آلودگی پلاستیکی و حفاظت از پرندگان

آیا تا به‌حال به نقش آلودگی پلاستیکی در حفاظت از پرندگان فکر کرده‌اید؟ آیا می‌دانستید که سالانه تعداد زیادی از پرندگان بر اثر آلودگی پلاستیکی جان خود را از دست می‌دهند؟ آیا از اقداماتی که در راستای حفاظت از پرندگان در مقابل آلودگی پلاستیکی می‌توان انجام داد، اطلاع دارید؟ با نگاهی به مطالبی چون چگونه زباله‌های ما زندگی پرندگان را به‌خطر می‌اندازد و تورهای ماهی‌گیری ارواح، که در راستای مطلب فعلی می‌باشد، متوجه شده‌اید که نقش زباله‌های ما در حفظ حیات همه جانوران بسیار اهمیت دارد.

انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم در راستای اهداف و دغدغه‌ی حفاظت از پرندگان در مناسبت‌های مختلف از جمله روزجهانی پرندگان مهاجر به خصوص در سال ۱۳۹۸ باتوجه به شعار سال ۲۰۱۸ در روز جهانی پرندگان مهاجر فعالیت‌هایی با هدف ارتقاء سطح آگاهی عمومی نسبت به آلودگی پلاستیکی انجام داده است که می‌توانید گزارش این فعالیت‌ها و سایر فعالیت‌ها را در سربرگ اخبار و گزارشات سایت مطالعه نمایید.

بررسی آلودگی پلاستیکی در منابع معتبر

حفاظت از پرندگان

  • سازمان ملل می‌گوید زباله‌های پلاستیکی در دریاها و اقیانوس‌ها ۴۰ درصد پرندگان دریایی را گرفتار کرده است. همچنین بیان می‌کند پرندگان به‌طور گسترده‌ای در سراسر جهان در اثر آلودگی‌های پلاستیکی در معرض تهدید هستند.
  • زیست‌شناسان می‌گویند آلودگی پلاستیکی خطر جدی برای سلامت حیات‌وحش در سراسر جهان است که بر طیف گسترده‌ای از گونه‌های جانوری ازجمله نهنگ‌ها، لاک‌پشت‌ها، ماهی‌ها و پرندگان تاثیر می‌گذارد. اینقدر که همه‌روزه در لابه‌لای اخبار رسانه‌ها اخبار زیادی از تلفات نهنگ‌ها و لاک‌پشت‌هایی که در اثر انباشت پلاستیک در دستگاه گوارششان جان باخته‌اند، به چشم می‌خورد.
  • در روز جهانی پرندگان مهاجر که امروزه در سراسر جهان جشن گرفته می‌شود، دو کنوانسیون بین‌المللی در حوزه حیات وحش خواستار اقدام فوری برای جلوگیری از تشدید آلودگی‌های پلاستیکی با تأکید بر اثرات منفی پلاستیک‌ها روی پرنده‌های دریایی و دیگر پرندگان مهاجر شده‌اند.
  • مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، می‌گوید: یک سوم تولید پلاستیک جهان، غیر‌قابل بازیافت است و حداقل هشت میلیون تن پلاستیک هر ساله در اقیانوس‌ها جریان پیدا می‌کند. این پلاستیک‌ها نهایتا از معده پرندگان، ماهی‌ها و نهنگ‌ها سر در می‌آورند و منابع آب و خاک را هم به‌شدت آلوده می‌کنند. به عبارت دیگر، نه فقط پرندگان که جهان اکنون از پلاستیک دارد خفه می‌شود.

دلایل تهدیدآمیز بودن آلودگی پلاستیکی بر حیات پرندگان

حفاظت پرندگان

آلودگی پلاستیکی به سه دلیل حیات پرندگان را تهدید می‌کند:

  • اول اینکه پلاستیک‌ها در روند ماهی‌گیری پرندگان آبزی اختلال ایجاد می‌کند. چون پلاستیک‌ها شفاف و قابل مشاهده هستند، برخی گونه‌ها پلاستیک‌ها را به عنوان ماده غذایی می‌خورند و معده خود را با پلاستیک پر می‌کنند و این امر در درازمدت باعث مرگ جانور در اثر گرسنگی مفرط می‌شود. چون پلاستیک‌ها غیر‌قابل هضم هستند و با پر کردن معده جانور امکان تغذیه مناسب را از آن می‌گیرند.
  • دوم اینکه پلاستیک‌ها به عنوان یک ابزار در ساخت لانه نیز نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. بسیاری از پرندگان پلاستیک‌ها را در لابه‌لای شاخ و برگ و سایر اقلام طبیعی به‌کار می‌گیرند و جوجه‌ها نیز گاه از پلاستیک‌ها تغذیه می‌کنند و این به آن‌ها آسیب می‌رساند.
  • اما تورهای ماهیگیری دور ریخته شده نیز یکی از بیشترین آسیب‌ها را به پرندگان در دریاها، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها وارد می‌کند. قطعات این تورهای پلاستیکی رها شده در طبیعت در گستره وسیعی در محیط پخش می‌شود و موجب گیر افتادن آن‌ها می‌شود.

