سبزقبای هندی

سبزقبای هندی با نام انگلیسی 𝐈𝐧𝐝𝐢𝐚𝐧 𝐑𝐨𝐥𝐥𝐞𝐫 و نام علمی 𝑪𝒐𝒓𝒂𝒄𝒊𝒂𝒔 𝒃𝒆𝒏𝒈𝒉𝒂𝒍𝒆𝒏𝒔𝒊𝒔. این پرنده از راسته‌ی سبزقباسانان (𝐂𝐨𝐫𝐚𝐜𝐢𝐢𝐟𝐨𝐫𝐦𝐞𝐬) و از تیره‌ی سبزقبایان (𝐂𝐨𝐫𝐚𝐜𝐢𝐢𝐝𝐚𝐞) است.


نگارنده مقاله: مهدی کشانی

«تمام مطالب منتشر شده در وبلاگ آوای بوم نشان دهنده نظرات نویسنده مطلب بوده و لزوما دیدگاه‌های انجمن را منعکس نمی‌کند.»


تجربه مشاهده

شهریور ۹۸ یک سفر دو روزه به برازجانِ بوشهر داشتم. صبح روزی که رسیدم با یکی از دوستانم در نخلستان‌های شهرشون گشت می‌زدیم که یک پرنده در حال پرواز با پرهای آبی تیره و براق بسیار زیبایی نظرم رو جلب کرد. اما پرنده دور بود و به خوبی مشاهده نشد. روز بعد موفق شدم روی شاخه نخل‌ها از نزدیک ببینمش و جزییات ظاهریش رو به خاطر سپردم. از سفر که برگشتم سریع برای شناساییش اقدام کردم و تونستم پیداش کنم.

اون پرنده‌ی بسیار زیبا سبز قبای هندی بود با نام انگلیسی 𝐈𝐧𝐝𝐢𝐚𝐧 𝐑𝐨𝐥𝐥𝐞𝐫 و نام علمی 𝑪𝒐𝒓𝒂𝒄𝒊𝒂𝒔 𝒃𝒆𝒏𝒈𝒉𝒂𝒍𝒆𝒏𝒔𝒊𝒔. سبزقبای هندی از راسته‌ی سبزقباسانان (𝐂𝐨𝐫𝐚𝐜𝐢𝐢𝐟𝐨𝐫𝐦𝐞𝐬) و از تیره‌ی سبزقبایان (𝐂𝐨𝐫𝐚𝐜𝐢𝐢𝐝𝐚𝐞) است.

 

مشخصات ظاهری

این گونه حدود ۳۰ تا ۳۴ سانتی متر طول دارد. معمولا به راحتی از سایر سبزقبا­ها قابل تشخیص است. چون جثه­‌اش بزرگ­تر, رنگش کلی بدن فیروزه‌ای و روی بال­‌هایش آبی تیره است. روتنه‌اش قهوه­‌ای و انتهای دم سبزقبای هندی، آبی تیره است که هنگام گسترده بودن دُم، این تیرگی بیشتر مشخص می‌شود. انتهای شاهپر‌های بال به طور مشخصی سیاه است و در حالت نشسته، اندکی از بالای گلو سفید، بقیه‌ی گردن و سینه‌اش قرمز قهوه‌ای است. منقار سیاهش کلفت و بزرگ است و انتهای آن اندکی قلاب مانند است. نر و ماده هم شکل هستند و رفتار این پرنده شبیه سایر سبزقبا‌ها است.

 

 

سبزقبای هندی

سبزقبای هندی – عکس از هادی امینی

 

زیستگاه سبزقبای هندی

سبزقبای هندی در مناطق باز با بوته‌ها و درخت‌های پراکنده، زمین‌های کشاورزی و نخلستان‌ها زندگی می‌کند. این پرنده معمولاً در سوراخ و تنه‌ی درختان لانه می‌سازد. در ایران بومی و فراوان است و بیشتر در مناطق جنوبی کشور دیده می‌شود. علاوه بر جنوب ایران، همینطور که از نام این پرنده بر می‌آید، بیشتر در هندوستان زندگی می‌کند. در کشور‌های جنوب آسیا در سریلانکا و از شرق تا غرب قاره از چین،‌ ویتنام و مالزی تا غرب عراق، عربستان سعودی و امارات متحده‌ی عربی دیده می‌شود.

 

نقشه پراکنش سبزقبای هندی

پراکنش سبزقبای هندی در ایران

 

 

پراکنش جهانی سبزقبای هندی

پراکنش جهانی سبزقبای هندی

 

زادآوری سبزقبای هندی

معمولاً بر روی تنه­‌ی نخل­‌های خشکیده آشیانه می­سازد و ۳ تا ۵ تخم در آن می­گذارد. پس از حدود ۲۰ روز،‌ جوجه­‌ها سر از تخم­ بیرون می­‌آورند. گاهی در سوراخ­‌ها و شکاف‌ دیوار‌ها و ساختمان‌ها نیز آشیانه می‌سازد. داخل روستاها هم دیده می‌شود که بر روی کابل‌های برق در کمین طعمه‌هایشان می‌نشیند.

 

تغذیه سبزقبای هندی

بسیاری از مواقع در هنگام شخم زدن زمین برای کاشتن جو دیم، این پرندگان حاضر و آماده بر بالای شاخه‌ی درختی می‌نشینند و با دقت اطراف را بررسی می کنند. به محض دیدن طعمه، در هوا یا بر روی زمین در حال شخم فرود آمده و پس از شکار دوباره بر بالای شاخه‌ی درختی به کمین می‌نشینند. به این صورت از حشرات و مورچه‌هایی که از زمین بیرون می‌آیند تغذیه می‌کنند. سبز قبای هندی علاوه بر حشرات درشتی مانند ملخ و انواع زنبور، از پروانه‌ها، مارمولک‌ها و قورباغه نیز تغذیه می‌کند.

 

سبزقبای هندی

سبزقبای هندی

 

وضعیت حفاظتی سبزقبای هندی

سبزقبای هندی در رده‌بندی حفاظتی IUCN در سطح کمترین نگرانی (LC) قرار دارد.

 

نام‌های جنوبی سبزقبای هندی

در کوخرد و شهرستان بستک این پرنده “کراشکین” (𝐤𝐫𝐚𝐚𝐬𝐡𝐤𝐢𝐧) نامیده می‌شود. نامی که برایش انتخاب شده شباهت زیادی به صدایش دارد. در بعضی مناطق نام “کراشک” نیز برای این پرنده شنیده می‌شود. کراشکین بیشتر بر بالای تنه‌ی درختان نخل و بالای شاخه‌های درخت سدر (کُنار) و کهور دیده می‌شود.

در گذشته بسیاری از مردم از صدای این پرنده خوششان نمی‌آمد و به نوعی آن را نحس و شوم می‌پنداشتند. اگر در آبادی بر روی دیوار و یا بام منزلی می نشست، صاحب منزل این پرنده را فراری می‌داد. هندوهای کشور هندوستان، این پرنده را جزء پرندگان مقدس و قابل احترام به شمار می‌آورند.

 

دیدن این پرنده­ زیبا برای من بسیار لذت بخش بود. مخصوصا تماشای درخشش پر­های آبی تیره آن در آفتاب بسیار خیره کننده و جذاب بود.

امیدوارم اگر سفری به استان­های جنوبی ایران داشتید موفق به دیدن این پرنده­ زیبا بشید و تجربه خودتون رو در همین صفحه با ما به اشتراک بگذارید.

حواصیل سبز

حواصیل سبز (نام انگلیسی: Striated Heron)، (نام علمی: Butorides striata) و همچنین با نام‌های مختلف از جمله: حواصیل حرا و حواصیل پشت‌سبز شناخته می‌شود.
حواصیل‌های سبز غالبا غیرمهاجر هستند و به جز اروپا در تمام قاره‌های زمین پراکنش دارند.


نگارنده مقاله: رویا تاجی

«تمام مطالب منتشر شده در وبلاگ آوای بوم نشان دهنده نظرات نویسنده مطلب بوده و لزوما دیدگاه‌های انجمن را منعکس نمی‌کند.»


