چرا پرندگان به شیشه پنجره ضربه می زنند؟

احتمالا تا به حال متوجه بازی و پرواز دمجنبانک‌ها جلوی آیینه ماشین و یا ضربه زدن کبوترها یا برخورد پرندگان با شیشه پنجره شده اید. رفتارهایی که گاهی بامزه به نظر میرسند اما همین رفتارها ممکن است به شدت خطرناک باشند.

برخورد پرندگان به شیشه

طبق آمارهایی که مرکز حفاظت پرندگان در آمریکای شمالی منتشر کرده سالانه بیش از یک میلیارد پرنده به طور مرگبار با شیشه پنجره ها برخورد می کنند، یعنی هر خانه آمریکایی سالانه دو پرنده را می کشد. ما هیچگونه آمار ثبت شده ای از برخورد پرندگان با شیشه پنجره ها نداریم و برای ما مشخص نیست که پنجره های ما در سال چه تعداد پرنده را از بین میبرند اما همه ما قطعا با موارد مشابهی روبرو بوده ایم.

برخورد پرندگان به شیشه

پرندگان وقتی کنار پنجره خانه های ما می نشینند گاهی به دلیل جنس شیشه و آینه ای بودن آن، تصویر خود را درون شیشه می بینند و آن را یک گونه مهاجم تلقی می کنند و با نوک زدن به شیشه سعی در راندن آن دارند. یک پرنده ممکن است هر روز و در یک زمان مشخص این کار را انجام بدهد که دلیل آن می تواند به دلیل تغییر جهت تابش نور خورشید در آن زمان مشخص به سمت شیشه، شکست نور و آینه ای شدن برخی شیشه های با ضخامت باشد. این رفتار را اغلب می توانیم از پرندگان در فصل بهار و زادآوری پرندگان و از طرف پرندگان قلمرو طلب مشاهده کنیم که گاهی به صورت رفتار تهاجمی یا حتی رقص هایی جذاب به نظر میرسند.

برخورد پرندگان به شیشه

چرا پرندگان به شیشه ها برخورد می کنند؟

برای اینکه راحتتر به پاسخ این پرسش برسیم باید به بیرون از خانه رفته و از دریچه نگاه یک پرنده به شیشه ها نگاه کنیم. پاسخ ساده است، آن ها حین پرواز قادر به تشخیص شیشه ها به عنوان مانع نیستند و با آن برخورد می کنند. شیشه پنجره ها در اصل برای پرندگان قابل مشاهده نیستند. آن ها هنگام پرواز سعی می کنند تا از میان تصویر بازتاب گیاهان یا فضای باز درون شیشه عبور کنند.

پنجره ها دومین منبع انسانی بزرگ مرگ و میر پرندگان

براساس مقاله منتشر شده از بخش پرنده شناسی دانشگاه پنسیلوانیا، برخورد با شیشه پنجره ها پس از تخریب زیستگاه ها، دومین منبع انسانی بزرگ مرگ و میر پرندگان بر روی زمین هستند. آنها تخمین میزنند با برآورد یک میلیارد تلفات پرنده فقط در ایالات متحده، تلفات جهانی بسیار فراتر از این عدد باشد. بیشترین پیش بینی میزان مرگ و میر در یک مکان خاص به میزان تراکم پرندگان، پوشش گیاهی و نزدیک بودن ظرف آب غذای پرندگان در مجاورت شیشه بستگی دارد.

چطور شیشه پنجره ها می توانند قاتلین پرندگان مهاجر باشند؟

انعکاس شیشه پنجره ها و خروج نور از آنها در شب در ساختمان های بلند مرتبه در فصل مهاجرت گاهی باعث مرگ پرندگان می شود. برخی از پرندگان مهاجر در شب به وسیله نور ستارگان جهت‌یابی و پرواز می کنند. نور مصنوعی ساختمان ها آنها را گیج کرده و پرندگان با شیشه ها برخورد می کنند.

چگونه می توان مانع برخورد پرندگان با شیشه ها شد؟

پرندگان در شهرها به کمک ما نیاز دارند، اما کمک کردن به آنها چیزی جز قراردادن آب و دانه برای آنهاست. ایمن کردن شیشه پنجره و جلوگیری از برخورد آنها می تواند یک کمک بسیار عالی به پرندگان باشد. روش های متعددی برای این کار وجود دارد اما فقط کافیست شیشه پنجره را برای پرندگان قابل مشاهده کنیم.

برچسب زدن به شیشه، نقاشی های کوچک و با فاصله، آویختن نوار، چسباندن برچسب های هولوگرافیک، قرار دادن فیدر و آبخوری ها در فاصله مناسب از شیشه به طوری که بازتاب آن در شیشه نیفتاده و پرنده آن را به عنوان فیدر مجزا تشخیص ندهد، استفاده از توری پنجره، کشیدن پرده و چسباندن اشیا رنگی به پشت آن از مواردی است که می توانیم از آن ها استفاده کنیم.

پرندگان قادر به دیدن نور در طیف ماورا بنفش هستند. مبتکران شیشه هایی را برای جلوگیری از برخورد پرنده تولید کرده اند. این شیشه ها دارای روکش منعکس کننده اشعه ماورابنفش طرحدار هستند که باعث می شود در معرض دید پرندگان قرارگیرد و در عین حال برای چشم انسان شیشه کاملا شفاف به نظر آید.

برخورد پرندگان به شیشه

برخورد پرندگان به شیشه

متاسفانه برچسب های یو وی شفاف در ایران وجود ندارد یا بسیار گران قیمت هستند اما برچسب های مات شیشه در طرح ها و ابعاد متفاوت قابل دسترس اند. استفاده از هنر ایرانی در آویختن اشیای زیبا در جلوی شیشه پنجره ها، استفاده از سایه بان و قرار دادن گلدان گیاه در قسمت بیرونی پنجره در نزدیکترین فاصله به شیشه و استفاده از سایر موارد ساده فوق الذکر، شما می توانید اجازه دهید شیشه ها کمی خاکی و غبارگرفته نیز باقی بمانند.

 

 

 

درمان پرندگان آری یا نه؟

تغییرات اقلیمی، خشکسالی، آلودگی هوا و انقراض گونه‌ها در سال‌های اخیر توجهات زیادی را به خود جلب کرده‌اند. رسانه‌های گروهی بطور مستمر از اخبار این حوادث سخن می‌گویند و احساس خطر از آینده‌ی زمین برای بخش بزرگی از جامعه برانگیخته شده و مردم را به سمت مسئولیت‌پذیری برای کمک به حفاظت از محیط‌ زیست سوق داده است.

در این بین اخبار حمایت از حیوانات آسیب دیده پررنگ‌تر از سایر موضوعات انعکاس یافته و افراد بیشتری را درگیر خود نموده است. همزمان با تبلیغات رسانه‌ها، تشکل‌های مردمی بسیاری برای حمایت از حیوانات شکل گرفته و در بین سایر گروه‌های اجتماعی نیز که به نوعی با طبیعت سروکار دارند، همانند گردشگران، کوهنوردان و سایر گروه‌ها، کمک به حیوانات آسیب دیده به امری رایج تبدیل شده است.

این روزها حیوانات بیشتری توسط انسان‌ها و به دلیل آسیب دیدگی از طبیعت خارج می‌شوند و برای مداوا به اسارت‌ در می‌آیند. با گشت‌و‌گذاری در کلینیک‌های دامپزشکی خواهیم دید که علاوه بر مراقبت‌های فراوانی که از حیوانات خانگی در حال انجام است، موارد بسیاری نیز جانداران وحشی آسیب‌دیده به این کلینیک‌ها انتقال می‌یابند تا بلکه درمان شده و به دامان طبیعت بازگردند.

علت تلفات بیشمار پرندگان وحشی

بخش بزرگی از این جانوران که به اسارت درمی‌آیند، به پرندگان وحشی اختصاص دارند؛ زیرا پرندگان در همه‌جا حضور دارند و در حالی که بسیار آسیب‌پذیر هستند تعارض بیشتری نیز با انسان دارند و متاسفانه هدف‌های خوبی نیز برای شلیک شکارچیان هستند که همه این موارد منجر به بالا رفتن آمار آسیب دیدگی و تلفات آنها شده است.

پرندگان وحشی آسیب دیده به ندرت درمان می‌شوند و آمار برگشت آنان به طبیعت بسیار ناچیز است بنابراین تعداد قابل توجهی از این پرندگان تا پایان عمر در اسارت زندگی می‌کنند و یا در مراحل انتقال و درمان تلف می‌شوند.

در گذشته زمانیکه آنگونه مسئولیت‌پذیری که در بالا اشاره شد در جامعه وجود نداشت و در غیاب تبلیغات فراوان رسانه‌ای، حیوانات و پرندگان آسیب دیده همانطور که به طبیعت تعلق داشتند در طبیعت نیز باقی می‌ماندند و کمتر از چرخه طبیعت خارج می‌شدند. اگر تلف می‌شدند به غذایی آماده برای سایر گونه‌ها تبدیل می‌شدند و اگر توان بازگشت و ماندگاری را بازمی‌یافتند باز هم در چرخه طبیعت به راهشان ادامه می‌دادند.

 

درمان پرندگان

دخالت انسان و کمک به حفاظت از حیات وحش

اکنون این دخالت انسان در طبیعت به امری موجه تبدیل شده است. از یک سو برخی طرفداران اذعان می‌کنند که چون انسان با زندگی شهرنشینی عرصه را بر حیات‌وحش تنگ کرده و تعارضات آسیب‌زای بسیاری بر سر راه حیات‌وحش قرار داده، پس رسیدگی به درمان حیات‌وحش نیز از وظایف انسان به شمار می‌رود. از سوی دیگر افرادی هم با ترسیم هرم حیات و قرار دادن انسان در راس آن و جایگذاری سایر موجودات در بدنه این هرم مدعی هستند که آسیب به گونه‌ها و انقراض گونه‌ها و قهر و خشونت انسان نسبت به حیوانات، هرم زندگی را نااستوار می‌کند و به عبارت ساده‌تر زیر پای بشر را خالی می‌کند و ادامه‌ی حیات بر زمین را دشوار می‌سازد پس کمک به حیات وحش آسیب دیده امری منطقی به نظر می‌رسد.

 

درمان پرندگان

 

اما برای فعالان محیط‌ زیست که به کار درمان و رهاسازی پرندگان می‌پردازند همواره سوال زیر برای آنها مطرح است:

کمک به درمان پرندگان وحشی آسیب دیده کار درست یا نادرستی است؟

حقیقت این است که کمک به حیات وحش نه وظیفه انسان است و نه هیچ یک از موجودات روی زمین انتظار این کمک را دارند در حالی که بعضا دیده شده برخی افراد از این نیز فراتر رفته و خود را قیم مطلق حیوانات می‌دانند، یا حکم به کشتن حیوانات غیر قابل درمان می‌دهند و یا درباره‌ی نحوه نگهداری این حیوانات نسخه می‌پیچند.

آنچه که در عمل در حال وقوع است بیش از آنکه کمک به حفاظت از محیط زیست محسوب شود، باعث خسارت بیشتر به طبیعت می‌گردد. خروج بسیاری از حیوانات از طبیعت بنا به هر دلیلی نه تنها کمک به آنان نمی‌کند بلکه معمولا اسارت و مرگ با سختی و درد را بر سر راهشان قرار می‌دهد.

