نوشته‌ها

پرندگان مهاجر، مهمان‌هایی دوست داشتنی

بسیاری از حیوانات و پرندگان مهاجرت می‌کنند تا از شرایط نامطلوب آب و هوایی و کمبود غذا دور گردند. بعضی از پرندگان مهاجر ، مسافت کوتاهی را طی می‌کنند، درحالی که گونه‌های دیگر پرنده ها هزاران کیلومتر از محل تولید مثل خود دور می‌شوند. مهاجرت مختص پرندگان نبوده و ممکن است در بسیاری از موجودات دیگر مانند پستانداران،ماهی ها و حشرات و.. دیده شوند. گونه‌های زیادی از قبیل خفاشها، بیزونها ،نهنگها، کوسه ها، گوزنها، غازها، دلفینها، مارهای آبی، فیلها، قورباغه ها، شته ها، بلبلها، شاهینها، ماهی ها و بسیاری از گونه های پرندگان آبزی و کنار آبزی مهاجرت می کنند. تخمین زده می شود که هر ساله حدود 50 میلیارد قطعه پرنده در کره زمین مهاجرت می کنند. سفری خسته کننده که با تغییراتی در وزن، رژیم غذایی، فیزیولوژی و رفتار پرندگان همراه است. مهاجرت پرندگان احتمالا پر رمز و راز ترین رفتار این جانداران است. راز مهاجرت پرندگان و دلیل یا دلایل مهاجرت در پرندگان هنوز به طور کامل شناخته نشده است. مشاهده پرندگان مهاجر تالاب های ایران از زیبایی های طبیعت کشور است که از پتانسیل های پرنده نگری در ایران محسوب میگردد. برای پرنده نگری در تالاب های کشور بهتر است در ابتدا دانش خود را در زمینه ی پرندگان ایران و پرنده نگری و مهاجرت پرندگان به ایران در زمستان افزایش دهید.

اشکال مختلف مهاجرت پرندگان :

همه مهاجرت ها در پرندگان از طریق پرواز صورت نمی گیرد، برخی گونه‌ها مانند پنگوئن‌ها ممکن است از طریق شنا کردن یا پیاده روی مهاجرت کنند. برخی پرندگان مهاجر مانند بادخورک‌ ها و اغلب سسک‌ ها شب ها مهاجرت می‌کنند و روزها برای تجدید قوا در محل جدید مشغول تغذیه می شوند. پرندگانی نظیر درناها بطور دسته جمعی و بصورت 8 پرواز میکنند. طولانی ترین مسیر مهاجرت در پرندگان متعلق به پرنده‌ای است به نام پرستوی دریایی قطبی ، این پرنده قهرمان پرواز بوده و هرساله مسافتی حدود 24هزار کیلومتر از قطب شمال تا قطب جنوب را طی می‌کند. رکورد دار بیشترین زمان پیوسته پرواز، بادخورکها هستند آنها ممکن است چند ماه در آسمان درحال پرواز باشند و جایی فرود نیایند.
((گیلانشاه حنایی)) را می توان رکورد‌دار بیشترین مسیر طی شده به طور پیوسته و بدون استراحت بر روی کره زمین دانست.

مسیرهای اصلی مهاجرت پرندگان در ایران در زمستان و بهار :

مهاجرت پرندگان و پرندگان مهاجر و دلایل مهاجرت

حدود 340 گونه از پرندگان ایران مهاجر می‌باشند که حدود 100 گونه از آنها مهاجر عبوری از کشور ما می باشند. در ایران چند مسیر مهاجرتی کلی در پرندگان دیده می شود:

الف) مسیر شمال به جنوب یا مسیر مهاجرت پرندگان از سیبری که توسط بسیاری از گونه های مهاجر هر ساله اتفاق می افتد، نمونه این گونه مهاجر را می‌توان در جغد تالابی دید که هر ساله پاییز به کشور ما آمده و تا مناطق جنوبی کشور پراکنش می یابد.


ب)مسیر شمال شرقی به جنوب غربی، که غالب پرندگان مهاجر ایران را شامل می شود. برخی از این گونه‌ها تا آفریقا پیشروی میکنند. نمونه بارز این گونه مهاجر را در بلبل خالدار، سبزه قبا و بلدرچین و.. مشاهده کرد.