آمار چه نشان می‌دهد

بسیاری از پرندگان میان این تورها و ابزارهای پلاستیکی ماهی‌گیری، گیر افتاده و به‌تدریج و آهسته می‌میرند. دانشمندان می‌گویند از ۲۶۵ گونه پرنده‌ای که تاکنون در بسترهای پلاستیکی سواحل شناسایی یا مورد مطالعه قرار گرفتند، حداقل ۱۴۷ گونه دریایی (۳۶ درصد از گونه‌های دریایی)، ۶۹ گونه پرنده‌های متعلق به آب شیرین (۱۰ درصد) و ۴۹ گونه پرنده‌های خشکی‌زی (۰,۵ درصد) بودند.

این اعداد نشان می‌دهد که تقریبا تمام پرندگان دریایی و آب شیرین در معرض خطر آلودگی با زباله‌های پلاستیکی و سایر مواد مصنوعی قرار دارند. تنوع گسترده‌ای از پرندگان خشکی‌زی از عقاب‌ها گرفته تا فنچ‌ها تحت تاثیر پلاستیک‌ها هستند و تعداد پرندگان آلوده به پلاستیک که حیات‌شان تحت مخاطره قرار گرفته، هر روز بیش از گذشته افزایش می‌یابد.

محیط زیست سازمان ملل متحد به‌منظور رسیدگی به مسئله آلودگی پلاستیک و اطمینان از اینکه در آینده، پرندگان کمتری از طریق خوردن یا درگیر شدن با پلاستیک از بین روند، کمپین دریاهای پاک را در فوریه ۲۰۱۷ راه‌اندازی کرد. این کمپین که به طور خاص آلودگی پلاستیک در دریا را هدف قرار داده است، با تمرکز بر تصمیم‌گیران و دولت‌ها و صاحبان صنایع و نیز مردم، از آن‌ها می‌خواهد که اقدامات خاصی را برای کاهش ردپای پلاستیک در دریاها و اقیانوس‌ها انجام دهند.

اقدامات کنوانسیون‌ها برای کنترل و کاهش آلودگی پلاستیکی

در حال حاضر کنوانسیون حفاظت از گونه‌های وحشی مهاجر و تفاهم‌نامه حفاظت از پرندگان مهاجر آبی آفریقا و اوراسیا در حال همکاری با کشورهای منطقه برای جلوگیری از ورود مواد پلاستیکی به محیط‌‌های دریایی است. معاهده اخیر درمورد حفاظت از پرندگان دریایی که در دسامبر ۲۰۱۸ تصویب شده، برای کاهش خطرات زباله‌های پلاستیکی روی پرندگان مهاجر تلاش می‌کند.

در کنفرانس متعهدین به کنوانسیون گونه‌های مهاجر در سال ۲۰۱۷، کشورها همچنین با توجه به استراتژی‌هایی که در دستورالعمل‌های سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد برای مسئولیت‌پذیری بیشتر صنعت شیلات مشخص شده، به مسئله ابزارهای ماهی‌گیری فرسوده و کهنه هم توجه خاصی شده است. در همین راستا در بسیاری از کشورها تلاش برای ازبین‌بردن پلاستیک‌های یکبار مصرف و ترمیم تورهای ماهیگیری به منظور جلوگیری از رها شدن آن‌ها در دریاها آغاز شده است.

راه‌های حفاظت از پرندگان در مقابل آلودگی پلاستیکی

برای  راه حل آلودگی پلاستیک چه کار می توان انجام داد؟ هرشخص می‌تواند از خود و اطرافیان خود شروع کند.

  1. از بطری‌های قابل استفاده مجدد برای آب آشامیدنی استفاده کنید.
  2. با کارد و چنگال‌های فلزی خود سفر کنید و از ظروف نگهدارنده فلزی یا شیشه‌ای استفاده کنید‌.
  3. کیسه‌های خرید پارچه ای با خود به فروشگاه‌ها ببرید.
  4. از استفاده ظروف پلاستیکی در رستوان‌ها و فروشگاه‌ها خودداری کنید.
  5. پلاستیک‌های خود را به‌دقت جداسازی کنید و به نزدیک‌ترین مرکز بازیافت تحویل دهید.
  6. تا حد‌امکان از وسایل پلاستیکی در داخل و اطراف خانه استفاده نکنید.
  7. روز پاکسازی سواحل را راه‌اندازی و میزبانی کنید.
  8. اطلاع‌رسانی کنید و در گروه‌های محلی و جامعه محلی با همسایگان و دوستان خود در مورد حفظ سلامت آب و پرندگان که در نهایت حفظ سلامت خود و محیط است بحث و گفتگو کنید.
  9. کمپین‌های آموزشی حفاظت از پرندگان و زیستگاه‌هایی که پرندگان برای زنده ماندن به آن احتیاج دارند راه‌اندازی و تمرکز کنید.

در پایان باید گفت:

حل مشکل پلاستیک اصلا ساده نیست و همکاری جهانی را می‌طلبد و به تلاش مشترک دولت‌ها، صنایع، شهرداری‌ها، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نیاز دارد. با این‌حال، همان‌طور که شعار روز جهانی پرندگان مهاجر اشاره می‌کند، هر کس در این سیاره می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد و اقداماتی را برای کاهش استفاده از پلاستیک‌ها انجام دهد. حل این مشکل در سطح جهان نه‌تنها برای ما مفید است، بلکه برای حیات وحش سیاره ما، ازجمله میلیون‌ها پرنده مهاجر، مفید خواهد بود و حفاظت از پرندگان را به معنی واقعی شامل می‌شود. البته این اقدام درنهایت به نفع خود ماست. آلودگی پلاستیکی یک تهدید جدی و رو‌به‌رشد برای پرندگان مهاجر است که توان آن‌ها برای مقابله با تهدیدات بزرگ‌تر ازجمله تغییر اقلیم را هم محدود می‌کند.