از طرفی بسیار دیده شده که افراد هنگام مشاهده‌ی توله‌های حیوانات و جوجه‌های پرندگان به اشتباه و با این خیال که والدین آنها را رها کرده‌اند و در شرایط خطرناکی قرار دارند، این موجودات وحشی را با خود می‌برند تا زندگی دوباره به آنها ببخشند در حالی که والدین حیوانات و پرندگان به ندرت فرزندان خود را رها می‌کنند و تنها در آن موقعیت به خاطر احساس خطر، خود را پنهان کرده‌اند و در نهایت اقدام خیرخواهانه‌ی آن افراد باعث از بین رفتن نسل جدیدی از آن گونه می‌شود. زیرا توله‌ها و جوجه‌ها هرگز در اسارت راه و روش زندگی در طبیعت و تنازع بقا را یاد نمی‌گیرند و اینها نیز متاسفانه تا آخر عمر در اسارت باقی می‌مانند.

مشکل اساسی دیگر در این راه عدم وجود مراکز مجهز و مجرب و نبود اطلاعات و تجهیزات و امکانات مورد نیاز برای نگهداری و درمان حیات وحش است که باعث می‌شود، حیوانات آسیب دیده به محض خروج از چرخه طبیعت با دورانی پر از سرگردانی و استرس و سوء تغذیه روبرو ‌شوند.

تنها موارد بسیار نادری وجود دارند که درمان، برای حیوانات در خطر انقراض آن هم تحت مراقبت متخصصان و در شرایطی بسیار پیچیده و حساس، کاری موجه خواهد بود و در سایر موارد این دخالت انسان در طبیعت به غیر از فرهنگ‌سازی و آموزش جوامع برای حفاظت از محیط زیست، تاثیر مثبت دیگری در بر ندارد.

 

درمان پرندگان

 

در پایان ذکر این نکته ضروریست که عدم آگاهی جامعه نسبت به موارد مطرح شده، مسئولیت رسانه‌ها و تشکل‌ها را برای آگاهی بخشی به مردم برای عدم دخالت‌های بی‌مورد در طبیعت دو چندان کرده است.

 

انقراض پرندگان در دپو زباله

تفکیک زباله امروزه یکی از دغدغه های بزرگ حافظان محیط زیست و طبیعت است. از شیرابه ها تا وجود زباله های شیمیایی مانند باتری مشکلاتی را برای حیات وحش و محیط زیست ایجاد کرده است. تا بحال از خود پرسیده اید که باتری های به درد نخور را چه کنیم؟ چگونه باید زباله های که حاوی مواد شیمیایی هستند را دور بریزیم؟ زباله ها چه تاثیری بر زندگی پرندگان دارند؟پیش تر در مورد علت کاهش کرکس ها در جهان صحبت کرده ایم و دراین مطلب کمی به انقراض پرندگان در دپو زباله پرداخته ایم.

این روز های پاییزی که پرندگان شکاری مهمان کشور ما هستند یکی از نقطه های که میتوان آنها را به راحتی دید, محل جمع آوری و دفن زباله ها یا همان دپو زباله است.
اگر کمی از شهر دور شویم محل هایی را خواهیم دید که زباله ها به صورت لایه لایه یک جا جمع آوری شده اند. در فصل پاییز و زمستان پرندگانی مانند عقاب ها و کرکس ها که راهی طولانی را در مسیر مهاجرت خود پرواز کرده اند و به کشور ما رسیده اند را خواهید دید.

انقراض پرندگان در دپو زباله

عقاب ها و انقراض پرندگان در دپو زباله

وجود پسماند گوشت و ضایعات مرغ در میان زباله ها این پرندگان را به این مناطق کشانده است. اما گزارش های نابودی تعداد زیادی از عقاب ها و کرکس ها در دپو زباله نشان میدهد که یک جای کار میلنگد!
بله, بسیاری از مواردی که این پرندگان به عنوان غذا پیدا میکنند نه تنها ارزش غذایی ندارند بلکه وجود پسماند های انسانی, زباله های شیمیایی, دارویی و سموم مختلف میتواند جان این پرندگان را به خطر بیاندازد.
بسیاری از گونه های که در دپو زباله یافت میشوند, نتیجه مسمویت غذایی هستند.
از طرفی اگر پرندگان مبتلا به بیماری های مانند: آنفولانزا و انواع مسمویت شوند به راحتی به دیگر پرندگان منتقل میکنند.
این به این معناست که به راحتی جان چندین پرنده را در خطر انداخته ایم.

تلفات زیادی هر ساله در دپو زباله گزارش میشود. بنابراین اگر تفکیک زباله و مدریت پسماند وجود نداشته باشد به راحتی این پرندگان را در معرض خطر قرار میدهیم.
از طرفی یکی از گونه های که در دپو زباله ها بارها رکورد شده است عقاب صحرایی (steppe eagle) بوده است.
این عقاب در کشور ایران به راحتی دیده میشود اما گونه در معرض خطر انقراض است و پروژه های حفاظتی بسیاری برای این پرنده وجود دارد.

بیشتر بخوانید: عقاب صحرایی ( استپی)

عقاب استپی

گونه ای که با سهل انگاری ما ممکن است روز به روز از تعدادش کاسته شود.
نه تنها عقاب صحرایی بلکه عقاب شاهی, کرکس ها و گونه های با ارزش دیگری را در حال پرواز روی زباله ها میبینیم.

بیشتر بخوانید: عقاب های ایران و جهان

تفکیک زباله ها برای جلوگیری از انقراض پرندگان

پسماند یا زباله ها از اجزا مختلفی تشکیل میشوند. همانطور که میدانیم زباله های تر و خشک یا ارگانیک وجود دارند.

اما این ها کل ماجرا نیستند و خطرات احتمالی بعضی از زباله ها برای حیات وحش خصوصا پرندگان بسیار بیشتر از تصور عام است.
بنابراین برای جلوگیری از انقراض و آسیب پرندگان در دپو زباله ها باید حواسمان باشد, زباله هایی که سمی یا حاوی مواد شیمیایی هستند را نباید به صورت معمول دور بیاندازیم.

به عنوان مثال: باتری ها یکی از معضل ها برای پرندگان در دپو زباله هستند. باتری ها حاوی فلزات و مواد سنگین مانند: جیوه, سرب, روی و غیره هستند.
همچنین درصد زیادی از جیوه موجود در زباله ها مربوط به باتری های قلمی است.
اگر باتری ها را با دیگر زباله ها دور بیاندازید ترکیب آن با دیگر مواد خطرات جدی به همراه دارد.
همین حالا که این متن را میخوانید در دپو زباله مملو از باتری های مختلف است و این یعنی به خطر انداختن جان حیات وحش و انسان ها!

زباله های خطرناک

راه حل

بیاید از انقراض پرندگان در دپو زباله جلوگیری کنیم:

  • سعی کنید از باتری های قابل شارژ استفاده کنید. بنابراین میزان زباله خطرناک شما بسیار کاهش میابد.
  • اگر از باتری های معمولی استفاده میکنید و یا هرگونه زباله شیمیایی و سمی دارید؛ باید به صورت جداگانه به غرفه های بازیافت در سطح شهر تحویل دهید.

فراموش نکنید؛ سوزاندن زباله های شیمیایی, سمی و باتری ها به هیچ عنوان کار درستی نیست. چراکه هوا را آلوده به این مواد خطرناک میکنید.

کلام آخر

حواسمان را بیشتر جمع کنیم و درمورد تاثیر زباله ها بر پرندگان و دلایل انقراض پرندگان در دپو زباله بیشتر مطالعه کنید. خصوصا تفکیک زباله را به روش اصولی یاد بگیریم. از طرفی زباله های شیمیایی, سمی و پزشکی را با روش معمول دور نیندازید. پرندگان در دپو زباله درحال تغذیه هستند و ممکن است به راحتی یک گونه را به انقراض نزدیک کنیم. همچنین بهتر است بدانیم زباله های خطرناک نه تنها جان حیات وحش بلکه جان انسان ها را نیز به خطر می اندازد.

تأثیرات آلودگی نوری بر پرندگان

آلودگی نوری چیست ؟ آیا تابه حال در مورد آلودگی نوری در شهرهای بزرگ شنیده‌اید؟ برای اینکه بدانید آلودگی نوری یعنی چه در این مطلب با ما همراه باشید. پیش‌تر مطلبی در مورد تأثیر نورانی کردن درختان بر پرندگان با شما صحبت کردیم. آلودگی نوری همچون دیگر آلودگی‌ها بر روی طبیعت و حیات موجودات اثر گذار است. مطالبی دیگری از این دست همچون آلودگی پلاستیکی و حفاظت پرندگان ، آلودگی صوتی و تأثیر آن بر پرندگان را با هم مرور کردیم. همچنین شما را با اطلاعات ارزشمندی که صدای پرندگان در اختیار ما می‌گذارد آشنا نمودیم. در این مطلب قصد داریم سوال ” آلودگی نوری را تعریف کنید ” را برای شما پاسخ دهیم.

آلودگی نوری چیست ، ناشناخته ترین آلودگی محیط زیستی

آلودگی نوری یا Light pollution به روشن‌شدن بیش از حد یک محیط بر اثر نورهای مصنوعی (ایجاد شده توسط بشر) گفته می‌شود. برای اندازه‌گیری این نوع آلودگی پارامترهایی از جمله شدت روشنایی یک سرچشمه نور و همچنین میزان نوری که چشم انسان قابل به ادراک آن است با واحدی بنام لوکس (LUX) انجام می‌پذیرد. همچنین مقدار نوری که از منبع نور در هر ثانیه منتشر می‌شود شار نوری نام دارد و یکای سنجش آن لومن (Lumen) می‌باشد.

آلودگی نوری شهری

منابع انتشار آلودگی نوری

منابع انتشار آلودگی نوری در شهرها می تواند بسیار متفاوت باشد و شامل نور تابلوهای تبلیغاتی، نور بیلبوردها، نور پارکها و فضاهای عمومی، نور خیابان‌ها، نور میدان‌ها و نور ساختمان‌ها می‌باشد. این آلودگی‎‌ها شامل موارد زیادی است. مهمترین آن‌ها آلودگی هوا، آلودگی صوتی، آلودگی آب و آلودگی نوری می‌باشد. از بین آن‌ها آلودگی نور ناشناخته‌ترین آلودگی است که در ایران کمتر به آن پرداخته‌شده‌است و مردم نیز آگاهی کمی نسبت به این نوع آلودگی دارند. این نوع آلودگی در شهرهای بزرگ بیشتر وجود دارد و تاثیرات بلند مدتی بر روی تنوع زیستی شهری می‌گذارد.

آلودگی نوری

تنوع زیستی شهری و آلودگی نوری

شهرهای بزرگ که فضاهای سبز و پارک های متعددی دارند از تنوع زیستی بالایی برخوردار است. این تنوع زیستی می تواند شامل گونه های جانوری و گیاهی باشد که از بین گونه های جانوری پرندگان بیشتر خود را با اکوسیستم های شهر سازگار کردند و از تعداد گونه های بیشتری در شهرها برخوردار هستند. در چندسال اخیر ما شاهد تنوع زیستی زیادی از پرندگان در شهرها هستیم که بعضی از آن ها بومی و مهاجر می باشند. پرندگان نسبت به آلودگی های شهر واکنش بیشتری نسب به گونه های جانوری دیگر دارند و حساسیت زیادتری دارند. به طوریکه شما کمترین میزان آلودگی نوری می تواند روی رفتار گونه تاثیر گذار باشد. لذا آلودگی های نوری موجود در شهرها نیز بیشترین تاثیر خود را می توانند روی زیستگاه و رفتار پرندگان بگذارند.