ج)مسیر شمال غربی به جنوب شرقی:که تعداد نسبتاً کمی از گونه های ایران را شامل می‌شود: زرده پر سر سیاه، مگس‌گیر سینه سرخ، زرده پر سر خاکستری

مهمترین زیستگاه های پرندگان مهاجر در ایران :

ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی، پستی ها و بلندیها و شرایط اقلیمی ،تالابهای دائمی و موقت بسیاری دارد. زیستگاههای تالابی از مهمترین زیستگاه های پرندگان مهاجر در جهان هستند در ذیل به چند مورد از بهترین زیستگاههای پرندگان مهاجر در ایران اشاره می‌کنیم:


– پرندگان مهاجر تالاب انزلی:

از مهمترین مناطقی است که بهترین شرایط را برای گذران زمستان پرندگان مهاجر فراهم می‌سازد. تنوع پوشش گیاهی تالاب سبب جلب و جذب پرندگان به سمت تالاب شده و تاکنون حدود 243 گونه پرنده‌ آبزی و خشکی‌زی در این تالاب مشاهده شده است.

مهاجرت پرندگان به تالاب های ایران در زمستان
– مهاجرت پرندگان به تالاب میانکاله:

تالابی با اهمیت بین المللی است که در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. هرساله در فصل پاییز این تالاب پذیرای صدها هزار پرنده همچون: فلامینگو، باکلان، قو، پلیکان، مرغابی و عقاب دریایی دم سفید است.

  • پرندگان مهاجر دریاچه ارومیه :

دریاچه ارومیه پذیرای بزرگترین کلونی های تولید مثلی فلامینگو در ایران و پلیکان سفید است. دریاچه ارومیه زیستگاه زمستان گذرانی گروههای آبزی از مرغان آبزی (به ویژه اردكها و مرغان دراز پا) است.از گونه های درمعرض تهدید در حوزه اکولوژیکی دریاچه ارومیه می توان به باکلان بزرگ، اردک بلوطی، غاز پیشانی سفید کوچک، خروس کولی دشتی، عروس غاز، میش مرغ، اردک مرمری، متای پاسرخ، اردک سرسفید، دلیجه کوچک نام برد.

– پرندگان مهاجر منطقه حفاظت شده حرا :


تاکنون حدود 203 گونه در این منطقه گزارش شده است. این ذخیره‌گاه در سراسر سال برای پرندگان زیستگاه مهمی بوده و از مکانهای مهم زادآوری اگرت ها، حواصیل ها، پرستوها و گلاریول ها، حواصیل هندی، سلیم خرچنگ خوار، اگرت بزرگ، اگرت ساحلی، فلامینگو، سلیم خواران، حواصیل بزرگ، گیلانشاه خالدار، پلیکان پا خاکستری، پلیکان سفید، لک لک سیاه، عروس غاز و پرندگان شکاری مانند عقاب شاهی، بحری و شاهین در فصل تابستان، پاییز و زمستان به شمار می‌رود.

– پرندگان پارک ملی کویر:

مهاجرت پرندگان در ایران

پرندگان مهاجر

پارک ملی کویر دارای اقلیم خشک و بیابانی است و بیشتر بارندگی آن در ماههای آبان تا اردیبهشت صورت می گیرد. هرساله پرندگان مهاجری چون فلامینگو، آنقوت،سرسبز و خوتکا به اب بندهای این منطقه می آیند. پرندگان پارک شامل کبک، تیهو ، زاغ بور، هوبره، انواع گنجشک، سهره، چکاوک، پرستو و انواع پرندگان شکاری از جمله عقاب طلایی، سنقر، سارگپه، شاهین، بحری و دلیجه است. پارک ملی کویر تنها زیستگاه زاغ بور ایرانی است.

جمع بندی:

امیدواریم توانسته باشیم در این مطلب کوتاه در ارتباط با مهاجرت پرندگان توضیحات کافی را داده باشیم و توانسته باشیم پرندگان مهاجر تالاب های ایران را معرفی کرده و در ارتباط با مهاجرت پرندگان به تالاب ها در زمستان به اندازه ی مطلب، اطلاعات منتقل نموده باشیم. نگارنده ی این مطلب، محبوبه مرادعلی زاده، از اعضای انجمن آوای بوم میباشد و حق کپی برای انجمن آوای بوم محفوظ است.

