نوشته‌ها

باز دید از تالاب گاوخونی

پرنده نگری باغ جوان و باز دید از تالاب گاوخونی موسسه آوای بوم

تاریخ برگزاری: جمعه 7 خرداد 1395

راهنما و کارشناس علمی: ایمان ابراهیمی

تعداد همراهان: 4 نفر

تهیه گزارش: محمد معینی

شرح گزارش:

در تاریخ 7 خرداد 1395 ساعت 6:00 صبح تعدادی از اعضای موسسه آوای بوم بهمراه راهنما و کارشناس علمی جناب آقای ایمان ابراهیمی در حاشیه ی زاینده رود ( نزدیک به باغ جوان) به پرنده نگری پرداختیم. پس از ثبت گونه های مشاهده شده در ساعت 9:15 برای بررسی تالاب گاوخونی عازم آنجا شدیم. بعد از بررسی مناطق مختلف که امکان مشاهده گونه های بیشتری بود ،گونه های مشاهده شده را ثبت نمودیم و برنامه در ساعت 14:40 دقیقه به پایان رسید.

از موارد جالب توجه در این سفر میتوان به مشاهده یک بالابان در نزدیکی باغ جوان اشاره کرد. بالابان از جمله پرندگان شکاری است که به علت صید بیش از اندازه تعداد آن کاهش چشمگیری پیدا کرده است. به طوری که در حالا حاضر اطلاعات دقیقی از زادآوری و حضور این گونه در استان اصفهان وجود ندارد. از این رو مشاهده این گونه می تواند به تکمیل اطلاعات از پراکنش این گونه و حضورش در شهرستان اصفهان کمک شایانی بکند.

از موارد دیگر این بود که اداره حفاظت محيط زيست استان اصفهان پس از گذشت ٦ سال از خشكي كامل بستر اصلي تالاب، اقدام به نصب تابلوي  جدید تالاب بين المللي كرده بود!

از دیگر موارد جالب توجه در این سفر ثبت تصاویری از یک خانواده سلیم شنی بزرگ بود که با توجه به سن نابالغ ها، احتمال زادآوری این گونه در این شرایط تالاب را

بسیار بالا برد.

توضیحات

نام فارسی

نام انگلیسی

نام علمی

ردیف

 

بالابان

Saker Falcon

Falco cherrug

1

 

گاو چرانک

Cattle Egret

Bubulcus ibis

2

 

چارخو

Moorhen

Gallinula chloropus

3

 

هدهد

Hoopoe

Upupa epops

4

 

مینا

Common Myna

Acridotheres tristis

5

دارکوب سوری

Syrian Woodpecker

Picoides (Dendrocopos) syriacus

6

 

سار

Starling

Sturnus vulgaris

7

 

هدهد

Hoopoe

Upupa epops

8

 

سسک درختی

Upcher’s Warbler

Hippolais languida

9

سسک نیزار بزرگ

Great Reed Warbler

Acrocephalus scirpaceus

10

سسک پر سروصدا

Clamorous Reed Warbler

Acrocephalus stentoreus

11

چکاوک کاکلی

Crested Lark

Galerida cristata

12

پرستو دریایی کوچک

Little Tern

Sterna albifrons

13

 

زنبورخوار معمولی

European Bee-eater

Merops apiaster

14

 

بادخورک

Common Swift

Apus apus

15

 

چلچله

Barn Swallow

Hirundo rustica

16

 

حواصیل خاکستری

Grey Heron

Ardea cinerea

17

 

چوب پا

Black-winged Stilt

Himantopus himantopus

18

 

اگرت کوچک

Little Egret

Egretta garzetta

19

 

فلامینگو

Greater Flamingo

Phoenicopterus ruber

20

 

کاکایی صورتی

Slender-billed Gull

Larus genei

21

 

آبچلیک پاسرخ

Redshank

Tringa totanus

22

 

سلیم طوقی کوچک

Little Ringed Plover

Charadrius dubius

23

 

سلیم شنی بزرگ

Greater Sand Plover

Charadrius leschenaultii

24

 

سلیم کوچک

Kentish Plover

Charadrius alexandrinus

25

 

قمری خانگی

Laughing Dove

Streptopelia senegalensis

26

 

زاغی

Magpie

Pica pica

27

 

کلاغ ابلق

Hooded Crow

Corvus corone

28

 

گنجشک خانگی

House Sparrow

Passer domesticus

29

 

 

 

 

 

چگونه یک پرنده نگر باشم؟

فاطمه کاظمی گردآورنده: فاطمه کاظمی

پرنده نگری تفریحی است که علاوه بر نشاط باعث افزایش فعالیت جسمی فرد نیز می شود. راه رفتن در مسیرهایی که پرنده ها هستند، به سرحال ماندن جسم کمک می کند. هم چنین دیدن پرنده ها، سنجیدن ویژگی هایشان و مقایسه با اطلاعاتی که در کتابچه های راهنما وجود دارد، مغز را به سمت یادگیری بیشتر سوق می دهد.

اگر تمایل به شروع “پرنده نگری” دارید، بهتر است قبل از شروع سفر پرنده نگری به نکات زیر توجه کنید:

۱- مطالعات و تحقیقات جزیی انجام دهید. 

قبل از اینکه به پرنده نگری بروید، زمان کوتاهی در مورد پرنده هایی که در منطقه هستند تحقیق کنید. با این کار خود را برای گردش پرنده نگری آماده کنید. این جست و جو باعث می شود پیش زمینه و تصوری در مورد پرنده هایی که انتظار دارید در هر محدوده ای ببینید، داشته باشید.

۲- لباس تیره یا همرنگ طبیعت بپوشید.

بخشی از یک پرنده نگر خوب بودن یکی شدن با محیط پیرامون است. با پوشیدن لباس همرنگ طبیعت و یکی شدن با محیط، پرنده ها به راحتی متوجه حضور شما نمی شوند و می توانید برای دیدن پرنده ها زمان بیشتری در طبیعت بمانید. رنگ لباس نامناسب، بهم ریختگی و آشفتگی پرنده ها را به دنبال خواهد داشت.

۳- اصطلاحات پرنده نگران را بیاموزید. 