پرندگان شهری

چرا پرندگان به سمت شهرها (جزایر نورانی) می آیند؟

وجود تنوع گیاهی زیاد در فضاهای سبز شهری و همچنین وجود پسماند و پساب های شهری در چند سال اخیر باعث شده حشرات و جوندگان زیادی به شهرها وارد شوند که حضور همین گونه ها موجب جذب گونه های طعمه خوار در شهرها شده است. کلان شهرها به دلیل تولیدات گازهای گلخانه ای و فعالیت های انسانی باعث شدند به جزایر گرمایی تبدیل شوند به طوریکه در فصل زمستان بسیاری از گونه های جانوری و به خصوص پرندگان مهاجر زمستانه برای فرار از سرمای زیاد به شهرها وارد می شوند و فضاهای سبز شهری را برای زیستن خود انتخاب میکنند که همین عاملی می شوند پرندگان در برابر آلودگی های شهر بیشتر قرار بگیرند.

پرندگان مهاجر

چطور می تواند آلودگی نوری بر روی گونه‌های جانوری و به خصوص پرندگان تاثیر بگذارد؟

در ابتدا باید به این موضوع بپردازیم که چرا اکوسیستم های شهری با وجود حجم آلودگی ها و شلوغی که دارند از تنوع زیستی بالایی برخوردار هستند؟ عواملی زیادی باعث جذب گونه های جانوری در شهرها شد که یکی از آن ها توسعه فضاهای سبز شهری است که پوشش گیاهی متراکمی را در شهرها به وجود آورد و پارک های مختلفی با انواع پوشش گیاهی توسعه دادند و پارک هایی همچون با پوشش جنگلی و چمن زار و کوهستانی در شهرها موجود هست که همین عامل باعث شد پرندگان زیادی برای لانه گزینی این فضاهای سبز شهری را انتخاب کنند. یکی دیگر از عوامل دیگری باعث جذب گونه های جانوری در شهرها شده وجود منبع غذایی زیاد در شهرها می باشد که در حال شاهد زنجیره های غذایی پیچیده ای در شهرها هستیم.

آلودگی نوری

اما چطور آلودگی نوری می تواند بر بقاء گونه های جانوری تاثیر گذار باشد؟

بسیاری از گونه های جانوری و گیاهی به ریتم طبیعی نور و تاریکی زمین وابسته هستند و طی چندین هزار سال به این ریتم شبانه روزی عادت و تکامل یافتند. لذا کوچکترین اختلال نوری در روند زندگی آن ها می تواند بقا آن ها را مورد تهدید قرار دهد و حتی باعث انقراض گونه ای شود. حیوانات رفتارهای ثابت و غریزی را در طول روز انجام می دهند رفتارهایی مانند تغذیه، مهاجرت، تولید مثل و استراحت که هر کدام از این ها می تواند به ریتم نوری وابسته باشد.

آلودگی نوری مناطق شهری

امروزه به دلیل توسعه شهرها و پیشرفت تکنواوژی شاهد تولید حجم زیادی از آلودگی از صنایع و شهرها هستیم. آلودگی هایی که زندگی مردم شهرهای بزرگ را تحت تاثیر قرار داده. همچنین این آلودگی ها اکوسیستم های شهری را نیز دچار مختل کرده است. زیستن گونه های جانوری در مکان های شهری به دلیل وجود آلودگی نوری می تواند برای آن ها بسیار تهدید آمیز باشد و مهم ترین تهدیدی که می تواند شامل تمام گونه ها شود نمایان شدن آن ها در مقابل شکارچی هست که شکارچی می تواند طبیعی و یا انسانی باشد اما وجود نورهای مصنوعی در شهر باعث شده بسیاری از گونه های مکان امنی را برای خود پیدا نکنند که در نهایت می تواند نسل یک گونه را به انقراض بکشاند.

آلودگی نوری

تاثیرات آلودگی نوری بر روی پرندگان

اگر بخواهیم به طور دقیق تر تاثیرات آلودگی نوری را بر روی حیوانات بررسی می توانیم به تغییرات الگوی مهاجرتی پرندگان اشاره کنیم. بسیاری از پرندگان با توجه به ریتم نوری شبانه روز مهاجرت خود را آغاز می کنند به طوریکه در بعضی از پرندگان شبانه و بعضی دیگر در روز شروع به مهارجت می کنند که به سبب آلودگی های نوری زیاد در شهرها باعث شده این ریتم نوری برای پرندگان گیج کننده شود و شب به دلیل نور بیش از حدی که شهرها وجود دارد همانند روز برای آن ها تلقی شود. لذا همین امر باعث می شود زمان بندی مهاجرت پرندگان دچار تغییرات شود که می تواند تاثیرات منفی جبران ناپذیری بر روی پرندگان بگذارد.

آلودگی نوری ابزاری برای جذب پرندگان

جالب است بدانید در بعضی از کشورها آلودگی های نوری به صورت عمدی توسط انسان انجام می شود تا بتوانند پرندگان را جذب کنند به طور مثال در کشور هندوستان با استفاده از پروژکتور پرندگان را جهت تامین مواد غذایی خود جذب می کنند و همچنین در کشورهای افریقای شمالی با ایجاد آلودگی نوری در آسمان پرندگان مهاجر بسیاری را برای مهیا کردن بستر پرنده نگری و جذب گردشگر به سطح زمین می کشانند.

 

تاثیرات آلودگی نوری بر پرندگان

در ادامه با تحقیقاتی که در زمینه تاثیرات آلودگی نوری بر روی پرندگان انجام شده است آشنا می شوید

  • تحقیق اول

در مقاله ای چاپ شده در امریکا آلودگی نوری را به دو صورت معرفی میکند آلودگی نوری نجومی و اکولوژیکی که نوری که توسط منظره آسمان به وجود می آید آلودگی نوری نجومی و آلودگی نور مصنوعی که باعث اختلال سیستم یوم شناختی می شود را آلودگی نوری اکولوژیکی می گویند که این نوع از آلودگی نوری بیشترین تاثیرگذاری را بر روی رفتار پرندگان دانسته اند.

  • تحقیق دوم

در تحقیق Ciach1 & Fröhlich به بررسی تاثیرات آلودگی های صوتی و نوری شهری بر روی پرندگان زمستان گذر انجام شده نتایج نشان می دهد آلودگی نوری با غنای و فراوانی پرندگان تاثیر مثبتی گذاشته و باعث افزایش جمعیت آن ها شده و بر عکس آن آلودگی صوتی تاثیر منفی بر غنای پرندگان شهری داشته که می توان گفت آلودگی نوری می تواند روش برای پیش بینی غنای گونه ای پرندگان شهری محسوب شود.

در نتیجه افزایش جمعیت بعضی از گونه ها می تواند بر اکوسیستم شهری تاثیر گذار باشد و افزایش یک جمعیت با روند کاهش جمعیتی دیگر گونه های انجام بپذیرد. چونکه بسیاری از گونه های قلمرو مختص خود را دارند می تواند با افزایش غنای گونه ای یک اکوسیستم شاهد کاهش قلمرو و منابع غذایی دیگر گونه های بومی شهری باشیم که این خود یک زنگ خطر برای محققان اکولوژیست می باشد.

  • تحقیق سوم

در پژوهشی دیگر که MILLER بر روی آوازخوانی پرنده سینه سرخ آمریکایی انجام داده نتایج نشان می دهد این پرنده آوازخوانی زودتر از موعد در شب انجام می دهد و به جای آوازخوانی در روز در شب آوا تولید می کند که دلیل آن وجود نورهای مصنوعی در شهر بوده است که نتیجه می توان گرفت آلودگی نوری می تواند بر روی رفتار طبیعی گونه های تاثیر بسزایی داشته باشد.

  • تحقیق چهارم

در آلمان Dominoni و همکاران تحقیقی درباره تاثیر گذاری آلودگی نوری شهرها بر روی پرنده توکای سیاه انجام دادن و متوجه شدن که آلودگی نوری مصنوعی شهرها بر روی میزان ترشح هورمون تسترون پرنده تاثیر بسزایی می گذارد که به طوریکه در میزان ترشح این هورمون در مناطق روستایی که آلودگی نوری کمتری وجود دارد متفاوت است. در نهایت متوجه شدند آلودگی نوری می تواند روی تولید مثل پرندگان تاثیر گذار باشد که یکی از دلایل آن می تواند میزان استرس گونه ها باشد که از طریق نورهای مصنوعی شهرها به پرنده وارد می شود.

خلاصه کلام

تمامی این تحقیقات نشان می دهد آلودگی نوری شهر ها می تواند بر رفتار و جمعیت گونه های جانوری و به خصوص پرندگان تاثیرات منقی بذارد که نیازمند ارائه یکسری راهکار برای مدیران شهری جهت کاهش و مدیریت میزان روشنایی شهرها و فضاهای سبز شهری می باشد. همچنین تاثیرات این آلودگی بر اکولوژی حیات وحش نیازمند تحقیقات بیشتری در ایران است.

راهکار برای مبارزه با آلودگی نوری

انجام اقدامات مختلف برای کاهش این نوع آلودگی، بسیار کم هزینه‌تر و ساده‌تر از مبارزه با دیگر انواع آلودگی ها می‌باشد. باید بدانید که اصلی‌ترین عامل این آلودگی، نداشتن آگاهی است؛ پس برای مبارزه با آلودگی نوری، ابتدا باید اطلاع رسانی و آگاه سازی کرد. با کاهش آلودگی‌نوری، می توانند زیبایی آسمان را به شهرها آورد و مخاطرات محیط زیستی را کاهش داد. در ادامه راهکارهایی برای کاهش آلودگی نوری ارائه شده است.

آلودگی نوری

چه باید کرد:

۱- باید از رنگ‌های گرم در نورپردازی استفاده نمود.

نور آبی جزو آلودگی های نوری محسوب می‌شود و باعث خستگی چشم می‌گردد.

۲- گذاشتن سرپوش بر روی روشنایی‌ها

چراغ‌هایی که برای روشنایی در محیط باز نصب شده‌اند باید دارای یک محافظ باشند تا از ساطع شدن نور به سمت آسمان پیشگیری کنند.

۳- نصب سنسورهای حرکت

بهترین راهکار برای کاربران خانگی جهت کاهش آلودگی نوری، استفاده از سنسورهای حرکتی است که در مواقع لازم، باعث روشن یا تاریک شدن مکانی می‌گردند. از چراغ‌های سنسوردار می‌توان در مسیر باغ، نزدیک گاراژها، اطراف فضاهای تاریک و حتی در راهروها استفاده کرد.

۴- کنار زدن پرده‌ها

اگر در خانه هستید می‌توانید با کنار زدن پرده‌ها از نور طبیعی بیرون نهایت استفاده را ببرید و از روشن کردن چراغ‌ها خودداری کنید.

۵- خاموش کردن چراغ‌های اضافی

چراغ‌هایی را که استفاده نمی‌کنید خاموش کنید. نیازی نیست که تمام چراغ‌های خانه شما همیشه روشن باشد.چراغ اتاق‌هایی که کار خاصی در آن‌ها ندارید را خاموش کنید.

۶- استفاده از لامپ‌های کارآمد

حدالامکان از لامپ‌های LED یا سدیم کم فشار استفاده کنید. زیرا این لامپ‌ها تأثیر زیادی بر جو نمی‌گذارند و نوری که تولید می‌کنند بسیار کارآمد می‌باشد.

