک نوک پهن، باکلان، اردک تاجدار، اردک سرحنایی، اکراس سیاه، گیلانشاه بزرگ و … اشاره کرد.

آنچه باعث می شود مردم به اشتباه تصور کنند بعد از جاری شدن مجدد زاینده رود پرنده های مهاجر بر می گردند حضور پرندگانی است که مردم به آن ها مرغ دریایی میگویند. این پرنده ها که اسم صحیح آن‌ها کاکایی است به صورت انتخابی مهاجرت می کنند و هر زمان آب را ببینند به آن سمت می روند. اما می توان گفت در میان پرندگان مهاجری که وارد زاینده رود می شود فقط کاکایی ها کاملاً آن سر طیف مهاجرت قرار دارند و انتخابی مهاجرت می کنند. مهاجرت بقیه پرنده ها به صورت ژنی بوده و به همین دلیل خشکی زاینده رود کاهش جمعیت آن ها را در پی دارد.

با خشکی زاینده رود، ۴۲۱۵ پرنده از ۲۳ گونه بی سرپناه شدند:: گزارش سرشماری پرندگان زاینده رود

کارشناسان و داوطلبان انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم با همکاری اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان و انجمن حامیان محیط زیست لنجان در واپسین روز های وجود آب در رودخانه ی زاینده رود، در اقدامی گروهی پرندگان این رودخانه را سرشماری نمودند. سرشماری پرندگان به مدت سه روز (۱۸، ۲۰ و ۲۳ آذرماه) به طول انجامید و مجموعا ۱۳ کارشناس در انجام آن مشارکت نمودند. حاشیه ی زاینده رود در شهر اصفهان، تصفیه خانه ی جنوب اصفهان، بند تنظیمی آبشار و منطقه ی زرین شهر از جمله مهم ترین نقاطی بودند که پرندگان در آن شمارش گردیدند.

در طول این برنامه پرندگانی مورد شمارش قرار گرفتند که آبزی یا کنار آبزی بوده و یا زندگی آن ها مستقیما وابسته به حضور رودخانه است. اغلب پرندگان شمارش شده در سرشماری پرندگان از گونه های مهاجر بودند که برای زمستان گذرانی به زاینده رود آمده و بسیاری از آن ها نیز مهاجر عبوری بوده اند. زاینده رود در طول سالیان دراز مامن امنی برای پرندگان مهاجر شمرده میشود و مردم شهر ها و روستا های حاشیه ی زاینده رود به بهترین نحو از این مهمانان زمستانی استقبال مینمایند.

خشکی این رودخانه میتواند آسیب هایی به جمعیت های پرندگان وارد کند که به سختی قابل جبران خواهد بود. آمار های پراکنده نیز حاکی از این است که در گذشته تنوع و تراکم پرندگان در این رودخانه به مراتب بیش از این بوده است.

در طول این برنامه ی سرشماری پرندگان ، مجموعا 4215 پرنده از ۲۳ گونه ی مختلف شمارش گردید. متاسفانه چند روز پس از این برنامه ی سرشماری رودخانه ی زاینده رود بار دیگر به سوی خشکی کامل رفت. پرندگان شمارش شده در این وضعیت با افزایش درگیری برای به دست آوردن منابع محدود رو به رو میشوند و در صورت نیافتن زیستگاه های جایگزین، این احتمال هست که بسیاری از آن ها از بین بروند. جهت حفظ تنوع زیستی و غنای حیات وحش زاینده رود، نیاز است زمان های حضور پرندگان مهاجر در این رودخانه برای مدیریت آن در نظر گرفته شود.

پرندگان شمارش شده از گونه های زیر بوده است:

1 کاکایی سرسیاه کوچک
2 گاوچرانک
3 دم جنبانک ابلق
4 دم جنبانک خاکستری
5 دم جنبانک زرد
6 باکلان
7 اردک سرسبز
8 حواصیل خاکستری
9 اگرت بزرگ
10 چنگر نوک سرخ
11 چنگر معمولی
12 کشیم کوچک
13 اردک ارده ای
14 اردک سرحنایی
15 خوتکا
16 اگرت کوچک
17 پاشلک
18 آبچلیک تک زی
19 اکراس سیاه
20 پی پت تالابی
21 کشیم گردن سیاه
22 ماهی خورک معمولی
23 ماهی خورک ابلق

گشت پرنده نگری آبان ماه ؛ باغ جوان

در تاریخ 24 آبان ماه 1398 برنامه گشت پرنده نگری برای مشاهده پرندگان اصفهان باغ جوان توسط انجمن پرنده شناسان آوای بوم برگزار شد. در مطالب دیگر در مورد باید ها و نباید های پرنده نگری گفته ایم. این برنامه پرنده نگری با حضور 13 نفر به مدت 3 ساعت ( 8 صبح الی 11 صبح) به طول انجامید. در ابتدای برنامه توضیحاتی درمورد گونه های پرنده قابل مشاهده این باغ ارائه شد و افراد شرکت کننده با طرز کار با دوربین دوچشمی و کتاب راهنما (جهت شناسایی گونه ها) آشنا شدند. در این پیمایش شرکت کنندگان با رفتار های گونه های کنار آبزی موجود آشنا گردیدند. همچنین توضیحاتی کلی در مورد اهمیت وجود زیستگاه های آبی در مسیر پرندگان مهاجر ارائه شد و منابع و کتاب های مختلفی در حوزه پرنده نگری و پرنده شناسی نیز به شرکت کنندگان معرفی شد. (هزینه این برنامه برای شرکت کنندگان 9 هزارتومان بود)