در اجتماعات پرنده نگران، پرنده نگری شهری (birdwatcher) و پرنده نگری حرفه ای (birder) متفاوت است. پرنده نگر شهری کسی است که معمولاً در محدوده ای نزدیک به محل زندگی اش، از دیدن پرنده ها لذت می برد. پرنده نگر حرفه ای کسی است که برای دیدن انواع خاص پرندگان و گونه های کمیاب آن ها به فواصل دورتر سفر می کند.

بعضی از مردم این اصطلاحات را به جای هم استفاده می کنند.

۴- دوربین دوچشمی مناسب تهیه کنید. 

برای دیدن پرنده هایی که در فواصل دورتر هستند به یک دوربین دوچشمی نیاز دارید.

دوربین های ضد آب و با قدرت بزرگنمایی حداقل 8X را جست و جو و تهیه کنید. هم چنین میتوان از تلسکوپ استفاده کرد که نسبت به دوربین به راحتی قابل حمل نیست.

۵- کتابچه ی راهنما تهیه کنید.

اهمیت بالای کتابچه راهنما به این خاطر است که به شما اجازه می دهد گونه ای را که در طبیعت دیده اید به درستی و با دقت بیشتر تشخیص دهید و ویژگی های گونه های مختلف پرنده ها را یاد بگیرید؛ درواقع اطلاعات و مشاهدات را هماهنگ کنید.

برخی از کتابچه های راهنما از عکس های مختلف پرنده ها استفاده می کنند، در برخی دیگر از این کتابچه ها از نقاشی و شکل ها استفاده شده است. این تصمیم با شماست که کدام نوع از تصاویر را می پسندید.

بهتر است در ابتدای شروع پرنده نگری با کتابچه ی راهنمایی که به محدوده ی منطقه ی جغرافیایی محل زندگی شما اختصاص دارد، شروع کنید.

۶- یک بسته برای سفر پرنده نگری آماده کنید. 

با توجه به این پرنده نگری شما چه مدت زمانی خواهد بود و به چه محل و فاصله ای از خانه می روید، بعضی موارد مهم را بسته بندی کنید و در کیف یا کوله پشتی با همراه خود داشته باشید:

چند بطری آب

مقداری خوراکی

لباس گرم

چراغ قوه

چاقوی جیبی

پماد دفع حشرات

دفترچه برای ثبت کردن مشاهدات

کیسه خواب یا چادر

مشاهیر پرنده نگری ایران

مشاهیر پرنده نگری ایران. پرنده نگران ایرانی

نویسنده: محمدعلی ابراهیمی

آذر ماه سال 1386 برای پرنده های ایران همراه با اخبار و رویدادهای خوبی بود. در این زمان اولین گروه پرنده شناسی و پرنده نگری ایران با عنوان طرلان تاسیس گردید. مدیر و موسس این گروه مهندس علیرضا هاشمی کارشناس زیست شناسی و کارشناس ارشد محیط زیست در این باره می گوید:

” از فعالیت گروه طرلان بعنوان نخستین گروه تخصصی پرنده نگری ایران سالها می گذرد. در این مدت به ترویج فرهنگ پرنده نگری پرداختیم و درکنار چنین فعالیت هایی، جهت پایه گذاری این صنعت درکشورمان تلاش نمودیم” ، ” ما معتقدیم پرنده نگری درکنار زیبایی های منحصر بفرد خود از جمله راهكارهای مناسب جهت جلب مشارکت مردمی برای دستیابی به محیط زیستی پایدار است”.

اما بزودی دایره فعالیتهای گروه طرلان از مرزهای ایران فراتر رفت و پای این گروه تخصصی را به فعالیتهای بین المللی و طرح های حفاظتی سازمان ملل متحد باز نمود. این گروه بعدها در سال 1390 با طراحی و تاسیس فروم پرندگان ایران عده زیادی از متخصصان و علاقمندان پرندگان را در تالار گفتگوی پرنده نگری گرد هم آورد و بستر مناسبی برای ارائه آموزش پرنده شناسی، پرنده نگری و عكاسی از پرندگان را در کشور فراهم نمود.

سال 1394 دکتر آرش حبیبی آزاد مدرس پرنده نگری و دارای دکترای مدیریت با ایجاد گروههای بایقوش در تلگرام برای شناسایی پرندگان آزاد در طبیعت سرآغاز تحولات بزرگی در فرهنگ پرنده نگری کشور را رقم زد. دکتر حبیبی آزاد پیش از آن از تیرماه 1387 ضمن فعالیت مستمر در تالار گفتگوی پرنده نگری، تنیجه پژوهش های خویش در زمینه پرندگان را در وبلاگ شخصیش “پرنده نگر” منتشر می نمود. وی در این وبلاگ با استفاده از ادبیات عالی، موجز و خواندنی و با ارائه عكسهایی که خود در طبیعت از پرندگان میگرفت همزمان آموزش پرنده نگری و آموزش مكرر حفاظت از پرندگان و طبیعت را ارائه می نمود. گروههای آموزشی بایقوش در تلگرام بزودی به بزرگترین مرجع شناسایی پرندگان آزاد در طبیعت ایران تبدیل شد و در طی مدت کوتاهی طبیعت دوستان بسیاری از سراسر کشور را با پرنده نگری آشنا نمود و جذب این فعالیت مفید کرد.

 در بهمن ماه سال 1387 اکبر نعمتی پژوهشگر علاقمند به طبیعت، سنگ بنای یک وبسایت علمی تحت عنوان دانشنامه پرندگان ایران را بنا نهاد و در آن با ارائه آمار، تصاویر و طبقه بندیهای گونه های پرندگان موجود در ایران اطلاعات مفیدی برای پرنده نگران فراهم نمود. دانشنامه پرندگان ایران بعد از مراحل توسعه و تكمیل بانكهای اطلاعاتیش موفق به کسب مقام علمی در جشنواره های ایران و دریافت تندیس طلایی گردید و در مراحل بعد نیز موفق به ارائه نسخه آزمایشی اپلیكیشن دانشنامه پرندگان ایران بر روی سیستم عامل اندروید گردید.

