نوشته‌ها

گشت پرنده نگری دی ماه؛ پارک جنگلی ناژوان

پارک جنگلی ناژوان

پارک جنگلی ناژوان با زمین های کشاورزی، باغ‌ های دو سویه، رودخانه زاینده رود و همچنین به دلیل دارا بودن پوشش گیاهی وسیع و درختان مختلف، در دل شهر زیستگاه بسیار مناسبی برای انواع پرندگان به خصوص گنجشک سانان به وجود آورده است و در تمام طول سال شاهد گونه های مختلف پرندگان در این پارک جنگلی هستیم.

ناژوان كنوني با ۱۲۰۰ هكتار وسعت، در منتهي اليه شمال غربی اصفهان واقع شده است و متشكل از رودخانه و ۱۰ مادي سرچشمه گرفته از آن كه توسط اراضي كشاورزی، باغ های دو سويه و رودخانه زاينده رود با توسعه شهری محصور شده است می باشد.

در تاریخ 27 دی ماه 1398 برنامه گشت پرنده نگری برای مشاهده پرندگان اصفهان در پارک جنگلی ناژوان توسط انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم و همراهی 15 نفر و 2 پرنده بان جوان برگزار شد.

این برنامه پرنده نگری به مدت 3 ساعت و 10 دقیقه ( 7:50 صبح الی 11 صبح) به طول انجامید. شروع مسیر از ابتدای کوچه آشنستان و پایان آن تپه بزرگ جزیره مانندی در وسط رودخانه زاینده رود بود. در این پیمایش شرکت کنندگان با خانواده های مختلفی از جمله دم جنبانکیان (دم جنبانک خاکستری، پی پت و ..)، توکایان (سینه سرخ اروپایی، توکا باغی و …) و چرخ ریسکیان (چرخ ریسک بزرگ) آشنا شدند و مشاهده کردند.

در طول مسیر دسته های بزرگی از کاکایی سرسیاه دیده شد که به علت باز شدن مجدد آب زاینده رود به سمت قسمت ابتدایی جریان آب در حال حرکت بودند. برخی از پرندگان موجود در این پارک جنگلی مانند مرغ مینا و طوطی طوق صورتی از جمله پرندگانی هستند که بومی این منطقه نبوده و حضورشان به عنوان گونه مهاجم به دیگر پرندگان آسیب می رساند. اعم از اشغال لانه های دیگر پرندگان و شکار جوجه و تخم آنان.

در انتهای مسیر لانه دارکوب و لانه غیر فعال چرخ ریسک پشت بلوطی به شرکت کنندگان نشان داده شد و در پایان علاوه بر پرندگان به شرکت کنندگان گونه سنجاب ایرانی نیز نشان داده شد و توضیحاتی در مورد علت حضور این گونه در این پارک جنگلی داده شد. (هزینه این برنامه برای شرکت کنندگان 9 هزارتومان بود)

 

گونه های مشاهده شده در این برنامه:

1.چرخ ریسک بزرگ 2. کاکایی سرسیاه 3. سینه سرخ اروپایی 4. چک اروپایی 5. سهره جنگلی 6. سهره دمگاه سفید 7. توکا گلو سیاه 8. توکا پهلو قرمز 9. دم جنبانک ابلق 10. دم جنبانک خاکستری 11. دارکوب سوری 12. پیپت تالابی 13. سسک بیدی 14. سسک چیف چاف 15. سارگپه 16. عقاب دشتی 17. قرقی 18. سار 19. طوطی 20. قمری خانگی 21. کلاغ ابلق 22. کلاغ سیاه 23. زاغی 24. گنجشک خانگی

“آب باز شد، پرنده ها برگشتند”؛ توهمی که خطرناک است!

پرنده های مهاجر منتظر مدیریت غیر اصولی و غیرمحیط زیستی ما نمی مانند تا هر زمان رودخانه باز بود برگردند!

زاینده رود یک ایستگاه و استراحتگاه بین راهی از شمال به جنوب است. با خشک کردن زاینده رود پل ارتباطی در مسیر مهاجرت پرندگان را از بین می بریم. بسیاری از پرندگان مهاجر در مواجهه با زاینده رود خشک تلف می شوند و برگشتی برای آن ها وجود ندارد.

آنچه باید به آن توجه داشت این است که پرندگان مهاجر و نوع مهاجرت آن ها در یک طیف قرار می گیرد. از یک سو پرندگانی هستند که به صورت انتخابی مهاجرت می کنند و از سوی دیگر پرندگانی که به صورت ژنی مهاجرت می کنند. پرندگانی با مهاجرت انتخابی، زمانی که رودخانه یا تالاب یا …. خشک شود به جستجوی محل بعدی می پردازند، اگر محلی که پیدا می کنند خشک نشود می مانند. سمت دیگر طیف، پرندگان با مهاجرت ژنی بر اساس زمانبندی و مسیر مشخص مهاجرت می کنند. اغلب پرنده ها بین دو سر این طیف قرار دارند.