ویژگی‌های ظاهری

طول بدن حواصیل سبز، ۴۴ سانتی‌متر است. حواصیل‌های بالغ دارای بال‌های پشتی آبی پررنگ با قسمت‌های زیرین سفید، کلاه مشکی، یک خط سیاه طولانی زیر چشم‌ها و پاهای کوتاه زرد رنگ می‌باشند. بدن حواصیل‌های نابالغ در قسمت‌های بالای بدن قهوه‌ای پر رنگ و قسمت‌های زیر بدن دارای خطوط می‌باشد.

 

 

حواصیل سبز

حواصیل سبز

 

 

پراکنش حواصیل سبز

زیستگاه حواصیل سبز تالاب‌های کوچک در مناطق گرمسیری در جهان قدیم از غرب آفریقا تا ژاپن و استرالیا و در جهان جدید در آمریکای جنوبی و کارائیب می‌باشد. زیستگاه وسیع این پرنده نشان‌دهنده سازگاری این گونه با منابع غذایی مختلف است که قابل توجه می‌باشد.

پراکنش حواصیل سبز در ایران، شامل استان‌های جنوبی حاشیه خلیج فارس از جنوب شرقی‌ترین نقطه ایران یعنی گواتر شروع شده و تا بخش‌هایی از بوشهر و احتمالا خوزستان ادامه پیدا می‌کند.

 

پراکنش حواصیل سبز

پراکنش جهانی حواصیل سبز

 

تغذیه حواصیل سبز

غذای اصلی این پرندگان بطور عمده ماهی‌های کوچک، قورباغه‌ها و حشرات آبزی است. حواصیل سبز در کنار آب به انتظار شکار خود بی‌حرکت ایستاده و از طعمه برای جلب غذای مورد نظر خود استفاده می‌کند. به این صورت که پر یا برگی را روی سطح آب می‌اندازد و ماهی‌هایی که به جست و جوی طعمه می‌پردازند را صید می‌کند.

 

رفتارشناسی حواصیل سبز

نکته قابل توجه در مورد رفتار این پرندگان، استفاده از ابزار برای شکار آبزیان است. برخی از رفتارهای ابزارمحور این پرنده مثل استفاده از طعمه برای جلب ماهی‌ها قابل درک است. اما دلیل برخی از رفتارها هنوز ناشناخته باقی مانده است. یکی از این رفتارها به منقار گرفتن چوب و تکان دادن شدید آن است. مشابه این رفتار در هنگام لانه‌سازی و در اطراف لانه جهت بهبود طراحی لانه مشاهده شده است اما این رفتار ثبت شده، به دور از لانه انجام شده و هنوز دلیل مشخصی برای آن پیدا نشده است.

حواصیل‌های سبز بالغ هنگام احساس خطر گردن خود را می کشند و منقار خود را به سمت آسمان نشانه می‌روند. البته موفق بودن این امر برای دفع شکارچیان هنوز بطور کامل مشخص نشده است.
شایان ذکر است که با وجود مخفی‌کار بودن این پرنده و زیستگاه خاص آن، مشاهده حواصیل سبز از سایر گونه‌های کوچک حواصیل آسان‌تر است.

 

لانه‌سازی حواصیل سبز

حواصیل سبز آشیانه خود را با استفاده از ترکه‌های نازک و به طول ۴۰-۲۰ سانتی‌متر و ضخامت ۵ سانتی‌متر می‌سازد. این پرنده معمولا لانه خود را در ارتفاع متوسطی از سطح زمین بر روی درختان و درختچه‌ها بنا می‌کند. همچنین گاهی اوقات از مکان‌های امن روی زمین و اغلب نزدیک آب نیز برای لانه‌گزینی خود استفاده می‌کند.

 

حواصیل سبز

حواصیل سبز در لانه

 

تولیدمثل حواصیل سبز

اندازه کلاچ این پرنده ۲ تا ۵ تخم آبی کم رنگ در اندازه ۳۶-۲۸ میلی‌متر است. پرنده‌ نر و پرنده ماده، هر دو بر روی تخم‌ها خوابیده و تخم‌ها معمولا پس از ۲۱ روز باز می‌شوند. جوجه‌ها پس از ۱۴ روز از لانه خارج شده و تا چند روز پس از آن همچنان توسط والدین پشتیبانی می‌شوند.

 

وضعیت حفاظتی حواصیل سبز

در رده بندی حفاظت IUCN، حواصیل سبز در سطح کمترین نگرانی (LC) قرار دارد.

 

منابع:

https://www.heronconservation.org

خانواده آبچلیک ها

آبچلیک سانان از جمله مهمترین و بزرگترین خانواده‌های پرندگان کنار آبزی به شمار می‌روند. این خانواده شامل چهار گروه آبچلیک‌ ها، گیلانشاه‌ ها، پاشلک ها و تلیله‌ ها است.


نگارنده مقاله: یاسمین یوسفی

«تمام مطالب منتشر شده در وبلاگ آوای بوم نشان دهنده نظرات نویسنده مطلب بوده و لزوما دیدگاه‌های انجمن را منعکس نمی‌کند.»


 

درباره خانواده آبچلیک ها

خانواده بزرگ آبچلیک ها از گونه‌های متنوع با نیازهای زیستی و مشخصات ظاهری متفاوتی تشکیل شده است. وجه اشتراک همگی آن‌ها دارا بودن پاها و منقارهایی ظریف و بلند است. معمولا بال‌های کشیده، نوک تیز و زاویه‌دار دارند. آن‌ها از پرندگان کنار آبزی و مهاجر هستند که در کنار اغلب تالاب‌ها، حاشیه رودخانه‌های جاری همراه با پوشش گیاهی، سواحل و گاهی مسیل‌ها می‌توان انتظار دیدن آن‌ها را داشت.
آبچلیک‌ها بر اساس گونه در رده‌های حفاظتی متنوعی قرار دارند. از گونه‌هایی که خطر خاصی آن‌ها را تهدید نمی‌کند گرفته تا گونه‌های کمیاب. برای مثال گیلانشاه خالدار (Numenius tenuirostris) از گونه‌های کمیاب است که در خطر انقراض جهانی قرار دارد.
خانواده بزرگ آبچلیک‌ ها شامل چهار گروه آبچلیک‌ ها، گیلانشاه‌ ها، پاشلک ها و تلیله‌ ها است.

آبچلیک ها را چطور شناسایی کنیم؟

شناسایی آبچلیک ها در آغاز شاید کار مشکلی به نظر برسد. اما دقت به اندازه پاها نسبت به بدن، رنگ پا، رنگ منقار و زاویه آن و رفتارهای خاص علاوه بر رنگ بدن نشانه‌هایی است که شما را در شناسایی دقیق گونه یاری می‌رساند. اگر احساس می‌کنید که این نشانه‌ها را نمی‌توانید به ذهن بسپارید آن‌ها را در دفترچه خود ثبت کنید. گاهی گرفتن یک عکس نیز می‌تواند در شناسایی گونه به شما کمک کند.

 

خانواده آبچلیک ها

بالا راست: گیلانشاه برزگ، بالا چپ: تلیله کوچک، پایین راست: پاشلک معمولی، پایین چپ: آبچلیک آوازخوان

آبچلیک‌ ها را در چه فصلی می‌توانیم ببینیم؟

اغلب اعضای این خانواده بزرگ، ایران را برای زمستان‌گذرانی انتخاب می‌کنند. بنابراین زمستان‌ها فراوانتر هستند و در زمستان‌های بسیار سرد جمعیت آن‌ها در جنوب کشور و سواحل خلیج فارس بیشتر است.