انقراض پرندگان: گونه هایی که از دست داده و آینده ای که پیش رو داریم

از حدود ۱۱ هزار گونه پرنده ای که میشناسیم،بیش از ۱۹۵ گونه به کلی منقرض شده اند و دیگر شانس مشاهده ی آن ها را هرگز نخواهیم داشت.بر اساس لیست قرمز IUCN شماره پرنده های به شدت در معرض انقراض ۴۶۱ گونه است (critically endangered) و ۸۰۰ گونه نیز در خطر اند (endangered). تعداد ۱۰۱۸ گونه پرنده نیز در معرض آسیب جدی هستند (vulnerable). حیوانات به صورت طبیعی در چرخه ی طبیعت منقرض میشوند و انقراض فرآیندی غیر طبیعی نیست اما سوال اینجاست که تاثیر انسان بر این فرآیند در چه حد است؟ آیا سرعت انقراض پرندگان بدون حضور انسان نیز به همین صورت بود؟ چه پرندگانی با تاثیر مستقیم انسان منقرض شده اند؟ پرنده های در معرض انقراض در جهان چه آینده ای پیش رو دارند؟

نگارنده: ایمان ابراهیمی

تاثیر فعالیت های انسان بر سرعت انقراض پرندگان

بر اساس تخمین ‌Birdlife، از سال ۱۵۰۰ تا کنون ۱۸۲ گونه پرنده ی شناسایی شده، منقرض شده اند. بر اساس همین تخمین، در ۲۵ سال اخیر ۱۹ گونه پرنده ی دیگر نیز برای همیشه از روی کره ی زمین محو شده اند. خبر بد آن که اکثرا مطالعات نشان میدهند اگر وضعیت تغییری نکند، انقراض پرندگان سرعت بیشتری خواهد یافت و بسیاری از مطالعات نیز میگویند که ما شاهد ششمین دوره ی انقراض بزرگ در روی کره ی زمین هستیم!

به نظر میرسد مهم ترین علت انقراض کامل پرندگان، از بین رفتن زیستگاه های محل زندگی آن ها یا دستکاری در آن زیستگاه ها است. تاثیر فعالیت های انسانی بر سرعت انقراض پرندگان به طور دقیق قابل محاسبه نیست اما شواهد و مطالعاتی وجود دارد که نشان میدهد هیچ چیز به اندازه ی انسان بر انقراض گونه ها تاثیر نمیگذارد. به طور مثلا در ۵۰ سال اخیر، ۹۲ درصد انقراض پرندگان در جزایر اتفاق افتاده است و علت اصلی منقرض شدن پرنده های جزیره های کوچک و بزرگ، وارد شدن گونه های مهاجم (مانند موش، گربه و …) به این محل هاست. بدیهی است که علت راه یافتن گونه های مهاجم به جزایر نیز مستقیما با فعالیت های انسانی نظیر کشتیرانی و حمل و نقل در ارتباط است.

هرچند که سرعت تخمین میزان تاثیر انسان بر سرعت یافتن روند انقراض دشوار است، اما مطالعات کنونی تخمین میزنند که سرعت فعلی انقراض گونه ها ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ سرعتی است که اگر فعالیت انسانی نبود، شاهد آن بودیم. به عبارت دیگر، ما انسان ها سرعت انقراض گونه ها را احتمالا ۱۰۰۰ برابر کرده ایم!

برخی از پرنده های منقرض شده

گوش ما به شنیدن اخبار بد در مورد محیط زیست عادت کرده است. اغلب این متون و خبر ها را عادی و بخش روزانه ای از زندگی روی کره ی زمین برداشت میکنیم و واکنش ما به آن ها هر روز کمتر میشود. شاید بی حس شدن ما به شنیدن این اخبار، اتفاقی باشد حتی بدتر از آنچه تا کنون با زمین کرده ایم چرا که سو سوی امید به بهبود در زمین را از بین میبرد.

برای آنکه بهتر متوجه شویم وقتی از انقراض پرندگان صحبت میکنیم دقیقا از چه چیز حرف میزنیم، بد نیست نگاهی به چند پرنده ی منقرض شده و داستان آن ها بیاندازیم.

دودو (Dodo) : پرنده ای که از انسان نمیترسید!

دودو dodo

احتمالا شناخته شده ترین و مشهور ترین مثال انقراض پرندگان ، دودو است! دودو با ۱ متر طول و نزدیک به ۲۰ کیلوگرم وزن یکی از زیباترین پرندگانی بوده است که تا کنون بر روی زمین زندگی کرده.این پرنده قادر به پرواز نبوده است. محل زندگی این پرنده جزیره ی موریس در شبه قاره ی هند بوده است. نزدیک به سال ۱۶۰۰ میلادی، برای اولین بار پای انسان به این جزیره باز میشود. انسان شروع به شکار جانورانی از جمله دودو برای تامین غذای خود میکند. همزمان گونه های مهاجمی چون موش و سگ با انسان وارد این جزیره میشوند و دودو که خانه ی خود را بر روی زمین میساخته، تخم ها و جوجه های خود را به وسیله ی این گونه های مهاجم از دست میداده. از سوی دیگر جنگل های محل زندگی دودو هر روز بیش از روز قبل مورد بهره برداری انسان ها قرار گرفت. در نهایت در سال ۱۶۸۱ این پرنده ی زیبا برای همیشه از روی کره ی زمین رفت و دیگر هرگز شانس مشاهده ی آن را نخواهیم داشت. یکی از مهم ترین دلایل نابودی دودو این بود که همچون دیگر گونه هایی که در جزایر دور دست زندگی میکنند، از انسان هراسی نداشت!