 

پرندگانی که مسیر و زمان مهاجرتشان مصادف با خشکی زاینده رود می شود در بسیاری از موارد تلف می شوند. این پرنده ها طبق زمانبندی قبلی وارد زاینده رود می شوند و اگر نتوانند منبع آب جایگزینی نظیر رود یا تالاب فصلی پیدا کنند، از بین می روند. مسئله ای که اهمیت دارد میزان ذخیره ی چربی این پرنده ها در مسیر مهاجرت است، آن ها به میزانی چربی ذخیره می کنند تا به مقصد بعدی برسند و وقتی با مقصد خشک شده روبرو می شوند برای یافتن مقصد جدید با کمبود چربی مواجه شده و دچار مشکل می شوند.

وقتی زاینده رود به صورت دوره ای باز و بسته می شود باعث افزایش تلفات پرنده ها می شود. همزمانی باز بودن زاینده رود با زمان ورود پرندگان مهاجر باعث ماندن این پرنده ها در رودخانه می شود. زمانی که بعد از مدتی جریان آب رودخانه قطع می شود بسیاری از این پرنده ها تلف می شوند. بعد از این بسته شدن و خشکی، با جاری شدن مجدد آب، پرنده ها بر نمی گردند.

حدود 10 درصد پرندگان مهاجری که به زاینده رود می آیند تا پایان زمستان می مانند و زمستان گذاری آن ها نیز در زاینده رود است اما حدود 90 درصد پرندگان مهاجر فقط برای استراحتی کوتاه، موقتی و بین راهی زاینده رود را انتخاب می کنند و بعد از آن به محل بعدی می روند و خشکی زاینده رود در همان مدت کوتاه حضور آن ها باعث می شود نتوانند به مسیر مهاجرتشان ادامه دهند.

 

در گذر زمان و طی سال های گذشته که همواره زاینده رود در معرض خشک شدن قرار داشته است حضور بسیاری از گونه ها را به طور کامل از دست داده ایم. اغلب زمان هایی که رودخانه خشک شده است مصادف با زمان ورود یا حضور پرندگان مهاجر بوده است که این خشک شدن ها باعث شده یا تعداد زیادی از آن ها تلف شوند یا دیگر از این مسیر مهاجرت نکنند. از جمله پرنده هایی که در گذشته جمعیت قابل توجهی از آن ها در زاینده رود دیده می شده است و امروز دیگر نیست می توان به خروس کولی، اردک نوک پهن، باکلان، اردک تاجدار، اردک سرحنایی، اکراس سیاه، گیلانشاه بزرگ و … اشاره کرد.

آنچه باعث می شود مردم به اشتباه تصور کنند بعد از جاری شدن مجدد زاینده رود پرنده های مهاجر بر می گردند حضور پرندگانی است که مردم به آن ها مرغ دریایی میگویند. این پرنده ها که اسم صحیح آن‌ها کاکایی است به صورت انتخابی مهاجرت می کنند و هر زمان آب را ببینند به آن سمت می روند. اما می توان گفت در میان پرندگان مهاجری که وارد زاینده رود می شود فقط کاکایی ها کاملاً آن سر طیف مهاجرت قرار دارند و انتخابی مهاجرت می کنند. مهاجرت بقیه پرنده ها به صورت ژنی بوده و به همین دلیل خشکی زاینده رود کاهش جمعیت آن ها را در پی دارد.

با خشکی زاینده رود، ۴۲۱۵ پرنده از ۲۳ گونه بی سرپناه شدند:: گزارش سرشماری پرندگان زاینده رود

کارشناسان و داوطلبان انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم با همکاری اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان و انجمن حامیان محیط زیست لنجان در واپسین روز های وجود آب در رودخانه ی زاینده رود، در اقدامی گروهی پرندگان این رودخانه را سرشماری نمودند. سرشماری پرندگان به مدت سه روز (۱۸، ۲۰ و ۲۳ آذرماه) به طول انجامید و مجموعا ۱۳ کارشناس در انجام آن مشارکت نمودند. حاشیه ی زاینده رود در شهر اصفهان، تصفیه خانه ی جنوب اصفهان، بند تنظیمی آبشار و منطقه ی زرین شهر از جمله مهم ترین نقاطی بودند که پرندگان در آن شمارش گردیدند.

در طول این برنامه پرندگانی مورد شمارش قرار گرفتند که آبزی یا کنار آبزی بوده و یا زندگی آن ها مستقیما وابسته به حضور رودخانه است. اغلب پرندگان شمارش شده در سرشماری پرندگان از گونه های مهاجر بودند که برای زمستان گذرانی به زاینده رود آمده و بسیاری از آن ها نیز مهاجر عبوری بوده اند. زاینده رود در طول سالیان دراز مامن امنی برای پرندگان مهاجر شمرده میشود و مردم شهر ها و روستا های حاشیه ی زاینده رود به بهترین نحو از این مهمانان زمستانی استقبال مینمایند.