۷- استفاده از چراغ‌های هوشمند و فتوسل

چراغ‌ها می‌توانند از طریق دستگاه هوشمند شما کنترل و برنامه‌ریزی شوند و شما می‌توانید چراغ‌ها را طوری برنامه‌ریزی کنید که فقط در ساعات خاصی از روز روشن شوند. چراغ‌های هوشمند می‌توانند در کاهش صورت‌حساب برق شما بسیار مؤثر باشند.

۸- کاهش ارتفاع چراغ‌های خیابان‌های شهرها

در این مقاله تلاش کردیم:

به سوالات شما از جمله اینکه آلودگی نوری چیست ( آلودگی نوری یعنی چه ، آلودگی نوری را تعریف کنید ) اثرات آلودگی نوری در شهرهای بزرگ جهان چگونه است پاسخ دهیم. همانطور که در بالا به آن اشاره شد آلودگی نوری یکی از آلودگی‌های مهم و اثرگذار بر روی محیط زیست است که این روزها با گسترش شهرنشینی و پیشرفت تکنولوژی بیشتر شاهد آن هستیم. آلودگی نوری بر روی زیست پرندگان و سایر حیات وحش اثر سوء گذاشته و گاهی ممکن است به مرگ آن‌ها نیز بیانجامد. سهم ما چیست و ما کجای این داستان هستیم؟

گونه غیر بومی و مهاجم چیست؟ چرا مرغ مینا را از قفس آزاد نکنیم!

گونه های غیر بومی و مهاجم

گونه‌های غیر بومی (introduced species) و گونه‌های مهاجم (invasive species) دو مفهومی هستند که هر شخصی میبایست در زندگی خود با آنها و تاثیراتشان آشنا باشد زیرا که داشتن اطلاعات پایه ی محیط زیستی این چنینی برای حفظ حیات در سیاره‌ مان زمین، ضروری می‌باشد.

پیشرفت تکنولوژی در صنعت حمل و نقل باعث شده تا انسان ها بیش از پیش بتوانند در کمترین زمان و براحتی از کشوری به کشور دیگر یا از قاره ای به دیگر قاره ها سفر کنند. این امر موجب شده تا انسان ها به عمد یا غیر عمد گونه های گیاهی یا جانوری را در این سفرها با خود از منطقه‌ای به منطقه دیگر جا به جا کنند. این در حالی است که هر اکوسیستم (زیست بومگان) چرخه ای از روابط بین گیاهان و جانوران با هم و با عناصر محیطی در یک منطقه خاص است. این روابط در طول میلیون ها سال تکامل یافته و تعادل را در جمعیت گونه های مختلف گیاهی و جانوری برقرار کرده است. انسان با جا به جایی بدون مطالعه و کاشتن و رها کردن گیاهان و حیوانات در اکوسیستم های جدید باعث بر هم خوردن تعادل در آنها و در بسیاری موارد باعث از بین رفتن و انقراض سایر گونه های بومی آن اکوسیستم شده است. دولت ها در سراسر جهان سالانه ۱.۴ ترلیون دلار برای مقابله با تاثیرات اقتصادی گونه های مهاجم هزینه می‌کنند.

تعریف گونه غیر بومی و گونه مهاجم

گونه های غیر بومی به گونه های گیاهی و جانوری اشاره دارد که غالبا توسط انسان به موقیعت های جغرافیایی جدید معرفی می‌شوند و می‌توانند بقای خود را در اکوسیستم جدید حفظ کنند. گونه‌های غیر بومی لزوما تعادل اکوسیستم را بر هم نمی‌زنند و برای محیط جدید مضر نیستند. و در موارد اندکی ممکن است برای اکوسیستم مقصد، مفید نیز واقع شوند.

گونه‌های مهاجم در واقع گونه‌های غیر بومی هستند که پس از گذشت مدتی از ورودشان به منطقه جدید، با غلبه بر گونه‌های بومی در رقابت بر سر منابع همچون قلمرو، مواد غذایی، نور و آب، باعث کاهش جمعیت و یا انقراض برخی گونه های بومی شده و تنوع زیستی را تهدید می‌کنند. گونه‌های مهاجم همچنان برای محیط زیست، اقتصاد و سلامت انسان ها و گونه های بومی خطرآفرین هستند.

از جمله خصوصیت هایی که یک گونه‌ی غیر بومی را به گونه‌ی مهاجم تبدیل می‌کند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • رشد سریع
  • تولید مثل سریع
  • توانایی پراکنش بالا
  • توانایی برای تغییر دادن شکل رشد یا رویش، متناسب با شرایط جدید
  • توانایی انطباق با طیف وسیعی از حالات محیطی
  • توانایی تغذیه از طیف وسیعی از مواد غذایی
  • ارتباط با انسان ها
  • سابقه تهاجم های موفق قبلی

گونه‌ی مهاجم ممکن است در محیط جدید شکارچی طبیعی نداشته و جمعیت آن سریع رشد کند. از سوی دیگر، گونه‌های بومی آمادگی مقابله با گونه مهاجم را ندارند زیرا در طول تکاملشان مکانیسم های دفاعی مورد نیاز برای مقابله در آنها رشد نیافته است.

 

گونه‌های مهاجم از چه طریقی به محیط‌های جدید معرفی می‌شوند؟

معرفی گونه های غیر بومی به یک اکوسیستم به دو صورت طبیعی و انسانی رخ می‌دهد. راه های طبیعی همچون جا به جایی دانه گیاهان از طریق باد و یا دریاها و یا ورود پرندگان به اکوسیستم های جدید است. به ندرت ممکن است گونه ها از راه های طبیعی تبدیل به گونه‌ی مهاجم شوند. در واقع تقریبا تمام گونه های مهاجم توسط ما انسانها به صورت عمدی یا غیر عمد به اکوسیستم ها معرفی شده اند.

گونه های گیاهی مهاجم ممکن است از طریق کاشت و یا واردات آنها گسترش یابند. کاشت کهور آمریکایی در سواحل جنوبی کشور (سیستان و هرمزگان) بدون انجام مطالعات کافی باعث تهدید تنوع زیستی در این منطقه شده است. همچنین بذر علف های مهاجم می‌تواند از طریق انتقال کود به مناطق دیگر وارد شود. برخی علف‌های مهاجم به دلیل انطباق پذیری بالایشان، پس از آتش سوزی‌ها سریع تر از سایر گیاهان بومی دوباره رشد می‌کنند و با گرفتن فرصت رشد مجدد از سایر گیاهان بومی باعث انقراض آنها می‌شوند.

گونه های حشرات مهاجم ممکن است از طریق انتقال هیزم یا محصولات چوبی و غیره به مناطق دورتر گسترش یابند.

گونه های آبزی توسط کشتی‌ها و قایق‌های تجاری و تفریحی منتقل می‌شوند. همچنین ممکن است که یک گونه آبزی را برای صید و بهره‌ی اقتصادی به یک محیط وارد کنند. در دهه های گذشته خسارات محیط زیستی و اقتصادی بسیاری با معرفی ماهی‌هایی مانند کپور یا تیلاپیلا به حوزه های آبی ایران همچون تالاب شادگان وارد شده است.

بسیاری از گونه های جانوری با تجارت آنها به عنوان حیوان خانگی یا زینتی به اکوسیستم های جدید وارد می‌شوند. این حیوانات یا فرار کرده یا با ناآگاهی انسان ها در طبیعت مقصد رها می‌شوند. لاک پشت گوش قرمز در زیستگاه های آبی، راکن آمریکایی و میمون رزوس در جنگل‌های شمال، و مرغ مینا و طوطی برزیلی تنها تعدادی از گونه های مهاجم و خطرناک برای طبیعت ایران هستند که توسط ما در طبیعت رها شده اند.

لاک-پشت-گوش-قرمز-نخرید-گونه-مهاجم

لاک پشت گوش قرمز، گونه مهاجمی که براحی در ایران خرید و فروش میشود!

 

در ذیل نحوه تاثیر منفی دو گونه مهاجم ایران را شرح می‌دهیم.

 

مرغ مینا در میان بدترین گونه‌های مهاجم دنیا

“مرغ مینای معمولی” در دنیا با چنان سرعتی در حال گسترش است که در سال ۲۰۰۰ سازمان IUCN نام آن را در لیست بد ترین گونه‌های مهاجم دنیا قرار داد. این پرنده یکی از تنها سه پرنده‌ی موجود در این لیست ۱۰۰ تایی می‌باشد.

مرغ مینا ابتدا در قرن ۱۸ توسط فرانسویان از شهر پوندیچری در هندوستان به جزیره‌ی موریس در آفریقای جنوبی با هدف کنترل آفات گیاهان برده شد. اما بعدها با افزایش جمعیت و خوردن محصولات گیاهی، خود تبدیل به آفت شماره یک محصولات کشاورزی در این کشور شد. از آن پس این پرنده به بسیاری از کشورها در قاره‌های مختلف معرفی شده است.

مرغ‌های مینا به دلیل تمایل بالای قلمرو طلبی، پرندگان بومی را از آشیانه شان بیرون کرده و یا جوجه و تخم آنها را می‌خورند. این پرنده جزو دسته گونه‌هایی است که آشیانه خود را در گودی ها یا حفره ها می‌سازند. در نتیجه این پرنده با رفتار پرخاشجویانه اش، باقی گونه‌های بومی که رفتار آشیانه سازی مشابهی دارند را تا مساحت حدود یک هکتار از اطراف لانه خود بیرون می‌کنند. مینا همچنین از استراحتگاه‌های تابستانی و دائمی خود که احتمالا قبلا جایگاه پرندگان بومی بوده به شدت حفاظت می‌کند. مجموع این رفتار‌ها موجب حذف شدن گونه‌های بومی منطقه می‌شود.

 

شانه دار ژله ای، گونه‌ی مهاجم دریای خزر

داستان از آنجا شروع می‌شود که روسیه در حدود سال ۱۹۵۰ تصمیم به ساخت کانال آبی می‌گیرد که دریای بالتیک و دریای سفید در شمال را به دریای سیاه و دریای خزر در جنوب متصل می‌کند. بدین طریق راه ارتباطی بین دریای خزر و اقیانوس آرام که زیستگاه اصلی شانه دار ژله ای (Mnemiopsis leidyi ) است، ایجاد می‌شود. این گونه آبزی کوچک و ظریف توسط آب مخزن توازن کشتی ها ابتدا  در دهه‌ی ۱۹۸۰ به دریای سیاه و سپس در ۱۹۹۹ به دریای خزر راه یافت.

شانه دار با تغذیه از پلانگتون ها که غذای اصلی ماهی کلیکا و سایر ماهی‌های کوچک بود به سرعت تکثیر یافت. جمعیت کلیکاها دست کم ۶۰ درصد کم شد و این کاهش به نوبه خود باعث کاهش جمعیت ماهی های بزرگتر از جمله ماهیان خاویاری و سپس فک ها شد که از ماهی های بزرگتر تغذیه می‌کردند. میلیاردها تومان خسارت مالی به صیادان وارد شده است. و این روند مخرب همچنان ادامه دارد. پیش بینی می‌شود این روند دریای خزر را به یک تالاب بزرگ تبدیل خواهد کرد.