آیا مشاهده آبچلیک ها آسان است؟

اغلب آبچلیک ها را در کنار سواحل و محیط‌های آبی به آسانی از روی مشخصات ظاهری و در حال تغذیه حتی به صورت گروهی نیز می‌توان مشاهده کرد. در این میان اما، گروه پاشلک ها (Snipes) ممکن است کمی منزوی و خجالتی‌تر از بقیه باشند. آن‌ها معمولا در میان پوشش گیاهی اطراف رودخانه و تالاب‌ها مخفی می‌شوند. یکی از افراد مرموز این گروه پرنده‌ای به نام ” ابیا ” است. انتظار دیدن ابیا را در مناطق پر درخت و جنگلی با خاک مرطوب، حاشیه مزارع حتی دره‌های کوهستانی با پوشش گیاهی انبوه را هم داشته باشید.

ابیا را به دلیل استتار فوق‌العاده‌اش در زیستگاه به سختی می‌توان روی زمین پیدا کرد. مشاهده این پرنده نیاز به اندکی تجربه دارد اما نگران نباشید، فرم بال زدن متفاوت که به پارو زدن بی‌شباهت نیست در پرواز ناگهانی‌اش در شناسایی آن به شما کمک می‌کند.

 

ابیا

ابیا

تغذیه خانواده آبچلیک ها

آبچلیک ها پرندگانی زمین‌چر هستند. یعنی غذای خود را با گشتن روی زمین پیدا می‌کنند. آن‌ها از حشرات، کرم‌ها، انواع موجودات کوچک ساحلی بسته به نوع گونه حتی از سخت پوستان، ماهی‌های کوچک و صدف‌ها هم تغذیه می‌کنند. طول متفاوت منقار در این خانواده باعث می‌شود گونه‌های مختلف در یک زیستگاه خاص، بدون رقابت مستقیم در کنار هم به جستجوی غذا و تغذیه بپردازند.

لانه آبچلیک ها

‌نوع آشیانه در هر گونه متفاوت است. اما اغلب پرندگان این خانواده در مناطق باز آشیانه می‌سازند و از آن دفاع می‌کنند. این لانه معمولا یک خراش ساده روی زمین است، جوجه‌ها پس از خروج از تخم مستقل می‌شوند. برخی گونه‌ها آشیانه ساده‌ای را روی زمین و در میان پوشش گیاهی ساخته و برخی دیگر هم از آشیانه به جا مانده از سایر پرندگان و تعدادی هم روی شاخ و برگ انبوه درختان آشیانه می‌سازند.

آبچلیک ها ، خاندان رکورد‌دار

آنچه ردیاب‌های ماهواره‌ای در پژوهش‌ها از یکی از اعضای گروه گیلانشاه‌ها (Godwit) نشان داد، باعث ثبت طولانی‌ترین پرواز بدون توقف برای یکی از زیرگونه‌های گیلانشاه حنایی بر روی کره زمین شد. این پرنده از آلاسکا تا نیوزلند را طی نمود. یعنی مسافتی حدود ۱۱هزار کیلومتر که در طول ۹ روز و بدون هرگونه توقف برای استراحت یا تغذیه انجام شد.
گیلانشاه‌ها تقریبا از تمام اعضای خانواده آبچلیک‌ها بزرگترند. منقار بلند آنها در برخی گونه‌ها رو به بالا و در برخی دیگر رو به پایین خمیدگی دارد.

گیلانشاه حنایی

گیلانشاه حنایی

زادآوران مناطق قطبی

تلیله ها (Knot) گروه دیگری از خانواده آبچلیک‌ ها هستند. می‌توان آن‌ها را کوچکترین اعضای این خانواده نامید. اندازه‌ای در حدود یک جوجه مرغ! آن‌ها عموما در زمان زادآواری به قسمتهای شمالی کره زمین و توندراها مهاجرت کرده و آشیانه‌سازی می‌کنند. اگرچه تلیله‌ها فقط در قطب شمال آشیانه‌سازی و جوجه‌آوری دارند، اما در پاییز و زمستان می‌توانید آن‌ها را تقریبا در همه سواحل شنی معتدل و گرمسیری جهان پیدا کنید.

 

تلیله کوچک

تلیله کوچک

برخی تلیله‌ها را از روی رفتار تغدیه‌ای کاملا خاصشان در اطراف ساحل به راحتی می‌توانید بشناسید. این پرندگان در کنار ساحل راه می‌روند، هر زمان موج به سمت دریا بازمی‌گردد، در ساحل جلو رفته از نرمتنانی که با موج به ساحل آورده شده‌اند تغذیه می‌کنند. انگار که به تعقیب موج می‌روند. کمپانی پیکسار این پرندگان را در قالب انیمیشنی به نام Piper و با موضوعی متفاوت به تصویر کشیده است.

 

انیمیشن پایپر

انیمیشن پایپر

گروه آبچلیک‌ ها (Shank & Sandpiper)

پرندگان این گروه پرهایی به رنگ خاکستری، سیاه و گاهی سفید دارند، طرح‌های روی پرها بسیار متنوع است. رنگ منقار و پاهای بلند و باریکشان از سبز تا زرد و قرمز و در برخی گونه‌ها سیاه، متنوع است. آبچلیک‌ها هم بیشتر ایران را به برای زمستان‌گذرانی انتخاب می‌کنند و مهاجر هستند اما در این میان آبچلیک آوازه‌خوان یکی از گونه‌های نام آشنا برای پرنده‌نگرها محسوب می‌شود. این گونه به آسانی در زیستگاه‌های مختلف مانند حاشیه رودخانه‌ها حتی دریاچه‌های کوهستانی مشاهده شده و زادآوری نیز دارد. همچنین آبچلیک پاسرخ هم در ایران به عنوان یک گونه مقیم و زادآور شناخته می‌شود. بنابراین از گروه آبچلیک‌ ها می‌توان برخی گونه‌ها را تابستان‌ها هم مشاهده نمود.

آبچلیک آوازخوان

آبچلیک آوارخوان

 

آبچلیک پاسرخ

آبچلیک پاسرخ

 

آیا در برنامه‌های پرنده‌نگری با این گونه‌ها مواجه شده‌اید؟ مهمترین مشخصه ظاهری یا رفتاری که از این پرندگان به یاد دارید چیست؟

منابع:

https://www.allaboutbirds.org

راهنمای صحرایی پرندگان ایران، جمشید منصوری ۱۳۸۷

راهنمای میدانی پرندگان ایران، فرید مبصر ۱۳۹۵

چکاوک هدهدی

چکاوک هدهدی از جمله بزرگترین اعضای خانواده چکاوک‌ها و ساکن مناطق بیابانی است که در زمینه تحمل شرایط مناطق خشک و گرم جزو شاخص‌ترین گونه‌های جانوری محسوب می‌شود.

نگارنده مقاله: سارا سوادکوهیان

«تمام مطالب منتشر شده در وبلاگ آوای بوم نشان دهنده نظرات نویسنده مطلب بوده و لزوما دیدگاه‌های انجمن را منعکس نمی‌کند.»


چکاوک هدهدی ، پرنده‌ای خاص

در این مقاله به بررسی یک گونه از خانواده چکاوک‌ها خواهیم پرداخت. چکاوک هدهدی با نام انگلیسی Greater Hoopoe-lark و نام علمی (Alaemon alaudipes) نام‌های دیگری دارد از جمله این پرنده در ادبیات ما “شبان فریب” هم نامیده می‌شود.
چکاوکی که به قول فریدون مشیری هرگز نمی‌توان او را به اجبار از خواندن و آواز منع کرد. در فرهنگ انجمن‌آرا درباره این پرنده نوشته شده‌ که «مرغی است که صفیر بسیار زند و شبیه به باشه (بازهای کوچک) است چون بر زمین نشیند چنان نماید که قوت برخاستن و پریدن نیارد. چون شبان یا دیگری نزدیک او رود برخیزد و اندک دورتر رود و نشیند و هر چند بیشتر روند او همچنین کند و از این روی بدین نام معروف شده‌ است و آن را به بیغو شکار کنند. شُبان فریو؛ و شُبان فریوک نیز گویند.».
پرنده‌ای دانه‌خوار‌ و حشره‌خوار با منقاری بلند و خمیده که در مناطق دشتی و بومی به ‌ویژه در قسمت‌های نیمه‌بیابانی که مملو از درختچه ‌و تلماسه‌هاست زندگی می‌کند. همچنین در تلماسه‌های ساحلی و دره‌های کوهستانی و مناطق باز و سنگلاخی دیده می‌شود.
چکاوک هدهدی اندکی از چکاوک‌های دیگر ایران بزرگ‌تر است. این پرنده در فصل‌های مختلف در دشت و صحراهای ایران زیاد دیده می‌شود. عموماً پرنده‌ای بومی است و در قطر و سایر مناطق شبه جزیره عربستان نیز زندگی می‌کند. شکل کلی بدن، نوک و رنگ پرهای آن که شباهت‌هایی با هدهد دارد باعث شده تا نام این پرنده بر روی این گونه گذاشته شود. با هم گشتی در دنیای این پرنده زیبا خواهیم زد.
چکاوک هدهدی