 وبسایت “پرنده نگری در ایران” بعنوان اولین مرجع پراکنش پرندگان در 25 مهرماه سال 1393 با ثبت اولین تصاویر توسط مدیریت این سایت رسما افتتاح گردید. محمد جواد پرستگاری جوانی سخت کوش و خوش فكر ، فارغ التحصیل رشته صنایع با پشتوانه ی علمی بسیار غنی در زمینه شناخت پرندگان که در برگیرنده تجربه ی بیش از دو دهه تلاش پدرش کاظم پرستگاری در زمینه ساخت ماکت هم اندازه و همرنگ از بسیاری از گونه های پرندگان ایران بود برای اولین بار ایده ارزشمند جمع آوری اطلاعات مربوط به پراکنش پرندگان ایران را اجرایی نمود. این سایت با بهره گیری از نقشه های گوگل و ارائه گالری عكسی با طراحی ایده آل این امكان را برای پرنده نگران فراهم نمود تا تجربیات و مشاهدات خود از پرندگان ایران را بطور دقیق تری به اشتراک گذارند و سرآغاز فصل جدیدی از توان علمی محققین ایرانی در مورد رفتارها، زیست گاهها و مهاجرت پرندگان را بنا نهند. در این سایت امكان عضویت برای علاقه مندان و ثبت تصاویر پرندگان فراهم گردید و برای اولین بار با بهره گیری از نقشه های ماهواره ای گوگل امكان ثبت اطلاعات جغرافیایی و فصلی مشاهدات نیز برای پرنده نگرها فراهم شد.

موسسه آوای درنای خاکستری یكی از اولین موسسات زیست محیطی غیردولتی خارج از مرکز بود که در استان مرکزی به مدیریت محمود کلنگری تاسیس گردید. این موسسه به دلیل شرائط جغرافیایی استان مرکزی که تالاب میقان این استان را میزبان پرندگان مهاجر نموده بود با محوریت حفاظت از پرندگان و ایجاد سایت پرنده نگری در کنار تالاب شكل گرفت . در وبسایت این موسسه در مورد هدف تاسیس آن اینگونه آمده است :

” موسسه زیست محیطی آوای درنای خاکستری با هدف بهبود شرایط زیست محیطی استان مرکزی و ایران تاسیس گردیده است. این مجموعه غیر دولتی سعی دارد با فعالیت در عرصههای فرهنگی و آموزشی،نگاه و رفتار عموم مردم را نسبت به ارکان محیط زیست تغییر بدهد.همچنین با فعالیت در زمینه درمان و رهاسازی حیات وحش آسیب دیده،میكوشد تا از تاثیرات مخرب بر تنوع زیستی استان مرکزی و ایران بكاهد. “

ایمان ابراهیمی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته روانشناسی در دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال 1394 اولین موسسه پرنده شناسی و پرنده نگری استان اصفهان را با عنوان موسسه آوای بوم تاسیس نمود. ایمان ابراهیمی که از مدرسین باتجربه پرنده شناسی و راهنمای تخصصی گردشگری بود عده ای از شاگردان علاقمند و متعهد خود را در غالب یک تیم اجرایی و علمی گرد هم آورد و با برگزاری تورهای پرنده نگری به تبلیغ و آموزش پرنده نگری در سطح استان اصفهان مبادرت نمود. موسسه آوای بوم در بخش تیمار پرندگان به محل ارجاع پرندگان زخمی و آسیب دیده در مرکز ایران بدل شد و در مدت کوتاهی تعداد زیادی از پرندگان وحشی را نگهداری، تیمار و رهاسازی نمود.

باشگاه پرنده نگری ایرانیان موسسه ی جدید دیگری بود که در سال 1394 در تهران توسط حامد موسوی با محوریت آموزش پرنده نگری تاسیس گردید و ضمن برگزاری تورهای متعدد در سطح تهران و ارائه آموزشهای مفید با همكاری شهرداری تهران اقدام به تاسیس اولین سایت پرنده نگری در پارک جمشیدیه تهران نمود.

بهراد فرخنده پرنده نگر فعال و سختكوش تهرانی در سال 1395 در سن 15 سالگی عنوان جوان ترین پرنده نگر ایران را به خود اختصاص داد و مورد تقدیر و تشویق بزرگان پرنده شناسی ایران قرار گرفت. وی که با کمک پدرش از سن 10 سالگی فعالیت پرنده نگری را آغاز نموده بود تا سال 1395 موفق به تعداد رکورد زیادی از گونه های پرندگان ایران شد. بهراد فرخنده با حضور در زیستگاه پرندگان خاص در اقصی نقاط ایران و تهیه تصاویر عالی از این پرندگان و با به اشتراک گذاردن این تصاویر زیبا کمک بزرگی به ترویج فرهنگ پرنده نگری نمود.

اکنون با گذشت یک دهه از فعالیت های این افراد، تعداد بسیار زیادی از هموطنان علاقمند به طبیعت با فرهنگ پرنده نگری و به تبع آن فرهنگ حفاظت از طبیعت آشنا شده اند و عده کثیری از کوشندگان این راه در سراسر کشور بخشی از فعالیتهای داوطلبانه خویش را در راه تهیه و توسعه پایگاههای بزرگ اطلاعاتی از پرندگان ایران همه روزه مصروف میدارند. تعداد بسیار کثیری از هموطنان طبیعت گرد، کوهنورد، عكاس و افرادی از سایر گروههای اجتماعی همه روزه اطلاعات ارزشمندی از طبیعت پرندگان ایران تهیه و به اشتراک میگذارند. امید است در آینده، پرنده نگری به تفریحی فراگیر و با نشاط در بین کلیه اقشار جامعه تبدیل گردد.