پرنده نگری باغ جوان

پرندگانی که در این برنامه مشاهده شدند:

  • اگرت کوچک
  • اگرت بزرگ
  • کاکایی سر سیاه
  • پیپت تالابی
  • توکا باغی
  • گلو آبی
  • زردپره تالابی
  • آبچیلیک تکزی
  • قرقی
  • سنقر تالابی
  • حواصیل خاکستری
  • چنگر نوک سرخ
  • سهره دمگاه سفید
  • ماهی خورک معمولی
  • دم جنبانک خاکستری
  • دم جنبانک سر زرد
  • دم جنبانک شکم زرد
  • سسک بیدی
  • کلاغ شهری
  • زاغی
  • قمری خانگی

پرنده نگری در زاینده رود: بازدید از کلونی زادآوری گاوچرانک

آغاز برنامه پرنده نگری در زاینده رود

در برنامه پرنده نگری سه شنبه 8 تیرماه 1398 ، مدیریت و کادر انجمن پرنده شناسان آوای بوم به همراه 30 نفر از اعضاء این انجمن طبق برنامه ریزی قبلی و برای مشاهده یک کلونی بزرگ از پرندگانی که در ساحل زاینده رود و در منطقه لنجانات در حوالی زرین شهر اقدام به لانه سازی و زادآوری نموده اند، عازم منطقه شدند.

پرندگان زاینده رود

کلونی و گله ی گاوچرانک ها

این برنامه که از ساعت 16:30 از اصفهان و به مقصد زرین شهر، روستای زیرآب شروع شد، تا ساعت 18:30 در ساحل زاینده رود ادامه یافت که در خلال یک ساعت حضور در منطقه تعداد زیادی گاوچرانک و حواصیل شب و لانه های فعال آنها در ساحل زاینده رود مشاهده و رکورد گردید.

به جهت آسیب نرسیدن به لانه ها و عدم ایجاد ترس در گله ی گاوچرانک ها، فاصله ی مناسب از لانه ها رعایت گردید و از ایجاد سر و صدای زیاد پرهیز شد. همچنین مدت زمان ایستادن و تماشای لانه ها کنترل گردید تا رفتار طبیعی پرندگان دچار اخلال نگردد.

گروه پرنده نگران در ساحل زاینده رود

دریاچه قایقرانی ذوب آهن

سپس گروه، منطقه را به مقصد دریاچه قایقرانی ذوب آهن ترک نموده و در ساعت 19 در محل دریاچه، مرحله دوم پرنده نگری را شروع نمودند. در این مرحله تعدادی پرستوی دریایی تیره و تعدادی کاکایی سرسیاه کوچک و تعداد زیادی کشیم گردن سیاه به همراه جوجه هایشان مشاهده و رکورد گردید.

دریاچه ی قایقرانی ذوب آهن در نزدیکی شهرستان زرین شهر، یک دریاچه ی مصنوعی بوده که روزانه تعداد زیادی از شهروندان، ماهیگیران و ورزشکاران در حاشیه ی آن گردهم می آیند.

گونه های مشاهده شده

  • گاوچرانک
  • حواصیل شب
  • بوتیمار کوچک
  • پرستوی دریایی تیره
  • کاکایی سرسیاه کوچک
  • کشیم گردن سیاه
  • چرخ ریسک پشت بلوطی
  • چنگر نوک سرخ

پرنده نگری 2 اسفندماه 1397

در تاریخ دوم اسفندماه سال 1397 چهار نفر از اعضای انجمن پرنده نگری آوای بوم به همراه 15 نفر از شهروندان عزیز اصفهان در محدوده شرقی بستر زاینده رود به پرنده نگری پرداختند. این برنامه از ساعت 7 و 30 دقیقه صبح شروع شد و تا ساعت 10 ادامه داشت. با همراهی علاقمندان اصفهانی توانستیم گونه های زیر را مشاهده کنیم:

  1. چنگر نوک سرخ
  2. گلو آبی
  3. دم جنبانک ابلق
  4. دم جنبانک شکم زرد
  5. کلاغ ابلق
  6. کلاغ سیاه
  7. سنقر تالابی
  8. آبچلیک تک زی
  9. هدهد
  10. مرغ مینا
  11. زردپره لیمویی
  12. حواصیل خاکستری
  13. قمری خانگی
  14. توکای باغی
  15. سهره جنگلی
  16. کاکایی سر سیاه
  17. سهره دمگاه سفید
  18. زاغی
  19. سسک چیف چاف
  20. گنجشک سینه سیاه
  21. گنجشک خانگی
  22. سهره خاکی
  23. سار معمولی
  24. پیپت تالابی
  25. دارکوب سوری
  26. آبچلیک پاسرخ