چکاوک هدهدی

ویژگی های ظاهری چکاوک هدهدی

چکاوک هدهدی یکی از بزرگ‌ترین گونه‌های چکاوک است. دلیل نام‌گذاری‌اش شباهت ظاهری آن به هدهد است.
اندازه این پرنده به طور معمول ۱۸ تا ۲۰ سانتیمتر است. وزن نرها ۳۹ تا ۵۱ گرم بوده، در حالیکه در نوع ماده وزن ۳۰ تا ۴۷ گرم می‌باشد . اندازه منقار در پرنده ماده ۳۰ درصد کوتاه‌تر از پرنده نر است. خط چشمی در این پرنده سیاه‌ است و تا حدودا پشت سر کشیده شده است. خط ابرویی سفید رنگ و کاملا مشخص است و زیر چشم خطی سیاه وجود دارد.
در هر دو جنس قسمت تحتانی و زیرین تا اندازه‌ای سفید رنگ و قسمت فوقانی بدن ماسه‌ای رنگ می‌باشد. با توجه به رنگ پوشش، چکاوک هدهدی در زیستگاه خود یعنی بیابان به راحتی استتار می‌کند. سینه و گلوی هر دو جنس پر از خال و لکه‌های سیاه رنگ است. بال‌های چکاوک هدهدی پهن و بلند با طرح سیاه و سفید پررنگ است. بال‌های این پرنده وقتی که خم شده دارای سه خط تیره می‌باشد. این خطوط مشکی در تضاد با رنگ روشن کلی بدن پرنده است. دم بلند این پرنده در بیشتر قسمت‌ها مشکی و خاکستری-قهوه‌ای است. پرهای لبه دم رنگ روشن و سفید دارند و همین ترکیب زنگ در هنگام پرواز ظاهری خیره‌کننده به این پرنده می‌دهد.
چکاوک هدهدی

چکاوک هدهدی در حال پرواز

صدا و آواز

نوای این پرنده، صدایی چشمگیر مانند فلوت و نی‌لبکی محزون است که کیفیتی بطنی دارد (صدایی که از شکم می‌آید). با آرامش آغاز گشته دقایقی سرعت می‌گیرد و سپس دوباره کند و آرام می‌شود. نوایی که به طرز قابل توجهی ظریف و متمایز از گونه‌های دیگر است.

زادآوری چکاوک هدهدی

این چکاوک لانه خود را روی زمین در فرورفتگی و شکاف‌های کوچک می‌سازد و گاهی حتی رد پای به جا مانده از گوسفندان و پستاندارن وحشی برای ساختن یک لانه‌ی استاندارد کافی‌ست. علاوه بر فرو رفتگی‌های روی زمین، بوته‌های متراکم بیابانی نیز محل لانه‌سازی اوست.
چکاوک هدهدی معمولا بین ۲ تا ۳ تخم می‌گذارد که توسط هر دو جنس مراقبت می‌شوند. جوجه‌ها معمولا با حشراتی که والدین برایشان می‌آورند تغذیه می‌شوند. جوجه‌ها بسیار سریع رشد می‌کنند و قبل از اینکه بتوانند پرواز کنند قادر به دویدن هستند.
خانواده‌ای از روباه‌های صحرایی هستند که غذای مورد علاقه‌شان جوجه‌های چکاوک هدهدی است. بنابراین مانند همه پرندگانی که روی زمین لانه می‌سازند، چکاوک هدهدی نیز باید با طیف قابل توجهی از شکارچیان روبرو شود از مارمولک‌ها، شغال و روباه گرفته تا موش‌ها و انواع مار.

پراکنش جهانی

 چکاوک هدهدی، پرنده آفریقایی و آسیایی است. این پرنده در جزایر کیپ ورد ( Cape Verde) در غرب آفریقا و در شمال این قاره از موریتانی تا مصر و سودان و در سراسر خاورمیانه تا منطقه شمال غربی هند یافت می‌شود.
چکاوک هدهدی

نقشه پراکنش جهانی چکاوک هدهدی

زیستگاه چکاوک هدهدی

این پرنده زیبا در مناطق بیابانی و نیمه بیابانی زندگی می‌کند و برای زندگی و زنده ماندن در شرایط کمبود منابع آبی تکامل یافته است.
با اینکه این پرنده برای زندگی در بیابان‌های بسیار گرم تکامل یافته، با این حال گاهی دمای بالای هوا برای آن غیرقابل تحمل می‌شود و یکی از راه‌حل‌ها پناه بردن به لانه دیگر جانوران بیابان است. مثلا زمانی که دمای هوا به ۶۲ درجه سانتیگراد می‌رسد، در چنین شرایطی، لانه مارمولک‌های خاردم گیاهخوار پناهی است برای در امان ماندن از گرمای سوزان بیابان. این گونه مارمولک گیاهخوار است. بنابراین پرنده از اینکه توسط مارمولک شکار شود هراسی ندارد.
در مقاله‌ای پژوهشی که در مجله The Condor در سال ۱۹۹۹ منتشر شد، محمد شبرک و دیگر دانشمندان ثابت کردند که این پرنده می‌تواند با پناه بردن به لانه مارمولک خاردم در گرم‌ترین روزهای تابستان، تا ۸۰ درصد تبخیر آب بدن خود را کاهش دهد. آنها همچنین دریافتند که چکاوک‌های صحرایی (Eremalauda dunni)، چکاوک سر دم سیاه (Ammomanes cincturus) و چکاوک سهره‌ای (Eremopterix nigriceps)، در روزهای گرم تابستان در صحرای عربی از لانه دیگر جانوران به عنوان پناه‌گاه حرارتی استفاده می‌کنند.

ویژگی‌هایی برای تحمل گرمای شدید

یکی از بارزترین تفاوت‌های میان چکاوک هدهدی و گونه‌هایی که در مناطق مرطوب‌تر زندگی می‌کنند، ویژگی منحصربه‌فرد فیزولوژیکی، شامل نرخ پایین متابولیسم انرژی و تبخیر کم‌تر آب و رطوبت به دلیل ساختار چرب روی پوست این گونه است. چربی‌های پوست چکاوک هدهدی به نسبت بیشتری از سرامیدها (یک نوع اسید چرب که در غشاء سلول یافت می‌شود و یکی از مواد تشکیل دهنده‌ی کرم‌های صورت گران‌قیمت هم می‌باشد) و به نسبت کم‌تری از اسیدهای چرب آزاد پوشانده شده است. همین امر موجب کاهش نفوذپذیری و تراوش نسبت به آب می‌شود.
این گونه، همچین دارای چنگال‌ها‌یی کوچک‌تر و فرایند آشیان‌سازی و جفت‌گیری کند‌تری به نسبت گونه‌های دیگر است. چرا که هر دوی این فعالیت‌ها انرژی فراوانی می‌طلبند.
چکاوک هدهدی

چکاوک هدهدی در حال غذادهی به جوجه

عادات غذایی

چکاوک هدهدی بیشتر از حشرات و حلزون‌ها تغذیه می‌کند. این گونه حتی آب مورد نیاز خود را از همین منابع (حشرات و …) دریافت می‌کند. این پرنده، از منقار بلند و منحنی خود برای کندن مخفیگاه و پنهان کردن طعمه‌های خود در نقاط شنی و بیابانی استفاده می‌کند. یکی از جالب‌ترین رفتارهایش این است که حلزون‌ها را بر روی صخره‌ها کوبیده یا از آسمان به زمین می‌اندازند تا از پوسته خود جدا شوند.
چکاوک هدهدی