رابطه پرنده نگری و محیط زیست

اگر شما هم یکی از دغدغه مندان محیط زیست باشید، مطمئناً به راه های حفظ محیط زیست فکر کرده اید. به این که چه فعالیت هایی می تواند در حفظ محیط زیست تأثیرگذار باشد. راه های بسیاری برای حفظ محیط زیست وجود دارد. پرنده نگری یکی از پر طرفدارترین و پر درآمدترین شاخه های اکوتوریسم (طبیعت گردی) در دنیاست؛به طوری که در کشورهای آلمان و انگلستان طرفدارهای پرنده نگری از طرفداران فوتبال بیشترند و پرنده نگری یکی از مهمترین درآمدهای توریسم در برخی کشورها محسوب می شود. پیش تر در مورد نقش پرنده نگری در توسعه پایدار روستایی نوشته ایم. اما به راستی پرنده نگری به حفظ محیط زیست کمکی میکند؟ در این مطلب بهراد فرخنده به بررسی پاسخ این سوال پرداخته است.

لازمه ی حفاظت از هر چیزی،شناخت آن است و حفظ محیط زیست نیز نیاز به شناخت طبیعت و حیات وحش دارد و پرنده نگری شناخت پرندگان و تماشای آنها و گذراندن وقت در طبیعت و انس با آن است.همچنین وجود پرندگان در یک منطقه شاخصی برای شناخت کیفیت محیط زیست آن منطقه می باشد.

در حقیقت پرنده نگری نوعی فرهنگ سازی و بهره برداری پایدار و پر درآمد از طبیعت است که به کمک آن می توان افراد را به تماشای طبیعت و نیز حفظ آن دعوت کرد.

پرنده نگری علاوه بر تماشای پرندگان، به ما کمک می کند تا زیستگاه های مناسب برای پرندگان را بشناسیم و زمانی که زیستگاه های مهم پرندگان را بشناسیم، در حفظ آنها کوشاتر می شویم.

تالاب ها و جوامع محلی

تالاب ها از غنی ترین اکوسیستم های روی زمین هستند که از جهات زیادی من جمله تولید حجم زیادی اکسیژن، تعدیل هوا،زیستگاه حیات وحش و جلوگیری از گرم شدن زمین (گرمایش جهانی) و … با اهمیت هستند. در کنار همه ی اینها تالاب ها از بهترین زیستگاه های پرندگان نیز می باشند و از این رو می توان گفت که بهترین و ساده ترین بهانه برای حفظ تالاب ها، پرنده نگری است.

بهترین حافظان محیط زیست و حیات وحش هر منطقه، جوامع محلی و افراد بومی آن منطقه اند ؛ ولی در اکثر مناطق معمولا جوامع محلی مهمترین تهدید محیط زیست منطقه خود هستند و طبیعت معمولا بیشتر از افراد بومی منطقه ضربه می خورد. اما در چه صورت می توان مردم محلی را به مهم ترین حافظان طبیعت منطقه بدل کرد؟

هنگامی که برای پرنده نگری در تالابی، به روستایی در نزدیکی تالاب می روید،برای مردم منطقه درآمد زایی می کنید؛اجاره ی خانه ی روستایی ها،خوردن غذاهای محلی و خرید از مردم روستا که همه ی اینها علاوه بر درآمد زایی و رونق اقتصادی مردم بومی، آنها را به حفظ تالاب و جلوگیریی از شکار پرندگان تشویق می کند.

مثال موفقی که می توان زد،تالاب کانی برازان در استان آذربایجان غربی است که به عنوان اولین سایت پرنده نگری در ایران شناخته می شود.

تنوع و تراکم پرندگان در این تالاب باعث شد تعداد زیادی پرنده نگر به این تالاب سفر کنند و به اقتصاد مردم روستای قره داغ که در نزدیکی تالاب قرار دارد،کمک کنند. در نتیجه مردم این روستا علاوه بر عدم شکار و تخریب تالاب،به حفظ و احیای آن نیز کمک می کنند.

تالاب میقان

تالاب میقان هم که به واسطه ی جمعیت زمستان گذران ده هزارتایی درنای معمولی در بین پرنده نگران و طبیعت دوستان معروف است نیز از دیگر مثال های موفق در حفظ تالاب هاست.قرار داشتن بلندترین برج پرنده نگری در ایران، وجود جمعیت زمستانگذر درنا و تنوع و تراکم پرندگان در این تالاب نیز پرنده نگران زیادی را از سراسر ایران به این تالاب جذب می کند و در نتیجه به حفظ بیشتر این تالاب کمک بیشتر می شود.

پرنده نگری علاوه بر ایجاد آرامش روحی و انرژی دادن، حفظ محیط زیست را برای انسان در زندگی معنی دار و مهم می کند.از این رو می توان گفت پرنده نگری به حفظ محیط زیست کمک مستقیمی می کند.

بال لاکی و مهاجرت به عرصه های جنوبی تر

نویسنده: محمدعلی ابراهیمی

تصویر: محمدعلی ابراهیمی

فصل مهاجرت

امسال با شروع زمستان و آغاز فصل مهاجرت پرندگان، عرصه های جنوبی تر فلات ایران شاهد حضور پرنده ی زیبا و خوش نقش و نگاری بنام بال لاکی بود. گرچه از گذشته نیز گزارش های نادری از حضور این پرنده در ایران وجود دارد اما امسال تنوع مشاهدات و حضور تعداد قابل توجه از این پرنده درنقاط جدید، پرنده نگرهای ایرانی را با سوالات مختلفی در مورد علت مهاجرت این پرنده به عرصه های جنوبی تر روبرو ساخت.

بال لاکی

بال لاکی پرنده ایست از راسته گنجشک سانان که در سایت کویرها و بیابانهای ایران اینگونه معرفی گردیده است: ” این پرنده ، 18 سانتیمتر طول دارد و به واسطه ی پرو بال قهوه ای خاکستری، تاج برافراشته، گلوی سیاه و خط چشمی سیاه، که در پس سر به هم می رسند، به آسانی شناخته می شود. این پرنده در میان درختان میوه دار، بوته های تمشک، اطراف پرچین ها و توتستان ها به سر می برد. در ایران، به صورت مهاجر و به تعداد اندک، در شمال شرق و جنوب ایران دیده می شود.”

همچنین در دانشنامه پرندگان ایران در مورد پراکنش این پرنده اینگونه نقل گردیده است: ” بال لاکی پرنده ایست که در زمستان به تعداد کم و به‌طور نامنظم بیشتر در شمال ایران به سر می برد ولی در جنوب شرقی ( بلوچستان ) و جنوب غربی هم دیده شده است که با گذشت دو دهه، اطلاع دقیقی از تعداد و وضعیت پراکندگی کنونی آن؛ در این مناطق در دست نیست.”