ماهی‌گیرک بزرگ Great auk : پرنده ای که تبدیل به بالش شد!

اقیانوس اطلس، حد فاصل میان اروپا تا کانادا و آمریکا محلی بوده است که ماهی گیرک بزرگ برای هزاران سال مشغول زندگی، شکار ماهی و زادآوری بوده است. جزایر کوچک و سنگی نیز محل مورد علاقه اش برای تخم گذاری. ماهی گیرک را اروپاییان از قرن ۱۶ سلاخی کردند! تعداد بالایی از این پرنده کشته میشد تا پر های آن مورد استفاده قرار گیرد و گویا بیشتری استفاده از پر ها، برای درست کردن بالش پر بوده است! با گذشت چند دهه، استفاده از تخم این پرنده هم رایج شد و کشتیرانان و ماهی گیران در زمان زادآوری این پرنده به جزایر محل سکونت آن میرفتند و تخم آن را برمیداشتند. پس از مدتی فهمیدند که زمانی که تخم برداشته میشود، ماهی گیرک مجددا تخم گذاری میکند و در نتیجه یاد گرفتند برای برداشتن تخم ها مجددا به جزایر بازگردند…

کبوتر نامه رسان Passenger Pigeon : پرنده ای که تبدیل به غذا شد!

Passenger Pigeon  رسان

کبوتر نامه رسان نام پرنده ای است که در قاره ی آمریکا زندگی میکرده است. زمانی دیدن دسته های بسیار بزرگ کبوتر نامه رسان امری طبیعی و روزانه تلقی میشده. در قرن ۱۹، آمریکایی ها متوجه شدند که گوشت این پرنده بد به نظر نمیرسد! گروه گروه کبوتر های نامه رسان توسط انسان ها کشته شدند و سر از سفره های غذا درآوردند. در دسترس بودن این پرنده، آن را تبدیل به غذایی عادی برای برده های از آفریقا آورده شده کرد و همه جا برای تغذیه شکار میشد. آخرین کبوتر نامه رسان در سال ۱۹۱۴ مشاهده شد و پس از آن برای همیشه منقرض گردید. دلیل انقراض کبوتر نامه رسان، طمع ما انسان ها بود.

تاثیر انسان بر آینده ی پرنده های در معرض انقراض

اغلب عادت کرده ایم تاثیر انسان بر محیط زیست را تماما نقد کنیم و آینده ی فعالیت بشر را لزوما تخریب کننده بدانیم. نگارنده بر این گمان است که نباید پژوهش ها و تلاش های انسان عصر حاضر برای جبران آنچه بر زمین کرده است را نادیده گرفت. نزدیک به ۲۰۰ گونه منقرض شده است اما نزدیک به ۱۱۰۰۰ گونه کماکان بر روی زمین زندگی میکنند. بدبینی به فعالیت بشر و دست برداشتن از تلاش برای نجات زمین، منجر به نابودی گونه های دیگر خواهد شد. آنچه داریم، بیش از آن چیزی است که از دست داده ایم!

۴۶۱ گونه در خطر جدی انقراض اند. این تعداد بیش از تعداد کل پرندگان منقرض شده ای است که شناسایی شده اند. این به معنای آن است که اگر اقدامات فوری نکنیم، به زودی شاهد از بین رفتن تعداد بسیار بالاتری از گونه ها خواهیم بود اما این معنای آن نیز هست که هنوز کاملا دیر نشده است. تعداد بسیاری از گونه ها هستند که در طبیعت منقرض شده اما کماکان در اسارت وجود دارند و طرح هایی برای معرفی مجدد این گونه ها به طبیعت در حال اجرا است. بسیاری از زیستگاه ها در حال تبدیل به مناطق حفاظت شده هستند و قوانین سختگیرانه تری نسبت به حفظ محیط زیست در حال اجرا است.

چگونه از انقراض گونه ها جلوگیری کنم؟

شما، دقیقا خود شما هم میتوانید کمک کنید که بیش از این گونه های جانوری و پرنده ها را از دست ندهیم. انقراض پرندگان ، بخشی از انقراض زیبایی و شگفتی طبیعت است. برای نجات پرنده های در معرض انقراض ، میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید.