چکاوک هدهدی به همراه جوجه‌ها

رفتارشناسی چکاوک هدهدی

یکی از ویژگی‌های این پرنده نحوه راه رفتن و دویدن او بر روی زمین است که سرشار از اعتماد به نفس به نظر می‌آید. چکاوک هدهدی دویدن را به پرواز ترجیح می‌دهد و در هنگام فرار معمولا بصورت زیگزاگ پرواز می‌کند. اگر یک لحظه چشم از او بردارید ناپدید می‌شود. پرواز‌ این پرنده معمولاً به شکل بال بال زدن است اما در هنگام فرار پروازی بلند و کوتاه دارد. البته چکاوک هدهدی بالغ ممکن است در هنگام پرواز با سسک بزرگ یا حتی دودوئک‌ها اشتباه شود. اما رنگ سر و سینه و خال‌های سینه و اندازه دم در فاصله نزدیک بلافاصله قابل تشخیص خواهد بود.

چکاوک هدهدی معمولا بصورت جفت و یا تنها دیده می‌شود. به پرنده‌نگرها و مشاهده‌کنندگان اجازه میدهد تا به فاصله چند متری او برسند و ناگهان می‌پرد.
نرها با گستردن بال‌ها و ایجاد صدای نافذ و بلند از قلمرو خود دفاع می‌کنند. پرواز و آواز جنس نر این پرنده بصورت مداوم است و شامل پریدن از روی جایگاه بلند و بال بال زدن و حرکت بصورت عمود به اندازه ۱۰ متر می‌باشد. پرنده نر نمایشی از شیرجه‌های متعدد برای نشان دادن دم و بال رنگارنگ‌اش اجرا می‌کند.

رفتار فریب دادن شکارچی توسط چکاوک هدهدی

وقتی که چکاوک هدهدی با یک شکارچی روبرو می‌شود با اجرای نمایشی از شکستگی بال‌ها حواس شکارچی را از لانه و جوجه‌ها منحرف می‌کند. با فاصله گرفتن از لانه خود طوری نشان می‌دهد که شکارچی متقاعد شود بال‌ پرنده مجروح شده و قادر به پرواز نیست. شکارچی هم تصور می‌کند که غذای راحتی بدست آورده و پرنده به ظاهر مجروح را تعقیب می‌کند، اما وقتی به او نزدیک می‌شود، چکاوک هدهدی دوباره فرار می‌کند و در مسافت کوتاهی پرواز می‌کند. این رفتار چند بار اتفاق می‌افتد تا زمانی که شکارچی از لانه دور شود.
چکاوک هدهدی

رفتار فریب دادن شکارچی

تجربه‌های خود از مشاهده این پرنده را با ما به اشتراک بگزارید. آیا زیستگاه این پرنده در نزدیکی محل زندگی شما واقع شده است؟ آیا تا به حال آواز این پرنده را شنیده‌اید؟

منابع: ویکی پدیا
Handbook of Western Palearctic birds

حواصیل زرد

حواصیل زرد عضوی از خانواده حواصیل‌هاست. حواصیل‌ها، پرندگانی زیبا با قامتی افراشته و پاهایی بلند هستند. آن‌ها در حین پرواز گردن خود را بالا گرفته و شکل گردن حرف “S” در انگلیسی را تداعی می‌کند. تا کنون ۱۴ گونه از خانواده حواصیل‌ها در ایران مشاهده شده‌اند. البته باید توجه داشت که این خانواده شامل اگرت‌ها و بوتیمارها نیز می‌شود.


نگارنده مقاله: یاسمین یوسفی

«تمام مطالب منتشر شده در وبلاگ آوای بوم نشان دهنده نظرات نویسنده مطلب بوده و لزوما دیدگاه‌های انجمن را منعکس نمی‌کند.»


حواصیل زرد

حواصیل زرد

مشخصات ظاهری حواصیل زرد

حواصیل زرد یا Squacco heron (Ardeola ralloides) از جمله حواصیل‌های کوچک است. پرهایش به رنگ نخودی کمرنگ است. طول قامت این پرنده در حدود ۴۷ تا ۴۴ سانتیمتر و فاصله دو بال ۹۰ تا ۸۰ سانتیمتر است. کاکلی به رنگ طلایی مایل به سفید داشته و پرهای روی گردنش با خطوطی سیاه و سفید جلوه زیبایی ایجاد کرده است. بال‌های این پرنده در حالت پرواز به رنگ کاملا سفید دیده می‌شوند.

 

حواصیل زرد

حواصیل زرد در حال پرواز

تغییرات ظاهری در فصل زادآوری

‌پوشش پر حواصیل‌ها نیز مانند سایر پرندگان در فصل زادآوری پر‌رنگ‌تر و با جلای بیشتری به نظر می‌رسد. رنگ پرندگان در فصل تولید مثل می‌تواند گاهی کاملا متفاوت از سایر فصول باشد. پاهای حواصیل زرد، سبز رنگ است اما در فصل زادآوری به رنگ صورتی دیده می‌شود. منقار بلند آن به رنگ سبز و نوک منقار تیره است که البته در فصل تولید مثل، منقار به رنگ آبی و با نوک سیاه تغییر رنگ پیدا می‌کند.

 

حواصیل زرد

حواصیل زرد در پوشش زادآوری (تصویر راست) و حواصیل زرد در پوشش غیرزادآور (تصویر چپ)

رفتارشناسی

حواصیل زرد پرنده‌ای منزوی است و در خارج از فصل تولید مثل به صورت تک دیده می‌شود. معمولا در میان پوشش گیاهی و نیزارها خود را پنهان کرده و مانند سایر حواصیل‌ها از حشرات، قورباغه و وزغ‌، نرمتنان و ماهی‌ها تغذیه می‌کند.

این پرنده تک همسر است و در اواسط بهار با تشکیل کلونی‌های کوچک در میان سایر حواصیل‌ها، آشیانه‌سازی می‌کند. آشیانه‌ای کوچک و متراکم از بقایای گیاهان و نی‌ها در میان پوشش گیاهی سطح زمین یا روی درختان کم‌ارتفاع.
پرنده ماده معمولا ۴ تا ۶ تخم بیضی شکل به رنگ‌های سفید و یا آبی مایل به سبز می‌گذارد. جوجه‌ها معمولا پس از ۲۲ تا ۲۴روز سر از تخم بیرون می‌آورند. بدن آن‌ها پوشیده از کرک است و برای تغذیه به والدین خود وابسته‌اند. جوجه‌ها در روزهای آغازین زندگی از غذای نیمه هضم شده و برگردانده شده والدین تغذیه می‌کنند. آن‌ها پس از ۳۲ روز آشیانه را ترک می‌کنند. اما همچنان تا مدتی همراه والدین مشاهده شده و سپس مستقل می‌شوند.

 

حواصیل زرد

تخم حواصیل زرد

زیستگاه

حواصیل زرد زندگی در تالاب‌های کم‌عمق، سواحل و حاشیه رودخانه‌های دارای پوشش گیاهی متراکم را ترجیح می‌دهد. زیستگاه اصلی آن در سراسر محدوده پراکنش، در حال حاضر شالیزارها است. وسعت کنونی شالیزارها به احتمال زیاد باعث افزایش دامنه پراکنش این گونه شده است.

این گونه از زیستگا‌ه‌های خشک و زیستگاه‌هایی با بارندگی بسیار زیاد اجتناب می‌کند و برای لانه‌سازی، درختان و درختچه‌های اطراف محل تغذیه خود را ترجیح می‌دهد.