 

چه باید کرد؟

دولت ها و سازمان ها سالانه بودجه های هنگفتی را صرف مبارزه با گونه‌های مهاجم از طریق کندن گیاهان و یا زنده گیری و کشتن حیوانات مهاجم می‌کنند. در بسیاری موارد این اقدامات ناموفق هستند. صرف نظر از اینکه آیا این اقدامات از نظر پژوهشی و یا اخلاقی صحیح می‌باشند یا خیر، همه سازمان ها بر این امر توافق دارند که تنها راه موثر، پیشگیری از بروز این اتفاقات در جایگاه نخست است و بودجه‌ی اصلی باید در زمینه‌ی آموزش و پیشگیری صرف شود. در اینجا به برخی اقداماتی اشاره می‌کنیم که هر فرد مسئولیت پذیر می‌تواند انجام دهد.

  • اطلاعات خود در مورد گونه‌های مهاجم را افزایش دهیم و با به اشتراک گذاشتن آن بین دوستانمان از طریق شبکه های اجتماعی کمک کنیم تا آگاهی عمومی افزایش یابد و حساسیت اجتماعی ایجاد شود.

 

  • قبل از خرید و کاشت بذر و نهال در باغ و باغچه‌مان در مورد بومی بودن آن گیاه اطمینان حاصل کنیم.

 

 

  • اکثر گونه‌های حیات وحش که خرید و فروش می‌شوند بر خلاف تصور ما حیوان خانگی نیستند و از طبیعت دزدیده شده‌اند. به دلیل وجود تقاضای خرید، این گونه ها در بین کشورهای دنیا قاچاق می‌شوند و رها کردنشان تعادل طبیعت را برهم می‌زند.

 

  • بدون تحقیق از منابع آگاه محیط زیستی، اقدام به رهاسازی حیوانات در طبیعت نکنیم. چه بسا گونه‌ی مهاجم باشند و ما با نیت خیر و هدف کسب احساس خوب باعث از بین رفتن بسیاری گونه‌های دیگر شویم.

 

  • تا جای ممکن هنگام خرید محصولات غذایی، گزینه‌های بومی را انتخاب کنیم. از محصولات چوبی بومی حمایت کنیم.

 

 

  • درسفرها در صورت نیاز به استفاده از هیزم، آنرا از نزدیکی همان منطقه مقصد تهیه کنیم. هیزم ممکن است لاو حشرات را در خود داشته باشد. بعد از برگشت از سفر لاستیک‌های گِلی ماشین و یا کوله خود را تمیز کنیم تا ناخواسته باعت انتقال گونه‌های گیاهان و حشرات نشویم.

 

  • با پیوستن به انجمن های محیط زیستی منطقه خود در مقابل پروژه‌های مطالعه نشده‌ی درختکاری، پرورش ماهی و غیره هم صدا شویم. برای مثال سالها پیش وقتی سودجویان برای صید بیشتر در سد مهاباد، گونه ماهی مهاجم سوف را معرفی کردند اگر آگاهی و مطالبه اجتماعی وجود داشت موفق به این کار نمی‌شدند. ماهی مهاجم سوف (zander) که گونه ای گوشتخوار و مهاجم در سطح دنیا است با خوردن گونه های بومی و آلوده کردن آب رودخانه مهاباد این اکوسیستم را به نابودی کشانده است.
گونه-مهاجم-غیربومی-چیست-ماهی-سوف

ماهی گوشتخوار سوف، که با معرفی به زیستگاه های آبی ایران مانند سد مهاباد باعث نابودی سایر گونه های بومی شد.

 

  • در صورت مشاهده گونه‌های غیر‌بومی و مهاجم در طبیعت، سریعا به محیط زیست و یا انمجن های محیط زیستی گزارش کنید تا قبل از آنکه دیر شود جهت بازگیری آن گونه از محیط اقدام شود. به صورت داوطلبانه برای کندن گیاهان مهاجم با محیط زیست همکاری کنید.

 

  • تخلفات را گزارش کنیم. اگر در سطح فروشگاه های حیوانات شاهد فروش غیرقانونی حیات وحش بودیم موارد را به سازمان محیط زیست گزارش کنیم. در شبکه های اجتماعی پست ها و صفحات تجارت غیرقانونی را گزارش کنیم.

آلودگی پلاستیکی و حفاظت از پرندگان

آیا تا به‌حال به نقش آلودگی پلاستیکی در حفاظت از پرندگان فکر کرده‌اید؟ آیا می‌دانستید که سالانه تعداد زیادی از پرندگان بر اثر آلودگی پلاستیکی جان خود را از دست می‌دهند؟ آیا از اقداماتی که در راستای حفاظت از پرندگان در مقابل آلودگی پلاستیکی می‌توان انجام داد، اطلاع دارید؟ با نگاهی به مطالبی چون چگونه زباله‌های ما زندگی پرندگان را به‌خطر می‌اندازد و تورهای ماهی‌گیری ارواح، که در راستای مطلب فعلی می‌باشد، متوجه شده‌اید که نقش زباله‌های ما در حفظ حیات همه جانوران بسیار اهمیت دارد.

انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم در راستای اهداف و دغدغه‌ی حفاظت از پرندگان در مناسبت‌های مختلف از جمله روزجهانی پرندگان مهاجر به خصوص در سال ۱۳۹۸ باتوجه به شعار سال ۲۰۱۸ در روز جهانی پرندگان مهاجر فعالیت‌هایی با هدف ارتقاء سطح آگاهی عمومی نسبت به آلودگی پلاستیکی انجام داده است که می‌توانید گزارش این فعالیت‌ها و سایر فعالیت‌ها را در سربرگ اخبار و گزارشات سایت مطالعه نمایید.

بررسی آلودگی پلاستیکی در منابع معتبر

حفاظت از پرندگان

  • سازمان ملل می‌گوید زباله‌های پلاستیکی در دریاها و اقیانوس‌ها ۴۰ درصد پرندگان دریایی را گرفتار کرده است. همچنین بیان می‌کند پرندگان به‌طور گسترده‌ای در سراسر جهان در اثر آلودگی‌های پلاستیکی در معرض تهدید هستند.
  • زیست‌شناسان می‌گویند آلودگی پلاستیکی خطر جدی برای سلامت حیات‌وحش در سراسر جهان است که بر طیف گسترده‌ای از گونه‌های جانوری ازجمله نهنگ‌ها، لاک‌پشت‌ها، ماهی‌ها و پرندگان تاثیر می‌گذارد. اینقدر که همه‌روزه در لابه‌لای اخبار رسانه‌ها اخبار زیادی از تلفات نهنگ‌ها و لاک‌پشت‌هایی که در اثر انباشت پلاستیک در دستگاه گوارششان جان باخته‌اند، به چشم می‌خورد.
  • در روز جهانی پرندگان مهاجر که امروزه در سراسر جهان جشن گرفته می‌شود، دو کنوانسیون بین‌المللی در حوزه حیات وحش خواستار اقدام فوری برای جلوگیری از تشدید آلودگی‌های پلاستیکی با تأکید بر اثرات منفی پلاستیک‌ها روی پرنده‌های دریایی و دیگر پرندگان مهاجر شده‌اند.
  • مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، می‌گوید: یک سوم تولید پلاستیک جهان، غیر‌قابل بازیافت است و حداقل هشت میلیون تن پلاستیک هر ساله در اقیانوس‌ها جریان پیدا می‌کند. این پلاستیک‌ها نهایتا از معده پرندگان، ماهی‌ها و نهنگ‌ها سر در می‌آورند و منابع آب و خاک را هم به‌شدت آلوده می‌کنند. به عبارت دیگر، نه فقط پرندگان که جهان اکنون از پلاستیک دارد خفه می‌شود.

دلایل تهدیدآمیز بودن آلودگی پلاستیکی بر حیات پرندگان

حفاظت پرندگان

آلودگی پلاستیکی به سه دلیل حیات پرندگان را تهدید می‌کند:

  • اول اینکه پلاستیک‌ها در روند ماهی‌گیری پرندگان آبزی اختلال ایجاد می‌کند. چون پلاستیک‌ها شفاف و قابل مشاهده هستند، برخی گونه‌ها پلاستیک‌ها را به عنوان ماده غذایی می‌خورند و معده خود را با پلاستیک پر می‌کنند و این امر در درازمدت باعث مرگ جانور در اثر گرسنگی مفرط می‌شود. چون پلاستیک‌ها غیر‌قابل هضم هستند و با پر کردن معده جانور امکان تغذیه مناسب را از آن می‌گیرند.
  • دوم اینکه پلاستیک‌ها به عنوان یک ابزار در ساخت لانه نیز نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. بسیاری از پرندگان پلاستیک‌ها را در لابه‌لای شاخ و برگ و سایر اقلام طبیعی به‌کار می‌گیرند و جوجه‌ها نیز گاه از پلاستیک‌ها تغذیه می‌کنند و این به آن‌ها آسیب می‌رساند.
  • اما تورهای ماهیگیری دور ریخته شده نیز یکی از بیشترین آسیب‌ها را به پرندگان در دریاها، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها وارد می‌کند. قطعات این تورهای پلاستیکی رها شده در طبیعت در گستره وسیعی در محیط پخش می‌شود و موجب گیر افتادن آن‌ها می‌شود.

آمار چه نشان می‌دهد

بسیاری از پرندگان میان این تورها و ابزارهای پلاستیکی ماهی‌گیری، گیر افتاده و به‌تدریج و آهسته می‌میرند. دانشمندان می‌گویند از ۲۶۵ گونه پرنده‌ای که تاکنون در بسترهای پلاستیکی سواحل شناسایی یا مورد مطالعه قرار گرفتند، حداقل ۱۴۷ گونه دریایی (۳۶ درصد از گونه‌های دریایی)، ۶۹ گونه پرنده‌های متعلق به آب شیرین (۱۰ درصد) و ۴۹ گونه پرنده‌های خشکی‌زی (۰,۵ درصد) بودند.

این اعداد نشان می‌دهد که تقریبا تمام پرندگان دریایی و آب شیرین در معرض خطر آلودگی با زباله‌های پلاستیکی و سایر مواد مصنوعی قرار دارند. تنوع گسترده‌ای از پرندگان خشکی‌زی از عقاب‌ها گرفته تا فنچ‌ها تحت تاثیر پلاستیک‌ها هستند و تعداد پرندگان آلوده به پلاستیک که حیات‌شان تحت مخاطره قرار گرفته، هر روز بیش از گذشته افزایش می‌یابد.

محیط زیست سازمان ملل متحد به‌منظور رسیدگی به مسئله آلودگی پلاستیک و اطمینان از اینکه در آینده، پرندگان کمتری از طریق خوردن یا درگیر شدن با پلاستیک از بین روند، کمپین دریاهای پاک را در فوریه ۲۰۱۷ راه‌اندازی کرد. این کمپین که به طور خاص آلودگی پلاستیک در دریا را هدف قرار داده است، با تمرکز بر تصمیم‌گیران و دولت‌ها و صاحبان صنایع و نیز مردم، از آن‌ها می‌خواهد که اقدامات خاصی را برای کاهش ردپای پلاستیک در دریاها و اقیانوس‌ها انجام دهند.

اقدامات کنوانسیون‌ها برای کنترل و کاهش آلودگی پلاستیکی

در حال حاضر کنوانسیون حفاظت از گونه‌های وحشی مهاجر و تفاهم‌نامه حفاظت از پرندگان مهاجر آبی آفریقا و اوراسیا در حال همکاری با کشورهای منطقه برای جلوگیری از ورود مواد پلاستیکی به محیط‌‌های دریایی است. معاهده اخیر درمورد حفاظت از پرندگان دریایی که در دسامبر ۲۰۱۸ تصویب شده، برای کاهش خطرات زباله‌های پلاستیکی روی پرندگان مهاجر تلاش می‌کند.