  •  اگر میتوانید، داوطلب شوید! در سراسر دنیا انجمن ها و سازمان هایی برای حفاظت از پرندگان شکل گرفته اند. اگر فرصت و امکانش را دارید، در انجمن های این چنینی عضو شوید و برای حفظ پرندگان، در فعالیت های آن ها شرکت کنید. یکی از انجمن های فعال در ایران، انجمن آوای بوم است که میتوانید برای عضویت در آن، فرم عضویت را تکمیل کنید.
  •  به انجمن های حافظ پرندگان و حیات وحش کمک مالی کنید! حکومت ها در سراسر دنیا تمایل کمتری به هزینه کردن در راه نجات حیات وحش نسبت به دیگر هزینه ها دارند. به همین دلیل است که در سراسر دنیا به خصوص در دهه ی اخیر، اغلب تلاش ها برای نجات گونه ها از طریق انجمن ها، سازمان های مردمی و داوطلبان انجام گرفته است. برای حفظ حیات وحش دنیا و کشور خود، میتوانید در انجام طرح های آن ها مشارکت مالی کنید. برای مشارکت مالی به انجام طرح های انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم، میتوانید از طریق صفحه ی حمایت مالی اقدام کنید.
  •  پرنده نگر شوید! پرنده نگری فعالیتی تفریحی است که در آن با زندگی پرندگان از نزدیک آشنا شده و از تماشای آن ها لذت میبرید. مطالعات نشان داده اند که پرنده نگری میتواند به حفاظت حیات وحش منجر شود.
  •  در انتخاب نمایندگان و سیاستمداران، به رفتار و اندیشه ی زیست محیطی آن ها توجه کنید! به نمایندگانی رای دهید که حفاظت از حیات وحش در برنامه های آن هاست.
  • آگاهی رسانی کنید! اطرافیان خود را تشویق کنید که بیشتر در مورد پرندگان بخوانند و بدانند که میتوانند در حفاظت آن ها موثر باشند.
  •  فراموش نکنید! به یاد بسپارید که شما در هر روز از زندگی خود میتوانید فردی باشید مفید و موثر در راه نجات گونه هایی که روی زمین در کنار ما زندگی میکنند.

تاثیرات آلودگی صوتی شهری بر پرندگان

آلودگی صوتی شهرها معضلی است که همه با آن آشنا هستند. اما به راستی تا به حال به تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان اندیشیده اید؟ ارزش پرندگان در محیط زیست و علوم بر کسی پوشیده نیست. تحلیل صدای پرندگان اطلاعات ارزشمندی به ما می دهد. الگوبرداری از رفتار پرندگان برای توسعه علم و فناوری استفاده می شود. از آن سمت تاثیر گرمایش جهانی بر روی پرندگان، اثر ما در طبیعت و دنیای پرندگان است! در این مقاله یکی دیگر از اثرات مخرب رشد جمعیت و توسعه شهرنشینی یعنی آلودگی صوتی شهرها و تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان را باهم مرور می کنیم.

توسعه شهرنشینی و آلودگی صوتی

در چند سال اخیر با پیشرفت توسعه شهرنشینی شاهد ایجاد کاربری های شهری زیادی در شهرها و حومه شهرها هستیم. کاربری های شامل مراکز صنعتی، تجاری و نظامی که آلودگی های صوتی زیادی را به داخل شهر منتقل می کنند.
توسعه شبکه جاده ای شهری همراه با افزایش حمل و نقل شهری نیز در شهرها گسترش پیدا کرد به صورتی که در حال حاضر شاهد افزایش ترافیک شهری نیز هستیم. حجم ترافیک شهری می تواند با تولید آلودگی هوا و صوتی همراه باشد که تاثیرات منفی بر محیط زیست شهری بگذارد. یکی از تاثیرات منفی آن می تواند بر رفتار و بقا بسیاری از گونه های جانوری و به خصوص پرندگان شهری تاثیر گذار باشد.

ترافیک شهری

مناطق سبز شهری به عنوان مناطق امن شهری

در کلان شهرها که غرق در آلودگی های صوتی هستند مناطق امنی وجود دارند که آلودگی های صوتی کمتری در این مکان ها دیده می شود . فضاهای سبز شهری مانند پارک های عمومی به دلیل عدم آلودگی های صوتی و وجود شرایط اکولوژیکی مناسب می تواند مکان های مناسبی برای زیستن پرندگان باشند. پارک های شهری مانند جزایری در میان آلودگی های صوتی شهر محاصره شده اند و وجود جاده ها و کاربری های مختلف در حاشیه پارک ها باعث شده آلودگی های صوتی زیادی وارد این پارک ها شوند و کیفیت محیط زیستی شهری را کاهش بدهند. این مناطق یکی از بهترین زیستگاه های پرندگان شهری است که در سال های اخیر با افزایش آلودگی های صوتی شهری در این مناطق تاثیرات زیادی بر روند زیستن پرندگان گذاشته است.

پارک شهری

آلودگی صوتی چیست؟

طبق تعریف سازمان محیط زیست پخش و انتشار هر گونه صوت ، صدا و ارتعاش مربوط ، بیش از حد مجاز و مقرر در فضای باز را آلودگی صوتی می گویند. آلودگی صوتی را برحسب دسی بل اندازه گیری می کنند. میزان آلودگی صوتی در هر مکانی بر حسب شدت صوتی مشخص شده طبق جدول استاندارد آلودگی صوتی سازمان حفاظت محیط زیست متفاوت می باشد. اما می توان گفت از ۸۵ دسی بل به بالا به عنوان آلودگی صوتی در تمامی مکان های باز و سرپوشیده محسوب می شود که این مقدار شدت صوت برای شنوایی انسان و پرندگان آسیب زا می باشد. میزان شدت و فشار صوت را با دستگاه صوت سنج اندازه گیری می کنند.شاخص های آلودگی صوتی شامل موارد زیر است:

۱.شدت صوتی (Leq)

۲. فشار صوتی (SPL)

۳. بیشترین حد میزان شدت صوت ایجاد شده

۴. پایین ترین حد میزان شدت صوت ایجاد شده

شدت صوت آلودگی صوتی

چرا آلودگی صوتی در بین جانوران بر روی پرندگان بیشتر تاثیر می گذارد؟

در بین جانوران پرندگان نسبت به آلودگی صوتی حساس تر می باشند و بیشتر تحت تاثیر قرار می گیرند. از دلایل عمده ای که آلودگی صوتی تاثیرات زیادتری بر روی پرندگان نسبت به گونه های دیگر میگذارد می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. پرندگان در بیشتر از اوقات ابزاری مانند صوت را برای گفتگو بین خود استفاده می کنند

۲. پرندگان طیف گسترده ای از فرکانس صوتی را برای ارتباطات صوتی خود انتخاب می کنند

۳. وجود تنوع گونه ای زیاددر پرندگان

۴. تنوع زیستگاهی پرندگان

۵. مهاجرت های فصلی پرندگان

۶.سازگاری بعضی از پرندگان با اکوسیستم های شهری

تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان

بعضی از پرندگان آستانه تحمل بیشتری به آلودگی صوتی دارند و بعضی دیگر از پرندگان آستانه تحمل کمتری به صوت زیاد دارند که همراه با واکنش هایی میباشد . این واکنش ها میتواند شامل افت شنوایی، بالا رفتن آستانه تحریک شنوایی، ناتوانی در شنیدن صداهای طبیعی اطراف و صدا های دیگر حیوانات، افزایش ضربان قلب و تنفس و عکس العمل های تند عصبی باشد. به طورکلی آلودگی صوتی که بیشتر منبع آن جاده و ترافیک شهری است می تواند پیامدهای منفی زیر را برای پرندگان به همراه داشته باشد:
۱. کاهش قلمرو
۲. تغییرات رفتاری در شکار و مهاجرت گروهی
۳. تغییر در ارتباطات درون گونه ای
۴. ترک زیستگاه
۵. تغییر فرکانس و شدت صدای آواز
۶. تغییر رفتار روزانه گونه
۷. عدم جفت گیری و یا حتی مرگ گونه

یکی از اثرات مناطق شهری که بر روی پراکندگی پرندگان تاثیر گذار می باشد وجود اختلاف دمایی منطقه شهری و مناطق حاشیه شهر میباشد که باعث می شود پرندگان در فصل زمستان به دلیل بالا بودن دمای هوای شهر به این مناطق پناه بیاورند که همین امر باعث می شود پرندگان بیشتر تحت تاثیر آلودگی صوتی شهر قرار بگیرند.

تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان مهاجر

آلودگی صوتی نظیر سروصدای ترافیک حتی در حد متوسط هم باعث می‌شود پرندگان مهاجر زیستگاه‌هایی را که توقفگاه آنها هستند، ترک کنند و به مرور زمان احتمال بازگشت آنها به این زیستگاه‌ها بسیار ضعیف می‌شود. آلودگی‌ صوتی جاده‌ای نیز می‌تواند تاثیرات جدی و گسترده روی پرندگان مهاجر داشته باشد. مهاجرت، بازه زمانی استرس‌زایی برای پرندگان است و بنابراین هر گونه صدای غیرقابل پیش‌بینی در توقفگاه‌های طبیعی آنها می‌تواند روی زمانی که صرف تغذیه می‌کنند و در نتیجه روی وضعیت سلامتی‌شان تاثیر بگذارد.

آستانه تحمل پرندگان نسب به آلودگی های صوتی

آستانه ی هر گونه از پرندگان نسبت به شدت و فشار صوت متفاوت است به صورتی که در تحقیق غریبی و همکاران که بر روی اثر آلودگی صوتی جاده ای بر پارک ملی گلستان پژوهش کرده اند نشان می دهد پرندگان نسبت به شدت صوت ایجاد شده آستانه تحمل متفاوتی دارند. بعضی از پرندگان شهری مانند چرخ ریسک بزرگ و گنجشک خانگی نسبت به آلودگی های صوتی شهری از میزان تحمل بیشتری برخوردار هستند و به سروصداهای انسانی عادت کرده و حتی در مواقع آلودگی های صوتی آوازخوانی هم می کنند. این پرندگان به دلیل سازگاریشان با محیط های شهری سعی کرده اند بر فرکانس و شدت آلودگی های صوتی غلبه کنند و از آوازخوانی های بلندتری استفاده کنند تا بتوانند فضای صوتی خود را حفظ کنند.

تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان

راهکارهای جلوگیری تاثیرات آلودگی صوتی بر پرندگان

راهکارهایی که میتوان تاثیر آلودگی صوتی بر روی پرندگان در پارک های شهری را کاهش داد شامل موارد زیر می باشد:

۱. مکان یابی های مناسب برای پارک های شهری

۲. تعیین کاربری های مناسب (مانند مراکز صنعتی) با ظرفیت ها و معیارهای زیست محیطی شهری

۳. ایجاد پوشش گیاهی مناسب در پارک های شهری جهت جلوگیری از آلودگی صوتی

۴. ممنوعیت وسایل نقلیه از جمله موتورسیکلت به پارک ها

۵. برنامه ریزی مناسب توسعه فیزیکی شهری

در پایان:

ضمن تاکید بر نکات فوق در خصوص آلودگی صوتی شهرها و تاثیر آلودگی صوتی بر پرندگان و ارائه راهکارهای جلوگیری، یاد آور می شویم که با وجود داشتن آلودگی صوتی در محیط های شهری اما در این فضاهای شهری مکان های امن و سبزی نیز برای پرندگان وجود دارد. معمولاً فضاهایی همچون پارک ها و فضای سبز شهری زیستگاه خوبی برای پرندگان محسوب می شود. به همین دلیل ضرورت حفظ زیستگاه ها برای پرندگان و کاهش آلودگی صوتی بیشتر به نظر می رسد.