پراکنش و فراوانی

حواصیل زرد مهاجر تابستانه و عبوری نیمه غربی ایران است. این پرنده در تالاب‌های نواحی جنوبی دریای کاسپین همچنین برخی تالاب‌های استان‌های آذربایجان، خوزستان و فارس جوجه‌آوری می‌کند. تعداد کمی هم زمستان را در تالاب‌های استان‌های خوزستان، فارس و بوشهر سپری می‌کنند.

پراکنش جهانی‌ حواصیل زرد

حواصیل زرد در اروپا، آفریقا، ماداگاسکار، خاورمیانه، ایران و بخش‌هایی از آسیای مرکزی مشاهده می‌شود.

 

حواصیل زرد

نقشه پراکنش حواصیل زرد

اقدامات حفاظتی

اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، وضعیت جمعیتی این گونه را با عنوان “کمترین نگرانی” مشخص کرده است.

مهم‌ترین موضوع در مورد حمایت از حواصیل زرد، حفاظت و احیای زیستگاه‌های این گونه است. به احتمال زیاد تخریب زیستگا‌ه‌ها عامل کاهش جمعیت‌های مختلف بوده است. سازگاری این گونه با مزارع برنج باعث افزایش جمعیت و پراکندگی در این مناطق شده است. با این حال هر دو زیستگاه طبیعی و مصنوعی در معرض تهدید قرار دارند.

مرغوبیت شالیزارهای برنج به شیوه‌های کشت بستگی دارد که بر در دسترس بودن طعمه و شکار تاثیرگذار است. اقدامات حفاظتی مربوطه باید بر حمایت از مناطق تغذیه و زاد و ولد مناسب این گونه متمرکز شود.

حواصیل زرد به تراکم پوشش گیاهی در محل آشیانه‌سازی و تغذیه خود وابستگی دارد که این مناطق نیز در معرض تخریب هستند. تاکنون مطالعات خوبی در مورد حواصیل زرد انجام شده است. اما شاید مهمترین اقدامی که باید در آینده انجام شود، پیوند دادن جمعیت‌ها و آشیانه‌سازی موفق با ویژگی‌های زیستگاهی این پرنده باشد.

 

سخن پایانی

حواصیل‌ زرد از جمله پرندگانی است که در نقاطی خاص و معمولاً در تعداد کم قابل مشاهده است. اگر از زیستگاه‌های دائمی این پرنده اطلاع دارید بسیار مشتاقیم که در قسمت نظرات همین صفحه در مورد مشکلات یا امتیازات این مناطق با ما صحبت کنید.

 

منابع:

www.heronconservation.org

چکاوک کاکلی ؛ پرنده‌ای که همه جا دیده ‌می‌شود

چکاوک کاکلی را می‌شناسید؟ ممکن است در طول سفر این پرنده را کنار اتوبان‌ها یا خیابان در حال جستجوی غذا دیده باشید. اگر از قدیمی‌ها نام این پرنده را بپرسید احتمالا به شما بگویند گنجشک شاخ‌دار است. اما نام این پرنده چکاوک کاکلی یا  Crested Lark است. پرنده‌ای که معمولاً در طول برنامه‌های پرنده‌نگری بسیار با آن مواجه می‌شویم و اغلب پای ثابت چک‌لیست‌های پرنده‌نگرها به شمار می‌آید. در این مقاله سعی شده‌است که درمورد این پرنده، نوع تغذیه، زیستگاه و رفتارهای شگفت انگیز آن گفته شود تا با این پرنده خوش آوا آشنا شوید. همراه ما باشید.


نگارنده مقاله: فرنوش شاهین

«تمام مطالب منتشر شده در وبلاگ آوای بوم نشان دهنده نظرات نویسنده مطلب بوده و لزوما دیدگاه‌های انجمن را منعکس نمی‌کند.»


درباره چکاوک کاکلی

چکاوک کاکلی از جمله گنجشک‌سانان ایران و گونه‌ای از چکاوک است که به دلیل تاج پرهایی که در هنگام نمایش یا جذب ماده و هنگام آواز خواندن نمایان می‌شوند، از ۸۱ گونه دیگر چکاوک متمایز شده است.

این چکاوک در اغلب مناطق معتدل اروپا، شمال آفریقا، غرب آسیا تا شمال شرقی چین و شرق هند مشاهده می‌شود. این پرنده خوش آوا غیرمهاجر بوده و معمولاً در طول سال در یک منطقه خاص زندگی می‌کند و تا کنون فقط چند فرد پرنده‌ سرگردان در بریتانیا مشاهده شده است. در حالی که امروزه این پرنده در اسکاندیناوی یافت نمی‌شود، اما آثار آن را می‌توان تا دهه ۱۹۹۰ در سوئد یافت. سوئدی‌ها در سال ۱۹۹۲ تعداد ۶ فرد از این پرنده را در مرزهای کشورشان مشاهده کردند اما بعد از آن یعنی از سال ۱۹۹۳ دیگر رکوردی از این پرنده ثبت نشد.

این گونه در چند کشور اروپایی دیگر از جمله نروژ، لوکزامبورگ و سوییس نیز منقرض شده است.

درباره چکاوک کاکلی

وضعیت پراکنش چکاوک کاکلی

چکاوک کاکلی پرنده‌ای معمول در مناطق بیابانی و خشک سرزمین‌های معتدل است که اغلب در کنار جاده‌ها، مزارع غلات و همچنین در نزدیکی خطوط ریلی، اسکله‌ها و فرودگاه‌ها به وفور یافت می‌شود.

شناسایی چکاوک کاکلی

پرنده‌ای کوچک و تقریباً هم اندازه چکاوک آسمانی است. از جمله کلیدهای شناسایی این پرنده می‌توان به رنگ خاکی مایل به قهوه‌ای و دم کوتاه با پرهای بیرونی قهوه‌ای روشن و البته کاکل معمولاً مشخص آن اشاره کرد. نر و ماده هیچ تفاوت مشخصی با یکدیگر ندارند اما پرنده‌های جوان نسبت به همتایان بالغ خود دارای لکه‌های بیشتری در پشت بدن هستند.

 

 

درباره پرنده چکاوک کاکلی

چکاوک کاکلی

رفتارشناسی پرنده چکاوک کاکلی

یکی از رفتارهای جالب این پرنده، آواز خواندن در ارتفاع ۳۰ تا ۶۰ متری از سطح زمین می‌باشد. این رفتار تقریباً شبیه آواز خواندن چکاوک آسمانی است با این تفاوت که چکاوک آسمانی در هنگام اوج‌گیری هم می‌تواند به آواز خواندن ادامه دهد اما چکاوک کاکلی معمولاً در ارتفاعی مشخص “درجا بال‌زنی” کرده و آواز می‌خواند.

 

درباره چکاوک کاکلی

چکاوک کاکلی در حالت پرواز

زادآوری چکاوک کاکلی

این پرنده در فرورفتگی‌های کم‌عمق و کوچک زمین، اغلب در مناطق بایر و حومه شهرها لانه می‌سازد. لانه‌ها ساختار نامرتبی دارند که عمدتاً از علف‌های خشک و ریشه گیاهان تشکیل شده‌اند. هر لانه پس از هر بار جفت‌گیری موفق، میزبان ۳ تا ۵ تخم خواهد بود. تخم‌ها دارای خال‌های قهوه‌ای کاملا مشخص بوده و جوجه‌ها پس از ۱۱ تا ۱۲ روز از تخم بیرون می‌آیند.

مانند بسیاری دیگر از گونه‌های چکاوک‌، جوجه‌ها خیلی زود و پس از ۸ روز لانه را ترک کرده و در ۱۵ تا ۱۶ روزگی می‌توانند پرواز کنند.

تغذیه چکاوک کاکلی

این گنجشک‌سان در درجه اول از غلات و دانه‌هایی مانند جو دوسر، گندم و جو تغذیه می‌کند. اما حشرات به ویژه سوسک‌ها نیز از جمله غذاهای مورد علاقه و پر استفاده این گونه هستند. پرندگان خردسال توسط هر دو والد تغذیه می‌شوند و معمولاً قبل از اینکه قابلیت پرواز داشته باشند لانه را ترک کرده تا بتوانند به تنهایی غذای مورد نیاز خود را پیدا کنند.