در کنفرانس متعهدین به کنوانسیون گونه‌های مهاجر در سال ۲۰۱۷، کشورها همچنین با توجه به استراتژی‌هایی که در دستورالعمل‌های سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد برای مسئولیت‌پذیری بیشتر صنعت شیلات مشخص شده، به مسئله ابزارهای ماهی‌گیری فرسوده و کهنه هم توجه خاصی شده است. در همین راستا در بسیاری از کشورها تلاش برای ازبین‌بردن پلاستیک‌های یکبار مصرف و ترمیم تورهای ماهیگیری به منظور جلوگیری از رها شدن آن‌ها در دریاها آغاز شده است.

راه‌های حفاظت از پرندگان در مقابل آلودگی پلاستیکی

برای  راه حل آلودگی پلاستیک چه کار می توان انجام داد؟ هرشخص می‌تواند از خود و اطرافیان خود شروع کند.

  1. از بطری‌های قابل استفاده مجدد برای آب آشامیدنی استفاده کنید.
  2. با کارد و چنگال‌های فلزی خود سفر کنید و از ظروف نگهدارنده فلزی یا شیشه‌ای استفاده کنید‌.
  3. کیسه‌های خرید پارچه ای با خود به فروشگاه‌ها ببرید.
  4. از استفاده ظروف پلاستیکی در رستوان‌ها و فروشگاه‌ها خودداری کنید.
  5. پلاستیک‌های خود را به‌دقت جداسازی کنید و به نزدیک‌ترین مرکز بازیافت تحویل دهید.
  6. تا حد‌امکان از وسایل پلاستیکی در داخل و اطراف خانه استفاده نکنید.
  7. روز پاکسازی سواحل را راه‌اندازی و میزبانی کنید.
  8. اطلاع‌رسانی کنید و در گروه‌های محلی و جامعه محلی با همسایگان و دوستان خود در مورد حفظ سلامت آب و پرندگان که در نهایت حفظ سلامت خود و محیط است بحث و گفتگو کنید.
  9. کمپین‌های آموزشی حفاظت از پرندگان و زیستگاه‌هایی که پرندگان برای زنده ماندن به آن احتیاج دارند راه‌اندازی و تمرکز کنید.

در پایان باید گفت:

حل مشکل پلاستیک اصلا ساده نیست و همکاری جهانی را می‌طلبد و به تلاش مشترک دولت‌ها، صنایع، شهرداری‌ها، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نیاز دارد. با این‌حال، همان‌طور که شعار روز جهانی پرندگان مهاجر اشاره می‌کند، هر کس در این سیاره می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد و اقداماتی را برای کاهش استفاده از پلاستیک‌ها انجام دهد. حل این مشکل در سطح جهان نه‌تنها برای ما مفید است، بلکه برای حیات وحش سیاره ما، ازجمله میلیون‌ها پرنده مهاجر، مفید خواهد بود و حفاظت از پرندگان را به معنی واقعی شامل می‌شود. البته این اقدام درنهایت به نفع خود ماست. آلودگی پلاستیکی یک تهدید جدی و رو‌به‌رشد برای پرندگان مهاجر است که توان آن‌ها برای مقابله با تهدیدات بزرگ‌تر ازجمله تغییر اقلیم را هم محدود می‌کند.

انقراض پرندگان: گونه هایی که از دست داده و آینده ای که پیش رو داریم

از حدود ۱۱ هزار گونه پرنده ای که میشناسیم،بیش از ۱۹۵ گونه به کلی منقرض شده اند و دیگر شانس مشاهده ی آن ها را هرگز نخواهیم داشت.بر اساس لیست قرمز IUCN شماره پرنده های به شدت در معرض انقراض ۴۶۱ گونه است (critically endangered) و ۸۰۰ گونه نیز در خطر اند (endangered). تعداد ۱۰۱۸ گونه پرنده نیز در معرض آسیب جدی هستند (vulnerable). حیوانات به صورت طبیعی در چرخه ی طبیعت منقرض میشوند و انقراض فرآیندی غیر طبیعی نیست اما سوال اینجاست که تاثیر انسان بر این فرآیند در چه حد است؟ آیا سرعت انقراض پرندگان بدون حضور انسان نیز به همین صورت بود؟ چه پرندگانی با تاثیر مستقیم انسان منقرض شده اند؟ پرنده های در معرض انقراض در جهان چه آینده ای پیش رو دارند؟

نگارنده: ایمان ابراهیمی

تاثیر فعالیت های انسان بر سرعت انقراض پرندگان

بر اساس تخمین ‌Birdlife، از سال ۱۵۰۰ تا کنون ۱۸۲ گونه پرنده ی شناسایی شده، منقرض شده اند. بر اساس همین تخمین، در ۲۵ سال اخیر ۱۹ گونه پرنده ی دیگر نیز برای همیشه از روی کره ی زمین محو شده اند. خبر بد آن که اکثرا مطالعات نشان میدهند اگر وضعیت تغییری نکند، انقراض پرندگان سرعت بیشتری خواهد یافت و بسیاری از مطالعات نیز میگویند که ما شاهد ششمین دوره ی انقراض بزرگ در روی کره ی زمین هستیم!

به نظر میرسد مهم ترین علت انقراض کامل پرندگان، از بین رفتن زیستگاه های محل زندگی آن ها یا دستکاری در آن زیستگاه ها است. تاثیر فعالیت های انسانی بر سرعت انقراض پرندگان به طور دقیق قابل محاسبه نیست اما شواهد و مطالعاتی وجود دارد که نشان میدهد هیچ چیز به اندازه ی انسان بر انقراض گونه ها تاثیر نمیگذارد. به طور مثلا در ۵۰ سال اخیر، ۹۲ درصد انقراض پرندگان در جزایر اتفاق افتاده است و علت اصلی منقرض شدن پرنده های جزیره های کوچک و بزرگ، وارد شدن گونه های مهاجم (مانند موش، گربه و …) به این محل هاست. بدیهی است که علت راه یافتن گونه های مهاجم به جزایر نیز مستقیما با فعالیت های انسانی نظیر کشتیرانی و حمل و نقل در ارتباط است.

هرچند که سرعت تخمین میزان تاثیر انسان بر سرعت یافتن روند انقراض دشوار است، اما مطالعات کنونی تخمین میزنند که سرعت فعلی انقراض گونه ها ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ سرعتی است که اگر فعالیت انسانی نبود، شاهد آن بودیم. به عبارت دیگر، ما انسان ها سرعت انقراض گونه ها را احتمالا ۱۰۰۰ برابر کرده ایم!

برخی از پرنده های منقرض شده

گوش ما به شنیدن اخبار بد در مورد محیط زیست عادت کرده است. اغلب این متون و خبر ها را عادی و بخش روزانه ای از زندگی روی کره ی زمین برداشت میکنیم و واکنش ما به آن ها هر روز کمتر میشود. شاید بی حس شدن ما به شنیدن این اخبار، اتفاقی باشد حتی بدتر از آنچه تا کنون با زمین کرده ایم چرا که سو سوی امید به بهبود در زمین را از بین میبرد.

برای آنکه بهتر متوجه شویم وقتی از انقراض پرندگان صحبت میکنیم دقیقا از چه چیز حرف میزنیم، بد نیست نگاهی به چند پرنده ی منقرض شده و داستان آن ها بیاندازیم.

دودو (Dodo) : پرنده ای که از انسان نمیترسید!

دودو dodo

احتمالا شناخته شده ترین و مشهور ترین مثال انقراض پرندگان ، دودو است! دودو با ۱ متر طول و نزدیک به ۲۰ کیلوگرم وزن یکی از زیباترین پرندگانی بوده است که تا کنون بر روی زمین زندگی کرده.این پرنده قادر به پرواز نبوده است. محل زندگی این پرنده جزیره ی موریس در شبه قاره ی هند بوده است. نزدیک به سال ۱۶۰۰ میلادی، برای اولین بار پای انسان به این جزیره باز میشود. انسان شروع به شکار جانورانی از جمله دودو برای تامین غذای خود میکند. همزمان گونه های مهاجمی چون موش و سگ با انسان وارد این جزیره میشوند و دودو که خانه ی خود را بر روی زمین میساخته، تخم ها و جوجه های خود را به وسیله ی این گونه های مهاجم از دست میداده. از سوی دیگر جنگل های محل زندگی دودو هر روز بیش از روز قبل مورد بهره برداری انسان ها قرار گرفت. در نهایت در سال ۱۶۸۱ این پرنده ی زیبا برای همیشه از روی کره ی زمین رفت و دیگر هرگز شانس مشاهده ی آن را نخواهیم داشت. یکی از مهم ترین دلایل نابودی دودو این بود که همچون دیگر گونه هایی که در جزایر دور دست زندگی میکنند، از انسان هراسی نداشت!

ماهی‌گیرک بزرگ Great auk : پرنده ای که تبدیل به بالش شد!

اقیانوس اطلس، حد فاصل میان اروپا تا کانادا و آمریکا محلی بوده است که ماهی گیرک بزرگ برای هزاران سال مشغول زندگی، شکار ماهی و زادآوری بوده است. جزایر کوچک و سنگی نیز محل مورد علاقه اش برای تخم گذاری. ماهی گیرک را اروپاییان از قرن ۱۶ سلاخی کردند! تعداد بالایی از این پرنده کشته میشد تا پر های آن مورد استفاده قرار گیرد و گویا بیشتری استفاده از پر ها، برای درست کردن بالش پر بوده است! با گذشت چند دهه، استفاده از تخم این پرنده هم رایج شد و کشتیرانان و ماهی گیران در زمان زادآوری این پرنده به جزایر محل سکونت آن میرفتند و تخم آن را برمیداشتند. پس از مدتی فهمیدند که زمانی که تخم برداشته میشود، ماهی گیرک مجددا تخم گذاری میکند و در نتیجه یاد گرفتند برای برداشتن تخم ها مجددا به جزایر بازگردند…

کبوتر نامه رسان Passenger Pigeon : پرنده ای که تبدیل به غذا شد!

Passenger Pigeon  رسان

کبوتر نامه رسان نام پرنده ای است که در قاره ی آمریکا زندگی میکرده است. زمانی دیدن دسته های بسیار بزرگ کبوتر نامه رسان امری طبیعی و روزانه تلقی میشده. در قرن ۱۹، آمریکایی ها متوجه شدند که گوشت این پرنده بد به نظر نمیرسد! گروه گروه کبوتر های نامه رسان توسط انسان ها کشته شدند و سر از سفره های غذا درآوردند. در دسترس بودن این پرنده، آن را تبدیل به غذایی عادی برای برده های از آفریقا آورده شده کرد و همه جا برای تغذیه شکار میشد. آخرین کبوتر نامه رسان در سال ۱۹۱۴ مشاهده شد و پس از آن برای همیشه منقرض گردید. دلیل انقراض کبوتر نامه رسان، طمع ما انسان ها بود.

تاثیر انسان بر آینده ی پرنده های در معرض انقراض

اغلب عادت کرده ایم تاثیر انسان بر محیط زیست را تماما نقد کنیم و آینده ی فعالیت بشر را لزوما تخریب کننده بدانیم. نگارنده بر این گمان است که نباید پژوهش ها و تلاش های انسان عصر حاضر برای جبران آنچه بر زمین کرده است را نادیده گرفت. نزدیک به ۲۰۰ گونه منقرض شده است اما نزدیک به ۱۱۰۰۰ گونه کماکان بر روی زمین زندگی میکنند. بدبینی به فعالیت بشر و دست برداشتن از تلاش برای نجات زمین، منجر به نابودی گونه های دیگر خواهد شد. آنچه داریم، بیش از آن چیزی است که از دست داده ایم!