تورهای ماهی گیری ارواح؛ بزرگترین قاتلان خاموش دریاها

آیا فکر می کردید که تور ماهیگیری هم می تواند برای موجودات آبزی، پرندگان و سایر موجودات نیز تهدید کننده باشد؟ آیا با دیگر آسیب های جبران ناپذیر تورهای ماهیگیری آشنا هستید؟ اگر به مناطق ساحلی که در آنجا ماهیگری صورت می گیرد سفر کرده باشید، معمولا تورهای ماهیگری رها شده در کنار ساحل را مشاهده کرده اید. پیش تر راجبه سرنوشت پرندگان آسیب دیده صحبت نمودیم. همچنین به طورکلی به ساختار و ویژگی های پرندگان اشاره نمودیم و در مورد پرندگان مهاجر؛ صدای بندر برایتان سخن گفتیم. در این مقاله شما را با آثار مخرب تور ماهیگیری ارواح، این قاتلان خاموش آشنا خواهیم کرد.

تور ماهیگری ارواح چیست؟

تورهای ماهیگیری ارواح (ghost nets) ، اصطلاحی است که به تورها و وسایل ماهیگیری اشاره میکند که در دریاها و اقیانوس ها رها شده اند و همچنان بدون صیاد به صید ادامه داده و تا قرن ها پرندگان و هر موجود دریایی را به دام می اندازند. این تورها قاتلان خاموش هر جنبده دریایی از ماهی ها گرفته تا دلفین و وال و حتی پرندگان می باشند.

این تورها بسته به منطقه ی جغرافیایی و نوع ماهیگیری در اشکال متفاوت هستند. جنس این تورها اغلب از پلاستیک و نایلون مقاوم است طوری که برخی انواع آن حتی تا ۶۰۰ سال قابل تجزیه نیستند. انواعی از آنها در آب نامریی بوده به گونه ای که حتی غواصان ممکن است در آنها به تله بیافتند. غواصان آموزش مواجه با تور ها را دیده اند و با چاقوهای غواصی خود را آزاد میکنند. جانوران دیگر اما راهی برای رهایی ندارند و با تقلا، تور به دور آنها می پیچد، بدن آنها را بریده و اغلب با مرگ تدریجی و دردناک کشته می شوند. جوامع جهانی هنوز قانونی مصوب برای مقابله با این جریان ندارند.

تور ماهیگیری چرا رها می شود؟

تورها و سایر وسایل ماهیگیری، به دلایل مختلف در دریاها رها میشوند. تورهای مستعمل اغلب عمدا در دریا رها می شوند که دلیل آن عدم صرف اقتصادی در بازگرداندن به ساحل و یا نبود پایگاه های بازیافت در ساحل و یا گران و در دسترس نبودن آنها می باشد. طبق تحقیقات سازمان فائو در بسیاری موارد این اتفاق عمدی نمی باشد. از جمله سایر دلایل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

  • فشار قانونی بر روی ماهیگیران: (به عنوان مثال ماهیگیری غیر قانونی و یا همراه داشتن لوازم ماهیگیری غیر قانونی)
  • فشار عملیاتی: ( مثلا کمبود زمان و یا شرایط بد آب و هوایی)
  • فشار فضایی: ( که باعث گیر کردن تور ها در هم و یا کشتی دیگر و یا پروانه ی کشتی می شود.)

حجم تورهای ماهیگیری ارواح

تورهای ماهی گیری

بر طبق گزارش فائو (FAO) سالانه ۶۴۰۰۰۰ تن تور در اقیانوس ها و دریاها رها میشود. در گزارش جامع دیگری که توسط گروهی از دانشمندان و با حمایت سازمان اوشن کلیناپ (Ocean Cleanup) انجام شد مشخص گردید که ۴۶% از توده بزرگ زباله ای اقیانوس آرام که مساحتی بزرگتر از کشور فرانسه و اسپانیا بر روی هم دارد از تورهای ماهیگیری ارواح تشکیل شده است. و همچنین درصد زیادی از باقی این توده را سایر لوازم ماهیگیری رها شده تشکیل داده است.

اثرات مخرب تورهای ماهیگری ارواح

امروزه مصرف روز افزون موجودات دریایی توسط انسان و ماهی گیری صنعتی، اثرات مخرب تورهای رها شده ابعاد گسترده ای پیدا کرده است. میزان اهمیت این موضوع به اندازه ای است که سازمان های جهانی همواره در مورد آن هشدار داده و از آن به عنوان یکی از بزرگترین عوامل آلودگی اقیانوس ها نام میبرند.  در ذیل به برخی از این تاثیرات اشاره می کنیم.