 

وضعیت حفاظتی

چکاوک کاکلی از نظر سازمان IUCN به عنوان گونه‌ای با کمترین نگرانی (Least concern) طبقه‌بندی شده است. تعداد پرندگان بالغ این گونه حدود ۲۲ تا ۹۱ میلیون فرد تخمین زده شده است که تعداد قابل توجهی محسوب می‌شود.

کلام آخر

با وجود اینکه این پرنده همیشه در برنامه‌های طبیعت‌گردی‌ ما خودنمایی می‌کند و تا حدی عادی به نظر می‌رسد اما ظاهر، رفتارهای جفت‌یابی و آواز بسیار جذابی دارد و لازم است بیشتر به آن توجه شود. اگه به شناسایی پرندگان علاقه دارید بهتر است نگاهی به مطالب دیگر درمورد گونه‌هایی مانند: درباره شاهین‌ها یا جغدها بیاندازید. در صورت وجود هرگونه نظر یا سوال در قسمت نظرات این مطلب همراه شما هستیم.

 

 

زنبورخوار های ایران

زنبورخوارها با آن پر و بال‌های رنگی و رفتارهای جذاب و صدای آشنایشان همواره مورد توجه پرنده‌نگرها و پرنده‌شناسان بوده‌اند. ایران میزبان ۳ گونه از این خانواده است. ۲ گونه از آن‌ها یعنی زنبورخوار اروپایی و زنبورخوار گلوخرمایی مهمان بهار و تابستان اغلب مناطق کشورمان هستند. یک گونه دیگر یعنی زنبورخوار کوچک (سبز) بطور بومی و در طول سال در مناطق جنوبی ایران قابل مشاهده است. در این مطلب بیشتر در مورد این پرندگان خواهیم آموخت.


نگارنده مقاله: محمدعلی آقاابراهیمی

«تمام مطالب منتشر شده در وبلاگ آوای بوم نشان دهنده نظرات نویسنده مطلب بوده و لزوما دیدگاه‌های انجمن را منعکس نمی‌کند.»


زنبورخوارهای ایران

زنبورخوارها پرندگانی بسیار زیبا و خوش‌آب‌ورنگ هستند. این پرندگان در مسیر طولانی مهاجرت خود بخشی از سال را در ایران سپری می‌کنند. زمستان‌ها در آفریقا و تابستان‌ها را در آسیا و اروپا زندگی می‌کنند.

در ایران ۳ گونه‌ی زنبورخوار اروپایی(معمولی)، زنبورخوار سبز(کوچک) و زنبورخوار گلوخرمایی مشاهده می‌شوند. این پرندگان در فصل حضور خود در ایران در سراسر نقاط کشور و در جمعیت‌های بسیار بزرگ پراکنده شده و در عرصه‌های مختلف جغرافیایی حضور دارند.

درباره پرندگان زنبورخوار

یک زنبورخوار اروپایی در میان ۳ زنبورخوار گلوخرمایی

جنس نر و ماده‌ی زنبورخوارها شبیه هم هستند. زنبورخوار معمولی دارای اندازه‌ی ۲۹ سانتی‌متر، زنبورخوار گلوخرمایی دارای اندازه‌ی ۳۰ سانتی‌متر و زنبورخوار سبز به اندازه ۲۵ سانتی‌متر هستند.

زنبورخوارها در راسته سبزقبا‌سانان (Coraciiformes) طبقه‌بندی شده‌اند و نزدیکترین خویشاوندان‌شان سبزقبا، هدهد و ماهیخورک‌ها هستند.

زنبورخوارها پرندگانی بسیار اجتماعی هستند. این پرندگان معمولا در دسته‌های بزرگ در حومه شهرها و باغات و زمین‌های کشاورزی دیده می‌شوند. زنبورخوارها در زمان زادآوری با تشکیل کلونی‌های بزرگ و لانه‌سازی در نزدیکی یکدیگر، دوران پرورش جوجه‌ها را سپری می‌کنند.

درباره پرندگان زنبورخوار

زنبورخوار گلوخرمایی

رفتارشناسی پرندگان زنبورخوار

لانه‌سازی پرندگان زنبورخوار معمولا در نزدیکی رودخانه‌ها و در دیواره‌های بلند اطراف رودها بصورت حفر تونل‌های طولانی در داخل دیواره‌ها یا در زمین انجام می‌پذیرد.

این پرندگان در هنگام تغذیه معمولا بصورت گروهی دیده می‌شوند. اطراف باغات و در نزدیکی مراکز تولید عسل در کمین حشرات و زنبورها می‌نشینند تا غذای خود را بیابند.

زنبورخوارها علاقه خاصی به نشستن بر روی خطوط انتقال برق دارند. هر زنبورخوار در طول روز حدود ۲۵۰ زنبور می‌خورد. گونه‌های مختلف این خانواده علاوه بر انواع زنبور و مگس از پروانه‌ها، سوسک‌های بزرگ، یک‌روزه‌ها، بهاره‌ها (بافته‌بالان)، موریانه‌ها، راست‌بالان، آخوندک‌ و سنجاقک‌ها تغذیه می‌کنند.

در برخی از نقاط آفریقا دیده شده که زنبورخوارها بر روی گاومیش‌ها یا هوبره‌ها نشسته و از حرکت این حیوانات که باعث پریدن زنبورها می‌شود برای دسترسی بهتر به شکار خود استفاده می‌کنند.

درباره پرندگان زنبورخوار

زنبورخوار کارماین شمالی بر روی هوبره کوری

زنبورخوارها پس از شکار زنبور ابتدا با کوبیدن آن بر روی جسمی سخت نیش آن را از بین می‌برند. سپس در حالی که چشمانشان را برای محافظت بسته‌اند، زهر آن را تخلیه کرده و سپس آن را می‌خورند.

جالب اینکه این رفتار پیچیده از جمله رفتارهای ذاتی این پرندگان است. طبق تحقیقات مختلف، مشخص شده که زنبورخوارهای نابالغ که در اسارت نگهداری می‌شده‌اند نیز این رفتار را نمایش می‌دهند.

وابستگی زنبورخوارها به زنبور و سایر حشرات و حضور زنبورها در مناطق گرمسیر باعث گردیده پرندگان زنبورخوار در اقلیم‌های گرم زندگی کنند و اقدام به شکار و تغذیه و زادآوری نمایند.

 

زادآوری پرندگان زنبورخوار

زنبورخوارها در فصل زادآوری “تک همسر” بوده و اعضای جمعیت‌هایی که مهاجرت نمی‌کنند معمولاً سال‌ها با یک جفت زادآوری می‌کنند.

پرنده نر در زمان جفت‌یابی و حتی پس از عمل جفت‌گیری بطور مرتب به پرنده ماده هدیه‌ می‌دهد. این رفتار آنقدر تکرار می‌شود که بخش زیادی از انرژی پرنده ماده برای تولید تخم‌ از همین هدیه‌ها تامین می‌شود.

درباره پرندگان زنبورخوار

زنبورخوار گلوخرمایی

 

زنبور خوارها پرندگانی بسیار مفید برای کنترل جمعیت حشرات و کنترل آفات مختلف هستند. فقدان آنها یا کاهش جمعیت‌شان می‌تواند لطمات جبران‌ناپذیری به طبیعت و فعالیت‌های کشاورزی وارد کند.

متاسفانه تعارض میان این پرندگان و پرورش دهندگان زنبور عسل در مناطقی از ایران باعث گردیده افرادی از سر ناآگاهی با روش‌های مختلف اقدام به کشتن و یا زنده‌گیری این پرندگان سودمند نمایند. این در حالی است که با توجه به پراکنش این پرندگان، تعداد زیادی از کشورهای اروپایی نیز با این مشکل مواجه هستند. اما در این کشورها طرح‌ها و راه‌حل‌های پایداری زیادی برای رفع این تعارض انتخاب و اجرا کرده‌اند.