نقشه های پراکندگی که در مراجع گوناگون نقل گردیده همگی در مورد حضور این پرنده در نوار میانی نیمکره شمالی متفق القول هستند که از شمال دریای خزر می گذرد، همچنین در مورد حضور بسیار کمرنگ این پرنده در جنلگهای شمال ایران نیز گزارشاتی در دست بوده است. اما امسال مشاهده این پرنده ابتدا در شمال شرقی ایران و به تعداد زیاد سپس ثبت حضور آن در نواحی مرکزی ایران، در شهرستان نایین پناهگاه حیات وحش عباس آباد و همچنین در اردکان یزد و سپس در رشته کوه کرکس در چهل کیلومتری اصفهان امری بی سابقه بود.

متاسفانه فقدان اطلاعات کافی در ایران و عدم انجام تحقیقات علمی در مورد اینگونه پدیده ها امکان اظهار نظرهای قطعی را از کلیه فعالین این حوزه گرفته و باعث شده که بررسی علل اینگونه حوادث در حد حدس و گمان انجام پذیرد.

بر اساس عرف رایج در بین فعالین محیط زیست، می توان این مهاجرت عجیب و نادر را که همزمان با یکی از سردترین زمستانهای دهه های اخیر هم اتفاق افتاده با تغییرات اقلیمی زمین در ارتباط دانست و همانند بسیاری از حوادث طبیعی خارج از قاعده با دیده شک و تردید به آن نگاه کرد و یا شاید در حالتی واقع بینانه حتی، کج کردن راه مهاجرت از سوی بال لاکی ها همانند بسیاری از پدیده های غیر عادی طبیعت در عصر حاضر زنگ خطر دیگری در مورد تغییرات اقلیمی باشد و یا اینکه این مهاجرت انبوه نشانه موفقیت این پرنده ی شگفت انگیز در افزایش جمعیت و تصاحب عرصه های بیشتری از طبیعت و موفقیت او در وفق پذیری با ژئوسیستم های جدید باشد. هیچکس پاسخ دقیق این سوالات را نمیداند.

خبر مشاهده بال لاکی در منطقه یحیی آباد

پرنده نگری چیست ؟

پرنده نگری چیست ؟ پرنده نگری برای شما هم واژه ای است آشنا که معنی دقیق آن را نمیدانید؟ دوست دارید بدانید پرنده نگر کیست و در مورد پرنده نگری چه چیز هایی وجود دارد؟ تور پرنده نگری در ایران بسیار برگزار میشود. در این مطلب با ما باشید تا از پرنده نگری و پرندگان مهاجر و بومی ایران بیش از پیش دانسته و بیاموزید چگونه میتوان از مشاهده ی پرندگان وحشی لذت برد. همچنین در مطالب آوای بوم با باید ها و نباید های برنامه پرنده نگری آشنا شوید.

نگریستن به طبیعت و اجزای آن و تامل در رازهای آن همیشه برای بشر لذت بخش و اعجاب انگیز بوده است. بشر در آغاز برای حفظ بقا مجبور به مشاهده و شناخت طبیعت پیرامون و دیگر جانداران بوده است. اما رفته رفته با گسترش شهر نشینی و دوری انسان از طبیعت، این دیدگاه تغییر کرد و امروزه به دیدگاه علمی و زیباشناسی بدل گشته.

امروزه انسان ها به شکل های مختلف و با برگزاری تورهای مختلف و تخصصی به دیدار طبیعت رفته و خود را با طبیعت پیوند می زنند. از جمله آنها می توان به پرنده نگری اشاره کرد.

پرنده نگری چیست ؟

پرنده نگری

پرنده نگری جیست ؟ آشنایی با پرنده نگری

اما برسیم به این موضوع که پرنده نگری چیست؟ تصور کنید برای مشاهده پرندگان مورد علاقه خود به زیستگاه های طبیعی آنها می روید، از مشاهده پرندگان در پارک های شهری نزدیک به محل زندگیتان گرفته تا سفر به زیستگاه های خارج از شهر و اختصاصی مانند تالاب ، جنگل، کوهستان و … . پس از ورود به محل مورد نظرتان با توجه به صدای پرندگان یا تحرکشان به جستجوی آنها می پردازید و با وسایل کمکی همچون دوربین دوچشمی به مشاهده دقیق تر و بهتر پرندگان می پردازید. سپس با کمک گرفتن از کتاب راهنمای پرندگان خود آن را شناسایی و در life list خود ثبت می کنید. و تصور کنید آن پرنده ای که مشاهده کردید، تنها پرنده ی اندمیک ایران یعنی زاغ بور باشد! این فعالیت را پرنده نگری می نامند.

تعریف پرنده نگری و پرنده نگر

پرنده نگری (bird-watching) فعالیتی است تفریحی که در آن به مشاهده پرندگان در زیستگاه طبیعی خودشان پرداخته می شود. پرنده نگری به شکل های مختلفی برگزار می گردد و گستره آن بر خلاف دیگر شاخه های مشاهده حیات وحش (wildlife observation )  به شهرها و پارک های شهری نیز کشیده شده است. از همین رو طرفداران زیادی را به خود جذب کرده. البته جذابیت های بیشماری در این فعالیت وجود دارد که باعث افزایش روز افزون پرنده نگران می شود ، حتی گفته می شود در کشورهایی همچون انگلیس و آلمان برابر با طرفداران فوتبال پرنده نگر وجود دارد. در ادامه به این جذابیت ها و دلایل آن خواهیم پرداخت.

همانطور که در بالا ذکر شد پرنده نگری با اهداف و شکل های مختلفی برگزار می شود ولی وجه مشترک در همه آنها مشاهده پرندگان و لذت بردن از آنهاست، از زیباییشان گرفته تا رفتارهایی که برای هر شخص جذابیت خاص خود را دارد و هرکدام معمایی را در ذهن بیننده تداعی می کند.