مشاهیر پرنده نگری ایران

مشاهیر پرنده نگری ایران. پرنده نگران ایرانی

نویسنده: محمدعلی ابراهیمی

آذر ماه سال 1386 برای پرنده های ایران همراه با اخبار و رویدادهای خوبی بود. در این زمان اولین گروه پرنده شناسی و پرنده نگری ایران با عنوان طرلان تاسیس گردید. مدیر و موسس این گروه مهندس علیرضا هاشمی کارشناس زیست شناسی و کارشناس ارشد محیط زیست در این باره می گوید:

” از فعالیت گروه طرلان بعنوان نخستین گروه تخصصی پرنده نگری ایران سالها می گذرد. در این مدت به ترویج فرهنگ پرنده نگری پرداختیم و درکنار چنین فعالیت هایی، جهت پایه گذاری این صنعت درکشورمان تلاش نمودیم” ، ” ما معتقدیم پرنده نگری درکنار زیبایی های منحصر بفرد خود از جمله راهكارهای مناسب جهت جلب مشارکت مردمی برای دستیابی به محیط زیستی پایدار است”.

اما بزودی دایره فعالیتهای گروه طرلان از مرزهای ایران فراتر رفت و پای این گروه تخصصی را به فعالیتهای بین المللی و طرح های حفاظتی سازمان ملل متحد باز نمود. این گروه بعدها در سال 1390 با طراحی و تاسیس فروم پرندگان ایران عده زیادی از متخصصان و علاقمندان پرندگان را در تالار گفتگوی پرنده نگری گرد هم آورد و بستر مناسبی برای ارائه آموزش پرنده شناسی، پرنده نگری و عكاسی از پرندگان را در کشور فراهم نمود.

سال 1394 دکتر آرش حبیبی آزاد مدرس پرنده نگری و دارای دکترای مدیریت با ایجاد گروههای بایقوش در تلگرام برای شناسایی پرندگان آزاد در طبیعت سرآغاز تحولات بزرگی در فرهنگ پرنده نگری کشور را رقم زد. دکتر حبیبی آزاد پیش از آن از تیرماه 1387 ضمن فعالیت مستمر در تالار گفتگوی پرنده نگری، تنیجه پژوهش های خویش در زمینه پرندگان را در وبلاگ شخصیش “پرنده نگر” منتشر می نمود. وی در این وبلاگ با استفاده از ادبیات عالی، موجز و خواندنی و با ارائه عكسهایی که خود در طبیعت از پرندگان میگرفت همزمان آموزش پرنده نگری و آموزش مكرر حفاظت از پرندگان و طبیعت را ارائه می نمود. گروههای آموزشی بایقوش در تلگرام بزودی به بزرگترین مرجع شناسایی پرندگان آزاد در طبیعت ایران تبدیل شد و در طی مدت کوتاهی طبیعت دوستان بسیاری از سراسر کشور را با پرنده نگری آشنا نمود و جذب این فعالیت مفید کرد.

 در بهمن ماه سال 1387 اکبر نعمتی پژوهشگر علاقمند به طبیعت، سنگ بنای یک وبسایت علمی تحت عنوان دانشنامه پرندگان ایران را بنا نهاد و در آن با ارائه آمار، تصاویر و طبقه بندیهای گونه های پرندگان موجود در ایران اطلاعات مفیدی برای پرنده نگران فراهم نمود. دانشنامه پرندگان ایران بعد از مراحل توسعه و تكمیل بانكهای اطلاعاتیش موفق به کسب مقام علمی در جشنواره های ایران و دریافت تندیس طلایی گردید و در مراحل بعد نیز موفق به ارائه نسخه آزمایشی اپلیكیشن دانشنامه پرندگان ایران بر روی سیستم عامل اندروید گردید.

 وبسایت “پرنده نگری در ایران” بعنوان اولین مرجع پراکنش پرندگان در 25 مهرماه سال 1393 با ثبت اولین تصاویر توسط مدیریت این سایت رسما افتتاح گردید. محمد جواد پرستگاری جوانی سخت کوش و خوش فكر ، فارغ التحصیل رشته صنایع با پشتوانه ی علمی بسیار غنی در زمینه شناخت پرندگان که در برگیرنده تجربه ی بیش از دو دهه تلاش پدرش کاظم پرستگاری در زمینه ساخت ماکت هم اندازه و همرنگ از بسیاری از گونه های پرندگان ایران بود برای اولین بار ایده ارزشمند جمع آوری اطلاعات مربوط به پراکنش پرندگان ایران را اجرایی نمود. این سایت با بهره گیری از نقشه های گوگل و ارائه گالری عكسی با طراحی ایده آل این امكان را برای پرنده نگران فراهم نمود تا تجربیات و مشاهدات خود از پرندگان ایران را بطور دقیق تری به اشتراک گذارند و سرآغاز فصل جدیدی از توان علمی محققین ایرانی در مورد رفتارها، زیست گاهها و مهاجرت پرندگان را بنا نهند. در این سایت امكان عضویت برای علاقه مندان و ثبت تصاویر پرندگان فراهم گردید و برای اولین بار با بهره گیری از نقشه های ماهواره ای گوگل امكان ثبت اطلاعات جغرافیایی و فصلی مشاهدات نیز برای پرنده نگرها فراهم شد.