نابودی حیات وحش

تورهای ماهیگری

تقریبا تمام پرندگان دریایی و موجودات آبزی چون ماهیان، دلفین ها و لاک پشت ها در معرض به دام افتادن در این تورها قرار دارند. متاسفانه بسیاری از گونه های در معرض خطر انقراض نیز از جمله موجوداتی هستند که در این تورها زخمی و یا کشته می شوند. چگالی نیمی از انواع تورها کمتر از چگالی آب بوده و بر سطح آب معلق می مانند و باعث گیر کردن پرندگان دریایی می شوند. و سایر تورها در میان آب و کف دریا به صید ناخواسته انواع آبزیان ادامه می دهند. جریان های اقیانوسی میتوانند تورها را هزاران کیلومتر جا به جا کنند و باعث انتقال گونه های مهاجم بین اکوسیستم ها شوند.

سلامتی

تورها به تدریج تبدیل به ذرات ریز پلاستیک شده و در اقیانوس ها پخش میگردد. این ذرات توسط آبزیان خورده می شوند و در نهایت در سبد غذایی انسان ها قرار میگیرند و باعث بروز انواع سرطان می گردد.

اقتصادی

پایداری از ویژگی های مهم و ضروری هر اقتصادی می باشد. تورهای ارواح با افزایش روز افزون در دریاها باعث کاهش جمعیت آبزیان می شوند و در نتیجه با کاهش چشم گیر میزان صید در صنعت ماهیگیری ضربه ی بزرگی به سهام این صنعت خواهد زد. آمار تکان دهنده رسمی، حاکی از آن است که در ۵۰ سال گذشته، صید بی رویه در کنار سایر عوامل باعث از بین رفتن نیمی از آبزیان اقیانوس ها شده است.

راهکارهای مقابله

سازمان های مردم نهاد در سراسر دنیا در حال آگاهی رسانی پیرامون ابعاد فاجعه و ارائه راه حل می باشند.در این بین می توان به اقدامات ذیل اشاره کرد.

نشان گذاری تور ها

جامعه جهانی حمایت از حقوق حیوانات (World Animal Protection) از جمله سازمان هایی است که با فشار و لابی گری با فائو از سال ۲۰۱۴ در پی آن است تا تمام شرکت های ماهیگیری به صورت قانونی ملزم به نشان گزاری ویژه بر روی تورهای خود شوند و در برابر تورهای خود مسئول باشند تا بتوان در صورت تخلف و پیدا شدن تورها تشخیص داد که تور مربوط به کدام شرکت است. آنها امیدوار هستند که تا سال ۲۰۲۵ این اقدام به طور کامل عملی شود. این سازمان و دیگر مرکزهای تحقیقی روش های مختلفی جهت نشان گزاری تورها پیشنهاد داده اند. از آن میان می توان به روش های نشان گزاری فیزیکی، شیمیایی، کد رنگی، امواج رادیویی و شناورهای ماهواره ای اشاره کرد.

حمایت اقتصادی از جوامع محلی

یکی از سازمان های پیشرو در این زمینه گوست نت استرالیا (GhostNet Australia) می باشد. این سازمان از سال ۲۰۰۴ در سواحل شمالی استرالیا فعالیت می کند و با همکاری بومیان استرالیا و ماهیگیران، ۱۴۰۰۰ عدد تورهای ارواح را جمع آوری کرده و با آموزش ساخت صنایع دستی همچون سبد و ساک با این تورها باعث حمایت اقتصادی از آنها و تشویقشان به پاک سازی دریاها می شود.

تولید محصولات با بازیافت تورها

شرکت های پیشرو برای حمایت از این جریان تصمیم به تولید محصولاتی با بازیافت تورهای ماهیگیری کرده اند. از آن جمله می توان به شرکت آدیداس اشاره کرد که با همکاری سازمان پاک سازی اقیانوس، پارلی(Parley)  کفشی کاملا از بازیافت تور و پلاستیک های رها شده در دریا تولید کرده است. همچنین با همکاری انجمن پاک سازی دریای شیلی (Bureo) و یک شرکت اسباب بازی، بازی معروف جنگا با برند تجاری Jenga Ocean با ۱۰۰ درصد بازیافت این تورها تولید شده است.

پاک سازی داوطلبانه

شماری از غواصان دغدغه مند در سراسر دنیا، داوطلبانه به صورت انفرادی و یا تشکیل تیم و انجمن مردم نهاد اقدام به پاک سازی اقیانوس ها از تور ماهیگری می کنند و با همکاری با فیلم برداران و مستند سازی سعی در افزایش آگاهی عمومی دارند. حفظ زیبایی های زمین نیازمند افزایش آگاهی محیط زیستی، اطلاع رسانی و اقدام های عملی هر چند کوچک می باشد. انجمن حفاظت از پرندگان آوای بوم در این راستا از هر گونه همکاری جهت شناسایی میزان آسیب این تورهای ماهیگیری در کشور و توسعه راهکارهای عملی استقبال می نماید.

اطلاعات تماس


آدرس: اصفهان، خیابان سجاد، خیابان ارباب، کوچه قصر، پلاک ۲

ایمیل: info@avayeboom.com

شماره تماس: ۰۹۱۳۷۴۱۷۴۶۵

جستجوی سریع


4/UgEVjFgR-8qhAZpwJM6Bfl2C6MggkekGB1w7nytXkYQxb-7eYEKPl0Q