 پرنده نگری چه تفاوتی با پرنده شناسی دارد و آیا پرنده نگری نیازمند دانش خاصی است؟

پرنده نگری چیست؟

پرنده نگری چیست و پرنده نگری در ایران

اما پرنده نگری چیست و چه تفاوتی با پرنده شناسی دارد؟ برخلاف پرنده شناسی که به مباحث تخصصی مانند ژنتیک، فیزیولوژی و … پرداخته می شود ، مشاهده پرندگان به دانش خاصی نیاز ندارد و کاملا جنبه تفریحی دارد. هرچند بیشتر پرنده نگران پس از مدتی و کسب تجربه، به اطلاعات میدانی بالایی از پرندگان دست میابند.

چرا پرنده نگری:

دلایل بسیاری برای انتخاب این فعالیت وجود دارد که در اینجا به معرفی برخی از مهترین آنها می پردازیم.

 

 

 

مژده ای دل که دگر باد صبا بازآمد

هدهد خوش خبر از طرف سبا بازآمد

برکش ای مرغ سحر نغمه داوودی باز

که سلیمان گل از باد هوا بازآمد

از مهمترین دلایل ان پیوند دیرینه انسان با پرندگان از منظر زیبا شناسی و سمبلیک می باشد.با کمی جستجو در متون ادبی جهان از جمله اشعار و رمان ها خواهیم دید که از گذشته تا به امروز مورد ستایش قرار گرفته اند و تمثیلی از احساسات انسانی بوده اند. از طنین آوازشان گرفته تا زیبایی و رنگ های مسحور کنندشان ، عشق مثال زدنیشان و همچنین پروازشان در اوج که همیشه نماد آزادی و پیشرفت بشر بوده است.

همچنین این علاقه را در نگار گری ها و نقوش به جا مانده از گذشته در بناهای تاریخی و دیگر آثار هنری نیز مشاهده کرد.از جمله آنها می توان به سبک نگارگری گل و مرغ بر کاشی ها اشاره کرد همچنین آثارش را در عمارت های دوره صفویه می توان دید.

این ها فقط اشاره ای به علاقه و توجه انسان به پرندگان از دیدگاه ادبی و هنری بود و پرداختن بیشتر به این موضوع خارج از چارچوب این مقاله است. آشنایی با پرنده نگری به صورت کلی، هدف اصلی این مطلب است.

خصوصیات و جذابی های مشاهده پرندگان

پرندگان به واسطه قدرت پرواز شانس بیشتری نسبت به برخی حیوانات برای بقا داشته اند به همین دلیل از تنوع و جمعیت بالایی برخوردار هستند.. تنوع درتعداد، اندازه،رنگ،رفتار، زیستگاه و …. . از سسک تاج طلایی  نه سانتی متری گرفته تا غول حواصیل یک و نیم متری. از ظرافت نقش و رنگ یک سهره گرفته تا ابهت و جسارت یک عقاب مارخور دراوج آسمان. از آواز بلبل تا طنین صدای درنای طناز برفراز تالاب، همگی نشان دهنده تنوع بالای این موجودات زیبا می باشد. یک پرنده نگر شانس تماشای این جلوه های یکتای طبیعت را دارد.

پرنده نگری و پرنده نگر

گروهی از پرنده نگر ها مشغول پرنده نگری

در فصل هایی که بیشتر حیوانات از جمله خزندگان و برخی پستانداران به خواب زمستانی می روند، بیشتر پرندگان به دلایل مختلف دست به مهاجرت می زنند، همین موضوع باعث می شود که در تمام طول سال شانس مشاهده آنها وجود داشته باشد، مثلا شما به عنوان پرنده نگر در فصل زمستان پرندگانی را مشاهده خواهید کرد که در بهار به زادگاهشان بازگشته و پرندگان دیگری جایگزین انها خواهند شد.این اتفاق موجب تنوع در مشاهده آنها می گردد

هم چنین پرندگان را می توان تقریبا در تمامی زیستگاه ها مشاهده کرد. از زیستگاه های آبی گرفته تا بیابان ها، جنگل ها، کوهستان و حتی پارکهای شهری. از این رو شما به عنوان پرنده نگر شانس زیادی برای مشاهده پرندگان در همه جا  دارید. حتی در یک گشت پرنده نگری شهری!

پرنده نگری و پرنده نگر در یک کلام!

در پایان می توان پرنده نگری را؛ راهی به سوی آرامش و دوری از فشارهای زندگی در دنیای مدرن دانست . در پرنده نگری شما به عنوان پرنده نگر بیشتر َآنچه که برای پر کردن اوقات فراغتتان نیاز دارید کسب می کنید،. از یک برنامه چند ساعته در پارکهای شهری برای کسب آرامش گرفته تا برنامه های مهیج و ماجراجویانه چند روزه برای دیدن پرنده ای خاص. باید و نباید های این فعالیت نیز چندان دشوار نیست و میتوانید با مرور آن ها، بدون آسیب به طبیعت از حضور در آن لذت ببرید. امیدواریم توانسته باشیم در این مطلب به خوبی به این سوال که تعریف پرنده نگری چیست پاسخ دهیم. امدواریم با خواندن این مطلب، به زودی شما هم یک پرنده نگر شوید!

آنچه باید از دارکوب بدانید!

پرنده دارکوب را میشناسید؟ در ایران 552 گونه پرنده داریم و دارکوب یکی از زیبا ترین و عجیب ترین پرندگان ایران هستند. دارکوب جز پرندگان شهری است که ممکن است بسیار در برنامه های پرنده نگری مشاهده کرده باشید. همچنین ممکن است بسیار زیاد در کتاب ها عکس دارکوب را دیده باشید. در این مطلب با زندگی دارکوبها آشنا خواهید شد.

درباره دارکوب

در حدود ۱۸۰ گونه از دارکوبها در جهان وجود دارد. انها پرندگانی هستند درخت زی با منقاری قوی و نوک تیز که از آن برای سوراخ کردن پوست درختان وجستجوی حشرات استفاده میکنند.
این پرندگان از سوراخی که در تنه ی درختان ایجاد میکنند، در مواقع لازم به عنوان انبار غذا نیز استفاده مینمایند که بزرگترین سوراخی که تا کنون کشف شده مربوط به دارکوبی بوده که در آن ۵۰۰۰۰ بذر یافت شده است.