خشکی این رودخانه میتواند آسیب هایی به جمعیت های پرندگان وارد کند که به سختی قابل جبران خواهد بود. آمار های پراکنده نیز حاکی از این است که در گذشته تنوع و تراکم پرندگان در این رودخانه به مراتب بیش از این بوده است.

در طول این برنامه ی سرشماری پرندگان ، مجموعا 4215 پرنده از ۲۳ گونه ی مختلف شمارش گردید. متاسفانه چند روز پس از این برنامه ی سرشماری رودخانه ی زاینده رود بار دیگر به سوی خشکی کامل رفت. پرندگان شمارش شده در این وضعیت با افزایش درگیری برای به دست آوردن منابع محدود رو به رو میشوند و در صورت نیافتن زیستگاه های جایگزین، این احتمال هست که بسیاری از آن ها از بین بروند. جهت حفظ تنوع زیستی و غنای حیات وحش زاینده رود، نیاز است زمان های حضور پرندگان مهاجر در این رودخانه برای مدیریت آن در نظر گرفته شود.

پرندگان شمارش شده از گونه های زیر بوده است:

1 کاکایی سرسیاه کوچک
2 گاوچرانک
3 دم جنبانک ابلق
4 دم جنبانک خاکستری
5 دم جنبانک زرد
6 باکلان
7 اردک سرسبز
8 حواصیل خاکستری
9 اگرت بزرگ
10 چنگر نوک سرخ
11 چنگر معمولی
12 کشیم کوچک
13 اردک ارده ای
14 اردک سرحنایی
15 خوتکا
16 اگرت کوچک
17 پاشلک
18 آبچلیک تک زی
19 اکراس سیاه
20 پی پت تالابی
21 کشیم گردن سیاه
22 ماهی خورک معمولی
23 ماهی خورک ابلق

گزارش گشت پرنده نگری:: تماشای پرندگان مهاجر رودخانه ی زاینده رود

انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم ماهانه گشت های پرنده نگری در سطح شهر اصفهان برگزار مینماید. گشت پرنده نگری آذرماه سال ۹۸ نیز در تاریخ پانزدهم این ماه برگزار گردید. این برنامه که با استقبال بالای شهروندان عزیز برگزار گردید، در حاشیه ی رودخانه ی زاینده رود انجام شد. مبدا این گشت پرنده نگری، جنوب پل ابوذر و مقصد پل بزرگمهر بود و برنامه از ساعت ۹ صبح الی ۱۱:۴۰ دقیقه ادامه یافت. هدف از این برنامه مشاهده ی پرندگان مهاجر رودخانه ی زاینده رود بود که این هدف با مشاهده ی ۱۵ گونه پرنده ی آبزی و کنار آبزی میسر گردید.

از جمله پرندگان مشاهده شده در این برنامه، اکراس سیاه بود که دیدن آن در جوار پیاده رو در نزدیکی سی و سه پل مشاهده ای ارزشمند و هیجان انگیز بود. در این برنامه، شهروندان با دلایل مهاجر در پرندگان، شیوه ی زندگی پرندگان مهاجر و برخی رفتار های آنان بیشتر آشنا شدند.

پرندگان مهاجر رودخانه ی زاینده رود

رودخانه ی زاینده رود از دیر باز مامن پرندگان آبزی و کنار آبزی مهاجر در فصول سرد سال بوده است. به گونه ای که بیش از ۵۰ گونه پرنده ی آبزی و کنار آبزی، در رودخانه ی زاینده رود قابل مشاهده است. برخی از این پرندگان از جمله اردک سر سبز و خوتکا، به سبب حضور دائم در حاشیه ی پل های تاریخی شهر اصفهان، برای شهروندان پرندگان کاملا شناخته شده محسوب میگردند.

پرندگان  مشاهده شده در این گشت پرنده نگری:

۱. حواصیل خاکستری ۲. اردک سر سبز ۳. چنگر معمولی ۴. کاکایی سر سیاه ۵. کشیم گردن سیاه ۶. دم جنبانک ابلق ۷. اکراس سیاه ۸. خوتکا ۹. گاوچرانک ۱۰. باکلان بزرگ ۱۱. ماهی خورک ۱۲. اگرت بزرگ ۱۳. اگرت کوچک ۱۴. کلاغ سیاه ۱۵. دارکوب سوری ۱۶. کبوتر جنگلی  ۱۷. کبوتر چاهی  ۱۸. زاغی  ۱۹. گنجشک خانگی  ۲۰. قمری خانگی  ۲۱. سسک بیدی  ۲۲. چرخ ریسک بزرگ