موسسه آوای درنای خاکستری یكی از اولین موسسات زیست محیطی غیردولتی خارج از مرکز بود که در استان مرکزی به مدیریت محمود کلنگری تاسیس گردید. این موسسه به دلیل شرائط جغرافیایی استان مرکزی که تالاب میقان این استان را میزبان پرندگان مهاجر نموده بود با محوریت حفاظت از پرندگان و ایجاد سایت پرنده نگری در کنار تالاب شكل گرفت . در وبسایت این موسسه در مورد هدف تاسیس آن اینگونه آمده است :

” موسسه زیست محیطی آوای درنای خاکستری با هدف بهبود شرایط زیست محیطی استان مرکزی و ایران تاسیس گردیده است. این مجموعه غیر دولتی سعی دارد با فعالیت در عرصههای فرهنگی و آموزشی،نگاه و رفتار عموم مردم را نسبت به ارکان محیط زیست تغییر بدهد.همچنین با فعالیت در زمینه درمان و رهاسازی حیات وحش آسیب دیده،میكوشد تا از تاثیرات مخرب بر تنوع زیستی استان مرکزی و ایران بكاهد. “

ایمان ابراهیمی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته روانشناسی در دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال 1394 اولین موسسه پرنده شناسی و پرنده نگری استان اصفهان را با عنوان موسسه آوای بوم تاسیس نمود. ایمان ابراهیمی که از مدرسین باتجربه پرنده شناسی و راهنمای تخصصی گردشگری بود عده ای از شاگردان علاقمند و متعهد خود را در غالب یک تیم اجرایی و علمی گرد هم آورد و با برگزاری تورهای پرنده نگری به تبلیغ و آموزش پرنده نگری در سطح استان اصفهان مبادرت نمود. موسسه آوای بوم در بخش تیمار پرندگان به محل ارجاع پرندگان زخمی و آسیب دیده در مرکز ایران بدل شد و در مدت کوتاهی تعداد زیادی از پرندگان وحشی را نگهداری، تیمار و رهاسازی نمود.

باشگاه پرنده نگری ایرانیان موسسه ی جدید دیگری بود که در سال 1394 در تهران توسط حامد موسوی با محوریت آموزش پرنده نگری تاسیس گردید و ضمن برگزاری تورهای متعدد در سطح تهران و ارائه آموزشهای مفید با همكاری شهرداری تهران اقدام به تاسیس اولین سایت پرنده نگری در پارک جمشیدیه تهران نمود.

بهراد فرخنده پرنده نگر فعال و سختكوش تهرانی در سال 1395 در سن 15 سالگی عنوان جوان ترین پرنده نگر ایران را به خود اختصاص داد و مورد تقدیر و تشویق بزرگان پرنده شناسی ایران قرار گرفت. وی که با کمک پدرش از سن 10 سالگی فعالیت پرنده نگری را آغاز نموده بود تا سال 1395 موفق به تعداد رکورد زیادی از گونه های پرندگان ایران شد. بهراد فرخنده با حضور در زیستگاه پرندگان خاص در اقصی نقاط ایران و تهیه تصاویر عالی از این پرندگان و با به اشتراک گذاردن این تصاویر زیبا کمک بزرگی به ترویج فرهنگ پرنده نگری نمود.

اکنون با گذشت یک دهه از فعالیت های این افراد، تعداد بسیار زیادی از هموطنان علاقمند به طبیعت با فرهنگ پرنده نگری و به تبع آن فرهنگ حفاظت از طبیعت آشنا شده اند و عده کثیری از کوشندگان این راه در سراسر کشور بخشی از فعالیتهای داوطلبانه خویش را در راه تهیه و توسعه پایگاههای بزرگ اطلاعاتی از پرندگان ایران همه روزه مصروف میدارند. تعداد بسیار کثیری از هموطنان طبیعت گرد، کوهنورد، عكاس و افرادی از سایر گروههای اجتماعی همه روزه اطلاعات ارزشمندی از طبیعت پرندگان ایران تهیه و به اشتراک میگذارند. امید است در آینده، پرنده نگری به تفریحی فراگیر و با نشاط در بین کلیه اقشار جامعه تبدیل گردد.