زبان دارکوب

 

زبان دارکوب

زبان این پرندگان بسیار دراز است و بسته به گونه دارکوب تا حدود 10 سانتی متر  نیز میرسد. زبان برخی گونه های این پرنده تا دو سوم بدنشان نیز میرسد!
در انتهای زبان پرنده این پرنده گیرنده های حسی بسیار قوی وجود دارد که سبب میشود دارکوب کوچکترین حرکات حشرات و کرم های درختان را به وسیله ی زبان خود احساس کند.
این زبان به قدری بلند است که تنها با پیچیدن به دور مغز و حفره‌ی چشمی این پرنده در سرش جا می شود و با مهار کردن ضربه‌ها، از وارد شدن آسیب‌های جدی به مغز جلوگیری می‌کند.
این پرنده ها می‌تواند تا ۱۵-۱۶ بار در ثانیه با منقارش به درختان ضربه بزند.
این ضربات به قدری سریع هستند که سبب ایجاد نیروی عظیمی می‌شود که ۲۵۰ برابر نیرویی است که فضانوردان به هنگام برخاستن سفینه‌های فضایی تجربه می‌کنند؛ معادل 1000g  برابر شتاب جاذبه. دارکوبها با داشتن یک بافت غضروفی در اطراف سرشان مانع از هم پاشیدن مغز در اثر این ضربات می‌شوند.

سرعت نوک زدن دارکوب

یک دارکوب معمولی میتواند تا۲۰ بار در هرثانیه نوک بزند. دلیل اینکه این پرندگان میتواند به این اندازه نوک بزند و سر خود را بدون سردرد گرفتن به سرعت به جلو و عقب ببرد وجود کیسه های هوا در اطراف مغز ابن پرنده و وجود  استخوان لامی است که همانندبالشتکی ازآن مخافظت میکند. این ساختار منحصر به فرد جمجمه و منقار پرنده ضربه به مغز را کاهش میدهد.
این پرندگان زیبا میتوانند با بسامد ۲۵ هرتز و با سرعت ۷ متر بر ثانیه به درختان ضربه بزنند،که معادل برخورد سر انسان با دیوار با سرعت ۲۵ کیلومتر در ساعت است.
آنها میتوانند ۸ تا ۱۲ هزار سوراخ در طول روز ایجاد کنند. بدن آنها ۹۹.۷ درصد انرژی ناشی از ضربه هارا به عنوان انرژی کرنشی(ارتجاعی) ذخیره میکنند. ۳ درصد از این نیرو وارد سر میشود.

بدن دارکوبها

 

پاهای دارکوبها مناسب سبک زندگی آن ها و بالا رفتن از تنه ی درختان است. به این صورت که دو انگشت آن ها در جلو و دو انگشت در عقب قرار دارد و به راحت میتواند از درخت بالا رود.
دم آنها محکم است و هنگام بالا رفتن از درخت از آن به عنوان تکیه گاه استفاده میکنند. معمولا تنها دیده میشوند هرچند که در برخی مواقع سال برخی از گونه تشکیل دسته های کوچک میدهند.
پروازی پرتوان و موجی شکل دارند. شکل ظاهری نروماده باهم تفاوت دارد.
کوچکترین دارکوبهای دنیا اندازه ای حتی تا 8 سانتی متر دارند و بزرگترین آن ها با نام Imperial woodpecker شصت سانتی متر طول دارد !

انواع دارکوب در ایران

دارکوب و پرنده دارکوب

  •  کوچک
  • سرسرخ
  •  بلوچی
  •  بال سفید
  •  خالداربزرگ
  • سیاه
  •  سبزشکم پولکی(سبزراه راه)
  •  قهوه ای(دارکوب راه راه)
  •  سوری( باغی)
  •  سبز

زیستگاه طبیعی پرنده دارکوب

اکثر گونه های پرنده این پرنده ساکن مناطق جنگلی و پر درخت هستند و بسیاری از آنان در مناطق شهری و میان درختان نیز دیده میشوند.
اگرچه تا اندازه ای عجیب است ولی چند گونه از آنها در زمین هایی مانند بیابان و در دامنه کوه که در آن هیچ درختی وجود ندارد زندگی میکنند.
که اینگونه دارکوبها هنوز هم به روشی مشابه رفتار کرده و در سوراخ سنگ ها و گیاهانی مانند کاکتوس لانه می کنند. پراکنش آن ها، تمامی مناطق جهان به استثنای ماداگاسکار، قطب ها و قاره ی استرالیا را شامل میشود.

تغذیه پرنده دارکوب

غذای عمده این پرندگان را حشرات و نرم تنان تشکیل میدهد ولی از انواع میوه ها و دانه ها نیز تغذیه می نمایند.
نکته ی جالب توجه این است که افراد علاقه مند می توانند با قرار دادن جایگاه های تغذیه پرندگان در حیاط خانه یا باغ شخصی، دارکوبها را به محل زندگی خود جذب کنند.

بیشتر بخوانید: خصوصیات دارکوب; شاخصی برای سلامت زیستگاه

تفاوت دارکوب و هدهد

هدهد و دارکوب

دارکوب و هدهد دو پرنده ی متفاوت هستند اما در بسیاری از اوقات افراد هدهد را نوعی دارکوب تصور میکنند. در واقع هدهد از خانواده ی هدهدیان است و از این خانواده تنها خود هدهد در دنیا زندگی میکند. شناختن تفاوت دارکوب و هدهد کار سختی نیست. هدهد ها بر

روی زمین نشسته و با قدم زدن روی زمین غذای خود را می یابند در حالی که زندگی دارکوب وابسته به درخت است. یکی از عواملی که باعث شده است مردم هد هد را با دارکوب اشتباه بگیرند این است که هدهد ها در سوراخ درختان لانه می سازند. عکس هد هد را در تصویر مقابل دیده و می توانید آن را با عکس دارکوب مقایسه کنید. همچنین به خاط داشته باشید که اسامی دیگر هدهد، پوپک و شانه به سر نیز میباشد.