۴۶۱ گونه در خطر جدی انقراض اند. این تعداد بیش از تعداد کل پرندگان منقرض شده ای است که شناسایی شده اند. این به معنای آن است که اگر اقدامات فوری نکنیم، به زودی شاهد از بین رفتن تعداد بسیار بالاتری از گونه ها خواهیم بود اما این معنای آن نیز هست که هنوز کاملا دیر نشده است. تعداد بسیاری از گونه ها هستند که در طبیعت منقرض شده اما کماکان در اسارت وجود دارند و طرح هایی برای معرفی مجدد این گونه ها به طبیعت در حال اجرا است. بسیاری از زیستگاه ها در حال تبدیل به مناطق حفاظت شده هستند و قوانین سختگیرانه تری نسبت به حفظ محیط زیست در حال اجرا است.

چگونه از انقراض گونه ها جلوگیری کنم؟

شما، دقیقا خود شما هم میتوانید کمک کنید که بیش از این گونه های جانوری و پرنده ها را از دست ندهیم. انقراض پرندگان ، بخشی از انقراض زیبایی و شگفتی طبیعت است. برای نجات پرنده های در معرض انقراض ، میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید.

  •  اگر میتوانید، داوطلب شوید! در سراسر دنیا انجمن ها و سازمان هایی برای حفاظت از پرندگان شکل گرفته اند. اگر فرصت و امکانش را دارید، در انجمن های این چنینی عضو شوید و برای حفظ پرندگان، در فعالیت های آن ها شرکت کنید. یکی از انجمن های فعال در ایران، انجمن آوای بوم است که میتوانید برای عضویت در آن، فرم عضویت را تکمیل کنید.
  •  به انجمن های حافظ پرندگان و حیات وحش کمک مالی کنید! حکومت ها در سراسر دنیا تمایل کمتری به هزینه کردن در راه نجات حیات وحش نسبت به دیگر هزینه ها دارند. به همین دلیل است که در سراسر دنیا به خصوص در دهه ی اخیر، اغلب تلاش ها برای نجات گونه ها از طریق انجمن ها، سازمان های مردمی و داوطلبان انجام گرفته است. برای حفظ حیات وحش دنیا و کشور خود، میتوانید در انجام طرح های آن ها مشارکت مالی کنید. برای مشارکت مالی به انجام طرح های انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم، میتوانید از طریق صفحه ی حمایت مالی اقدام کنید.
  •  پرنده نگر شوید! پرنده نگری فعالیتی تفریحی است که در آن با زندگی پرندگان از نزدیک آشنا شده و از تماشای آن ها لذت میبرید. مطالعات نشان داده اند که پرنده نگری میتواند به حفاظت حیات وحش منجر شود.
  •  در انتخاب نمایندگان و سیاستمداران، به رفتار و اندیشه ی زیست محیطی آن ها توجه کنید! به نمایندگانی رای دهید که حفاظت از حیات وحش در برنامه های آن هاست.
  • آگاهی رسانی کنید! اطرافیان خود را تشویق کنید که بیشتر در مورد پرندگان بخوانند و بدانند که میتوانند در حفاظت آن ها موثر باشند.
  •  فراموش نکنید! به یاد بسپارید که شما در هر روز از زندگی خود میتوانید فردی باشید مفید و موثر در راه نجات گونه هایی که روی زمین در کنار ما زندگی میکنند.

تاثیرات آلودگی صوتی شهری بر پرندگان

آلودگی صوتی شهرها معضلی است که همه با آن آشنا هستند. اما به راستی تا به حال به تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان اندیشیده اید؟ ارزش پرندگان در محیط زیست و علوم بر کسی پوشیده نیست. تحلیل صدای پرندگان اطلاعات ارزشمندی به ما می دهد. الگوبرداری از رفتار پرندگان برای توسعه علم و فناوری استفاده می شود. از آن سمت تاثیر گرمایش جهانی بر روی پرندگان، اثر ما در طبیعت و دنیای پرندگان است! در این مقاله یکی دیگر از اثرات مخرب رشد جمعیت و توسعه شهرنشینی یعنی آلودگی صوتی شهرها و تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان را باهم مرور می کنیم.

توسعه شهرنشینی و آلودگی صوتی

در چند سال اخیر با پیشرفت توسعه شهرنشینی شاهد ایجاد کاربری های شهری زیادی در شهرها و حومه شهرها هستیم. کاربری های شامل مراکز صنعتی، تجاری و نظامی که آلودگی های صوتی زیادی را به داخل شهر منتقل می کنند.
توسعه شبکه جاده ای شهری همراه با افزایش حمل و نقل شهری نیز در شهرها گسترش پیدا کرد به صورتی که در حال حاضر شاهد افزایش ترافیک شهری نیز هستیم. حجم ترافیک شهری می تواند با تولید آلودگی هوا و صوتی همراه باشد که تاثیرات منفی بر محیط زیست شهری بگذارد. یکی از تاثیرات منفی آن می تواند بر رفتار و بقا بسیاری از گونه های جانوری و به خصوص پرندگان شهری تاثیر گذار باشد.

ترافیک شهری

مناطق سبز شهری به عنوان مناطق امن شهری

در کلان شهرها که غرق در آلودگی های صوتی هستند مناطق امنی وجود دارند که آلودگی های صوتی کمتری در این مکان ها دیده می شود . فضاهای سبز شهری مانند پارک های عمومی به دلیل عدم آلودگی های صوتی و وجود شرایط اکولوژیکی مناسب می تواند مکان های مناسبی برای زیستن پرندگان باشند. پارک های شهری مانند جزایری در میان آلودگی های صوتی شهر محاصره شده اند و وجود جاده ها و کاربری های مختلف در حاشیه پارک ها باعث شده آلودگی های صوتی زیادی وارد این پارک ها شوند و کیفیت محیط زیستی شهری را کاهش بدهند. این مناطق یکی از بهترین زیستگاه های پرندگان شهری است که در سال های اخیر با افزایش آلودگی های صوتی شهری در این مناطق تاثیرات زیادی بر روند زیستن پرندگان گذاشته است.

پارک شهری

آلودگی صوتی چیست؟

طبق تعریف سازمان محیط زیست پخش و انتشار هر گونه صوت ، صدا و ارتعاش مربوط ، بیش از حد مجاز و مقرر در فضای باز را آلودگی صوتی می گویند. آلودگی صوتی را برحسب دسی بل اندازه گیری می کنند. میزان آلودگی صوتی در هر مکانی بر حسب شدت صوتی مشخص شده طبق جدول استاندارد آلودگی صوتی سازمان حفاظت محیط زیست متفاوت می باشد. اما می توان گفت از ۸۵ دسی بل به بالا به عنوان آلودگی صوتی در تمامی مکان های باز و سرپوشیده محسوب می شود که این مقدار شدت صوت برای شنوایی انسان و پرندگان آسیب زا می باشد. میزان شدت و فشار صوت را با دستگاه صوت سنج اندازه گیری می کنند.شاخص های آلودگی صوتی شامل موارد زیر است:

۱.شدت صوتی (Leq)

۲. فشار صوتی (SPL)

۳. بیشترین حد میزان شدت صوت ایجاد شده

۴. پایین ترین حد میزان شدت صوت ایجاد شده

شدت صوت آلودگی صوتی

چرا آلودگی صوتی در بین جانوران بر روی پرندگان بیشتر تاثیر می گذارد؟

در بین جانوران پرندگان نسبت به آلودگی صوتی حساس تر می باشند و بیشتر تحت تاثیر قرار می گیرند. از دلایل عمده ای که آلودگی صوتی تاثیرات زیادتری بر روی پرندگان نسبت به گونه های دیگر میگذارد می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. پرندگان در بیشتر از اوقات ابزاری مانند صوت را برای گفتگو بین خود استفاده می کنند

۲. پرندگان طیف گسترده ای از فرکانس صوتی را برای ارتباطات صوتی خود انتخاب می کنند

۳. وجود تنوع گونه ای زیاددر پرندگان

۴. تنوع زیستگاهی پرندگان

۵. مهاجرت های فصلی پرندگان

۶.سازگاری بعضی از پرندگان با اکوسیستم های شهری

تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان

بعضی از پرندگان آستانه تحمل بیشتری به آلودگی صوتی دارند و بعضی دیگر از پرندگان آستانه تحمل کمتری به صوت زیاد دارند که همراه با واکنش هایی میباشد . این واکنش ها میتواند شامل افت شنوایی، بالا رفتن آستانه تحریک شنوایی، ناتوانی در شنیدن صداهای طبیعی اطراف و صدا های دیگر حیوانات، افزایش ضربان قلب و تنفس و عکس العمل های تند عصبی باشد. به طورکلی آلودگی صوتی که بیشتر منبع آن جاده و ترافیک شهری است می تواند پیامدهای منفی زیر را برای پرندگان به همراه داشته باشد:
۱. کاهش قلمرو
۲. تغییرات رفتاری در شکار و مهاجرت گروهی
۳. تغییر در ارتباطات درون گونه ای
۴. ترک زیستگاه
۵. تغییر فرکانس و شدت صدای آواز
۶. تغییر رفتار روزانه گونه
۷. عدم جفت گیری و یا حتی مرگ گونه

یکی از اثرات مناطق شهری که بر روی پراکندگی پرندگان تاثیر گذار می باشد وجود اختلاف دمایی منطقه شهری و مناطق حاشیه شهر میباشد که باعث می شود پرندگان در فصل زمستان به دلیل بالا بودن دمای هوای شهر به این مناطق پناه بیاورند که همین امر باعث می شود پرندگان بیشتر تحت تاثیر آلودگی صوتی شهر قرار بگیرند.

تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان مهاجر

آلودگی صوتی نظیر سروصدای ترافیک حتی در حد متوسط هم باعث می‌شود پرندگان مهاجر زیستگاه‌هایی را که توقفگاه آنها هستند، ترک کنند و به مرور زمان احتمال بازگشت آنها به این زیستگاه‌ها بسیار ضعیف می‌شود. آلودگی‌ صوتی جاده‌ای نیز می‌تواند تاثیرات جدی و گسترده روی پرندگان مهاجر داشته باشد. مهاجرت، بازه زمانی استرس‌زایی برای پرندگان است و بنابراین هر گونه صدای غیرقابل پیش‌بینی در توقفگاه‌های طبیعی آنها می‌تواند روی زمانی که صرف تغذیه می‌کنند و در نتیجه روی وضعیت سلامتی‌شان تاثیر بگذارد.

آستانه تحمل پرندگان نسب به آلودگی های صوتی

آستانه ی هر گونه از پرندگان نسبت به شدت و فشار صوت متفاوت است به صورتی که در تحقیق غریبی و همکاران که بر روی اثر آلودگی صوتی جاده ای بر پارک ملی گلستان پژوهش کرده اند نشان می دهد پرندگان نسبت به شدت صوت ایجاد شده آستانه تحمل متفاوتی دارند. بعضی از پرندگان شهری مانند چرخ ریسک بزرگ و گنجشک خانگی نسبت به آلودگی های صوتی شهری از میزان تحمل بیشتری برخوردار هستند و به سروصداهای انسانی عادت کرده و حتی در مواقع آلودگی های صوتی آوازخوانی هم می کنند. این پرندگان به دلیل سازگاریشان با محیط های شهری سعی کرده اند بر فرکانس و شدت آلودگی های صوتی غلبه کنند و از آوازخوانی های بلندتری استفاده کنند تا بتوانند فضای صوتی خود را حفظ کنند.

تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان

راهکارهای جلوگیری تاثیرات آلودگی صوتی بر پرندگان

راهکارهایی که میتوان تاثیر آلودگی صوتی بر روی پرندگان در پارک های شهری را کاهش داد شامل موارد زیر می باشد:

۱. مکان یابی های مناسب برای پارک های شهری

۲. تعیین کاربری های مناسب (مانند مراکز صنعتی) با ظرفیت ها و معیارهای زیست محیطی شهری

۳. ایجاد پوشش گیاهی مناسب در پارک های شهری جهت جلوگیری از آلودگی صوتی

۴. ممنوعیت وسایل نقلیه از جمله موتورسیکلت به پارک ها

۵. برنامه ریزی مناسب توسعه فیزیکی شهری

در پایان:

ضمن تاکید بر نکات فوق در خصوص آلودگی صوتی شهرها و تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان و ارائه راهکارهای جلوگیری، یاد آور می شویم که با وجود داشتن آلودگی صوتی در محیط های شهری اما در این فضاهای شهری مکان های امن و سبزی نیز برای پرندگان وجود دارد. معمولاً فضاهایی همچون پارک ها و فضای سبز شهری زیستگاه خوبی برای پرندگان محسوب می شود. به همین دلیل ضرورت حفظ زیستگاه ها برای پرندگان و کاهش آلودگی صوتی بیشتر به نظر می رسد.

تورهای ماهی گیری ارواح؛ بزرگترین قاتلان خاموش دریاها

آیا فکر می کردید که تور ماهیگیری هم می تواند برای موجودات آبزی، پرندگان و سایر موجودات نیز تهدید کننده باشد؟ آیا با دیگر آسیب های جبران ناپذیر تورهای ماهیگیری آشنا هستید؟ اگر به مناطق ساحلی که در آنجا ماهیگری صورت می گیرد سفر کرده باشید، معمولا تورهای ماهیگری رها شده در کنار ساحل را مشاهده کرده اید. پیش تر راجبه سرنوشت پرندگان آسیب دیده صحبت نمودیم. همچنین به طورکلی به ساختار و ویژگی های پرندگان اشاره نمودیم و در مورد پرندگان مهاجر؛ صدای بندر برایتان سخن گفتیم. در این مقاله شما را با آثار مخرب تور ماهیگیری ارواح، این قاتلان خاموش آشنا خواهیم کرد.

تور ماهیگری ارواح چیست؟

تورهای ماهیگیری ارواح (ghost nets) ، اصطلاحی است که به تورها و وسایل ماهیگیری اشاره میکند که در دریاها و اقیانوس ها رها شده اند و همچنان بدون صیاد به صید ادامه داده و تا قرن ها پرندگان و هر موجود دریایی را به دام می اندازند. این تورها قاتلان خاموش هر جنبده دریایی از ماهی ها گرفته تا دلفین و وال و حتی پرندگان می باشند.

این تورها بسته به منطقه ی جغرافیایی و نوع ماهیگیری در اشکال متفاوت هستند. جنس این تورها اغلب از پلاستیک و نایلون مقاوم است طوری که برخی انواع آن حتی تا ۶۰۰ سال قابل تجزیه نیستند. انواعی از آنها در آب نامریی بوده به گونه ای که حتی غواصان ممکن است در آنها به تله بیافتند. غواصان آموزش مواجه با تور ها را دیده اند و با چاقوهای غواصی خود را آزاد میکنند. جانوران دیگر اما راهی برای رهایی ندارند و با تقلا، تور به دور آنها می پیچد، بدن آنها را بریده و اغلب با مرگ تدریجی و دردناک کشته می شوند. جوامع جهانی هنوز قانونی مصوب برای مقابله با این جریان ندارند.

تور ماهیگیری چرا رها می شود؟

تورها و سایر وسایل ماهیگیری، به دلایل مختلف در دریاها رها میشوند. تورهای مستعمل اغلب عمدا در دریا رها می شوند که دلیل آن عدم صرف اقتصادی در بازگرداندن به ساحل و یا نبود پایگاه های بازیافت در ساحل و یا گران و در دسترس نبودن آنها می باشد. طبق تحقیقات سازمان فائو در بسیاری موارد این اتفاق عمدی نمی باشد. از جمله سایر دلایل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

  • فشار قانونی بر روی ماهیگیران: (به عنوان مثال ماهیگیری غیر قانونی و یا همراه داشتن لوازم ماهیگیری غیر قانونی)
  • فشار عملیاتی: ( مثلا کمبود زمان و یا شرایط بد آب و هوایی)
  • فشار فضایی: ( که باعث گیر کردن تور ها در هم و یا کشتی دیگر و یا پروانه ی کشتی می شود.)

حجم تورهای ماهیگیری ارواح

تورهای ماهی گیری

بر طبق گزارش فائو (FAO) سالانه ۶۴۰۰۰۰ تن تور در اقیانوس ها و دریاها رها میشود. در گزارش جامع دیگری که توسط گروهی از دانشمندان و با حمایت سازمان اوشن کلیناپ (Ocean Cleanup) انجام شد مشخص گردید که ۴۶% از توده بزرگ زباله ای اقیانوس آرام که مساحتی بزرگتر از کشور فرانسه و اسپانیا بر روی هم دارد از تورهای ماهیگیری ارواح تشکیل شده است. و همچنین درصد زیادی از باقی این توده را سایر لوازم ماهیگیری رها شده تشکیل داده است.

اثرات مخرب تورهای ماهیگری ارواح

امروزه مصرف روز افزون موجودات دریایی توسط انسان و ماهی گیری صنعتی، اثرات مخرب تورهای رها شده ابعاد گسترده ای پیدا کرده است. میزان اهمیت این موضوع به اندازه ای است که سازمان های جهانی همواره در مورد آن هشدار داده و از آن به عنوان یکی از بزرگترین عوامل آلودگی اقیانوس ها نام میبرند.  در ذیل به برخی از این تاثیرات اشاره می کنیم.

نابودی حیات وحش

تورهای ماهیگری

تقریبا تمام پرندگان دریایی و موجودات آبزی چون ماهیان، دلفین ها و لاک پشت ها در معرض به دام افتادن در این تورها قرار دارند. متاسفانه بسیاری از گونه های در معرض خطر انقراض نیز از جمله موجوداتی هستند که در این تورها زخمی و یا کشته می شوند. چگالی نیمی از انواع تورها کمتر از چگالی آب بوده و بر سطح آب معلق می مانند و باعث گیر کردن پرندگان دریایی می شوند. و سایر تورها در میان آب و کف دریا به صید ناخواسته انواع آبزیان ادامه می دهند. جریان های اقیانوسی میتوانند تورها را هزاران کیلومتر جا به جا کنند و باعث انتقال گونه های مهاجم بین اکوسیستم ها شوند.

سلامتی

تورها به تدریج تبدیل به ذرات ریز پلاستیک شده و در اقیانوس ها پخش میگردد. این ذرات توسط آبزیان خورده می شوند و در نهایت در سبد غذایی انسان ها قرار میگیرند و باعث بروز انواع سرطان می گردد.

اقتصادی

پایداری از ویژگی های مهم و ضروری هر اقتصادی می باشد. تورهای ارواح با افزایش روز افزون در دریاها باعث کاهش جمعیت آبزیان می شوند و در نتیجه با کاهش چشم گیر میزان صید در صنعت ماهیگیری ضربه ی بزرگی به سهام این صنعت خواهد زد. آمار تکان دهنده رسمی، حاکی از آن است که در ۵۰ سال گذشته، صید بی رویه در کنار سایر عوامل باعث از بین رفتن نیمی از آبزیان اقیانوس ها شده است.

راهکارهای مقابله

سازمان های مردم نهاد در سراسر دنیا در حال آگاهی رسانی پیرامون ابعاد فاجعه و ارائه راه حل می باشند.در این بین می توان به اقدامات ذیل اشاره کرد.

نشان گذاری تور ها

جامعه جهانی حمایت از حقوق حیوانات (World Animal Protection) از جمله سازمان هایی است که با فشار و لابی گری با فائو از سال ۲۰۱۴ در پی آن است تا تمام شرکت های ماهیگیری به صورت قانونی ملزم به نشان گزاری ویژه بر روی تورهای خود شوند و در برابر تورهای خود مسئول باشند تا بتوان در صورت تخلف و پیدا شدن تورها تشخیص داد که تور مربوط به کدام شرکت است. آنها امیدوار هستند که تا سال ۲۰۲۵ این اقدام به طور کامل عملی شود. این سازمان و دیگر مرکزهای تحقیقی روش های مختلفی جهت نشان گزاری تورها پیشنهاد داده اند. از آن میان می توان به روش های نشان گزاری فیزیکی، شیمیایی، کد رنگی، امواج رادیویی و شناورهای ماهواره ای اشاره کرد.

حمایت اقتصادی از جوامع محلی

یکی از سازمان های پیشرو در این زمینه گوست نت استرالیا (GhostNet Australia) می باشد. این سازمان از سال ۲۰۰۴ در سواحل شمالی استرالیا فعالیت می کند و با همکاری بومیان استرالیا و ماهیگیران، ۱۴۰۰۰ عدد تورهای ارواح را جمع آوری کرده و با آموزش ساخت صنایع دستی همچون سبد و ساک با این تورها باعث حمایت اقتصادی از آنها و تشویقشان به پاک سازی دریاها می شود.

تولید محصولات با بازیافت تورها

شرکت های پیشرو برای حمایت از این جریان تصمیم به تولید محصولاتی با بازیافت تورهای ماهیگیری کرده اند. از آن جمله می توان به شرکت آدیداس اشاره کرد که با همکاری سازمان پاک سازی اقیانوس، پارلی(Parley)  کفشی کاملا از بازیافت تور و پلاستیک های رها شده در دریا تولید کرده است. همچنین با همکاری انجمن پاک سازی دریای شیلی (Bureo) و یک شرکت اسباب بازی، بازی معروف جنگا با برند تجاری Jenga Ocean با ۱۰۰ درصد بازیافت این تورها تولید شده است.

پاک سازی داوطلبانه

شماری از غواصان دغدغه مند در سراسر دنیا، داوطلبانه به صورت انفرادی و یا تشکیل تیم و انجمن مردم نهاد اقدام به پاک سازی اقیانوس ها از تور ماهیگری می کنند و با همکاری با فیلم برداران و مستند سازی سعی در افزایش آگاهی عمومی دارند. حفظ زیبایی های زمین نیازمند افزایش آگاهی محیط زیستی، اطلاع رسانی و اقدام های عملی هر چند کوچک می باشد. انجمن حفاظت از پرندگان آوای بوم در این راستا از هر گونه همکاری جهت شناسایی میزان آسیب این تورهای ماهیگیری در کشور و توسعه راهکارهای عملی استقبال می نماید.

اطلاعات تماس


آدرس: اصفهان، خیابان سجاد، خیابان ارباب، کوچه قصر، پلاک ۲

ایمیل: info@avayeboom.com

شماره تماس: ۰۹۱۳۷۴۱۷۴۶۵

جستجوی سریع


4/UgEVjFgR-8qhAZpwJM6Bfl2C6MggkekGB1w7nytXkYQxb-7eYEKPl0Q