در این مطلب با پرنده دارکوب و انواع آن آشنا شدید. همچنین میتوانید با رفتن به طبیعت و زیستگاه های هر کدام از دارکوبها از تماشای آنها لذت ببرید. همچنین انجمن آوای بوم برای تمامی افراد که به پرندگان علاقه دارند برنامه های پرنده نگری برگزار میکند. میتوانید با شرکت در این برنامه پرندگان بیشتری را بشناسید و از تماشای انها لذت ببرید.

 

تاریخچه پرنده نگری

نویسنده: ارنی آلیسون

مترجم: دکتر محمدرضا آقاابراهیمی

خلاصه مطلب 

* پرنده نگری با هدف جمع آوری تخم و پوست گونه های زیبا و رنگارنگ پرندگان آغاز شد.

* در قرن نوزدهم میلادی انجمن  های Audubon برای حفاظت از پرندگان شكل گرفتند.

* این انجمن ها راه را برای انجام پرنده نگری به عنوان یك فعالیت تفریحی هموار ساختند.

* با ابداع ابزارهای اپتیکی پیشرفته، پرنده نگری به صورت لجام گسیخته ای در مناطق ساحلی شرقی ایالات متحده گسترش یافت.

* همچنانکه گروه های پرنده شناسی شروع به شکل گیری کردند، اعتراضات علیه AOU و BTO نیز آغاز شد.

* تنها در زمانی که تام هریسون مسئولیت RSBP را بر عهده گرفت، حفاظت از پرندگان در افکار عمومی غلبه یافت.

* مقرون به صرفه شدن سفرهای هوایی در دهه 1960 موجب تقویت پرنده نگری بین المللی شد.

* در سال 1965 شرکت Ornitholidays پرنده نگری بین المللی را به عنوان یک جاذبه توریستی پرطرفدار تثبیت کرد.

* این امر منجر به خلق اثر ارجمند “کتاب راهنمای پرندگان جهان”، که اولین مکتوب چندجلدی دربرگیرنده همه نمونه های زنده پرندگان است، و نیز افزایش علاقه به پرنده نگری در سراسر جهان، شد.

عبارت “پرنده نگری” اولین بار در سال ١٩٠١ توسط ادموند سلوس استفاده شد. كتاب او، كه به نحو بامسمایی عنوان “پرنده نگری” را بر خود داشت، یكی از اولین روایتهای جستجوی پرندگان با اهداف زیباشناختی، و نه به عنوان یك منبع غذا، به شمار می رود. از آن زمان، پرنده نگری موجب شكل گیری گروه هایی از مردم شده كه مجهز به دوربین های چشمی قوی، دوربین های عكاسی دستی و ظروف و محل های مخصوص تغذیه پرندگان در حیاط منازل هستند.

دوران ملكه ویكتوریا

در دوران ملكه ویكتوریا، پرنده نگری با هدف جمع آوری تخم و پوست گونه های زیبا و رنگارنگ پرندگان انجام می شد. در آن زمان، كلكسیونرهای ثروتمند با استفاده از ارتباطاتشان در مستعمرات بریتانیا به گونه های كمیاب سراسر جهان دست می یافتند. در قرن نوزدهم میلادی بود كه اولین درخواست های محافظت از گونه های درمعرض خطر صورت گرفت و اولین انجمن Audubon در آمریكا بنیاد نهاده شد. انجمن های Audubon و انجمن سلطنتی محافظت از پرندگان بریتانیا (RSPB)، كه برای مقابله با تجارت پرندگان طراحی شده بودند، راه را برای انجام پرنده نگری به عنوان یك فعالیت تفریحی و نیز محافظت از گونه های بیشمار پرندگان هموار ساختند.

قرن بیستم

با ابداع ابزارهای اپتیکی پیشرفته و آغاز به کار راهنماهای میدانی، پرنده نگری به صورت لجام گسیخته ای در مناطق ساحلی شرقی ایالات متحده گسترش یافت. همچنانکه گروه های پرنده شناسی به شکل گیری خود ادامه می دادند، اعتراضات علیه اتحادیه پرنده شناسان آمریکا (AOU) و نیز ائتلاف برای پرنده شناسی بریتانیا (BTO) نیز ادامه داشت. به جای مطالعه پرندگان صرفاً از یک دیدگاه مشاهداتی، AOU و BTO بیشتر دست اندرکار به دام انداختن، مطالعه مخرب و قتل اجتناب ناپذیر پرندگان بودند. در نهایت، پرنده شناس دوره گرد، تام هریسون، در سال 1936 مسئولیت RSBP را بر عهده گرفت و پیشگام چندین مطالعه در خصوص مرغابی تاجدار بزرگ (Great Crested Grebe) ، که بزرگترین عضو خانواده مرغابی در اروپا و آسیاست، شد.

دوران معاصر

همچنانکه تعداد مشتاقان پرندگان به عرش رسید، امکانات پرنده نگری در نقاط کمتر بازدید شده جهان نیز افزایش یافت. سفرهای هوایی در دهه 1960 میلادی مقرون به صرفه شد، و در نتیجه به تقویت پرنده نگری بین المللی کمک کرد. در سال 1965، اولین شرکت پرنده نگری در بریتانیا، Ornitholidays ، درهای خود را به روی گروهی از پرنده نگران مشتاق، که مجهز به دوربین های چشمی و دوربین های فیلمبرداری شخصی بودند، باز کرد. به محض شروع به کار، شرکت Ornitholidays پرنده نگری بین المللی را به عنوان یک جاذبه توریستی پرطرفدار تثبیت کرد. این امر منجر به گسترش طبقه بندی پرندگان در اطراف جهان و خلق آثار مکتوب ارجمندی چون “کتاب راهنمای پرندگان جهان” (The Handbook of the Birds of the World) ، که اولین مکتوب چندجلدی دربرگیرنده همه نمونه های زنده پرندگان است، شد. این کتاب راهنما، که در دهه 1990 میلادی در اسپانیا و توسط جوزپ دل هویو، جوردی سارگاتای و اندی الیوت (Josep del Hoyo, Jordi Sargatai and Andy Elliot) نوشته شده است، اولین و تنها موردی است که کل یک گروه از جانداران در یک کتاب واحد معرفی شده اند.