این تعارضات و تلفاتی که بر جمعیت زنبورخوارها در ایران تحمیل شده بر لزوم اجرای طرح‌های آموزشی برای کندوداران و اجرای طرح‌های حفاظت از این پرندگان سودمند، افزوده است.

ما در انجمن حفاظت از پرندگان آوای بوم در تلاشیم تا با آموزش و اطلاع‌رسانی در مورد این پرندگان زیبا و مفید، سهمی کوچک در حفظ امنیت این پرندگان در کشورمان داشته باشیم.

در ارتباط با پروژه‌ی کنترل تعارض کندوداران و پرندگان زنبورخوار بیشتر بخوانید

 

با خانواده کشیم ها بیشتر آشنا شویم

آیا خانواده کشیم‌ها را می‌شناسید؟ آیا تا به حال یکی از گونه‌های کشیم مثل کشیم کوچک یا کشیم گردن سرخ را از نزدیک دیده‌اید؟ کشیم سانان یکی از خانواده‌های رنگارنگ و جذاب در پرندگان هستند. پنج گونه از این خانواده این پرنده زیبا در ایران دیده شده است. پیش‌تر برایتان گفتیم پرنده چیست و شما را با برخی دیگر از گونه‌ پرنده‌ها و خانواده‌هایشان از جمله گنجشک‌سانان ، سهره‌ها ، پری‌شاهرخ ، فلامینگو ، عقاب‌ها ،جغدها و انواع منقار پرندگان آشنا نمودیم. این‌بار کشیم‌ها پرندگانی هستند که قرعه به‌نامشان افتاده تا امروز بیشتر درباره آن‌ها بدانیم؛

کشیم سانان چه پرندگانی هستند؟

  • پرندگانی غواص که بیشتر از پرواز کردن شنا می‌کنند و به همین خاطر بدن آن‌ها دارای ویژگی‌های خاصی می‌باشد. بطوریکه  انگشتان پا هر کدام پرده‌ای جداگانه دارد و داشتن ناخن‌های مسطح از ویژگی این پرندگان است.
  • کشیم‌ها حتی درصورت احساس خطر نیز به زیر آب می‌روند و اکثرا رنگ زمستانی وتابستانی متفاوتی دارند.
  • این پرندگان ماهی‌خوار بوده و با غواصی ماهرانه به صید ماهی می‌پردازند.
  • برای دیدن این پرندگان شما باید در آب‌های ساحلی، دریاچه‌ها و مصب رودها و حتی روی برگ‌های شناور جستجو کنید.
  • این پرندگان بومی غرب‌آمریکای شمالی،جنوب سیبری و مناطقی از اروپا هستند که در کشور ما اغلب در سواحل دریای خزر و خلیج فارس، تالاب‌های استان فارس،تالاب هامون و دریاچه ارومیه دیده  می‌شوند.

۵گونه کشیم که در ایران حضور دارند شامل:

کشیم گردن سرخ

  1. کشیم بزرگ (با نام علمی: podiceps cristatus) (وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی)

پراکنش جهانی آن اروپا، آفریقا، استرالیا و زلاندنو می‌باشد. در کنارآب‌های آرام در ایران، ترکیه، فلسطین و قبرس نیز دیده می‌شود.

  1. کشیم گردن سرخ 🙁 با نام علمی:podiceps grisegena)(وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی)

این پرنده در مناطق معتدل نیمکره شمالی یافت می‌شود و از جمله پرندگان مهاجری بوده که زیستگاه زمستانی آن به طور گسترده در آب‌های آرام نزدیک سواحل اقیانوس قرار گرفته. این پرنده در زمستان به دریای خزر وسیستان مهاجرت می‌کند.

  1. کشیم گوش دار( با نام علمی:podiceps auritus)(وضعیت حفاطتی:کمترین نگرانی)

در آبگیرها و دریاچه‌ها، در نیزارهای ناحیه کم‌عمق آبگیرها و مرداب‌های ساحلی زندگی می‌کند و آشیانه زمستانی آن نیز در امتداد ساحل یا دریاچه‌هاست. در ایران بصورت فراوان در سواحل دریای خزر دیده می‌شود و بصورت عبوری در شمال شرق کشور نیز دیده شده است.

  1. کشیم گردن سیاه( با نام علمی:podiceps nigricollis)(وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی)

محل تولید مثل این پرنده تالاب‌ها، برکه‌‌ها و باتلاق‌های دارای پوشش گیاهی انبوه می‌باشد اما زمستان‌ها در دریاچه‌ها و آب‌های ساحلی آشیانه‌سازی می‌کند. پراکنش جهانی آن غرب آمریکای شمالی، اروپا، جنوب غرب سیبری، شمال شرقی چین و مناطقی از آفریقاست. در ایران نیز بصورت مهاجر دیده می‌شود.

  1. کشیم کوچک ( با نام علمی:tachybaptus ruficollis)( وضعیت حفاظتی: کمترین نگرانی)

این پرنده منزوی بوده و در کنار آب‌های کم وسعت با پوشش گیاهی کم، آشیانه می‌سازد و از جمله پرندگانی است که به ایران مهاجرت می‌کند. پراکنش جهانی آن اروپای غربی و مرکزی و ماداگاسکار می‌باشد.

کشیم‌ها از گذشته تا کنون در ایران

کشیم‌ها در گذشته‌ای نه‌چندان دور در ایران مخصوصا در سواحل جنوبی دریای خزر و دریاچه ارومیه و در فصل زمستان به وفور یافت می‌شدند و زادآوردی نیز داشتند. اما امروزه خشک شدن تالاب‌ها و پهنه‌های آبی کشور و وضعیت نه‌چندان خوب دریاچه ارومیه باعث شده تا از ورود این پرندگان و سایر پرندگان مهاجر ارزشمند دیگر که بخشی از تنوع زیستی کشور ما را تشکیل می‌دهند کاسته شود. امید است تا با اصلاح فرهنگ محیط‌زیستی و بهبود مدیریت منابع آبی در کشور شاهد افزایش جمعیت مجدد این پرندگان در کشورمان باشیم. با آرزوی بهبود هر چه زودتر وضعیت دریاچه ارومیه، بزرگترین پارک ملی ایران و میزبان گونه‌های پرنده ارزشمند.

در پایان جا دارد از

ارزش اکوسیستم تالابی و نقش آن در حفاظت از گونه‌های پرندگان آبزی و کنار آبزی یاد کرد. در کشور ما تالاب‌های زیادی وجود دارد که در ایامی از سال مامن پرندگان هستند؛ از جمله شاخص ترین این تالاب‌ها تالاب میان‌کاله گیلان، انزلی، گمیشان و تالاب‌های خوزستان و هامون هستند که در گذشته‌ای نه چندان دور پرندگان مهاجر به تعداد بسیار زیاد در آن دیده می‌شد.

تجربه به ما نشان داده که تالاب این اکوسیستم ارزشمند آبی چه نقش بزرگی در حفظ تنوع زیستی بر عهده دارد و همچنین نابودی آن چه تاثیرات ناگواری را به‌جا می‌گذارد. مسئله‌ای که با توجه به خشک‌سالی های طولانی مدت و عدم مدیریت صحیح منابع آبی در ایران لطمه زیادی به حضور پرندگان مهاجر زده به‌طوری‌که در سال‌های ۴۰ تا ۵۰، سالانه حدود ۸ میلیون قطعه مرغابی به ایران مهاجرت می‌کرد ولی این عدد امروزه به زحمت به ۱میلیون قطعه می‌رسد. مسئله حفاظت امری زمان بر است و بهبود وضعیت تالاب‌های ما در امروز شاید موجب حضور گسترده پرندگان ، از جمله کشیم کوچک و کشیم گردن سرخ از راسته کشیم سانان ، در این پهنه‌های آبی در سال‎های آتی شود.

تنوع زیستی پرندگان شهر اصفهان

اگر در فضاهای سبز اصفهان گشتی زده باشید، متوجه خواهید شد که مساحت فضای سبز شهر اصفهان قابل توجه و زیاد است. از این رو بدیهی به‌نظر می‌رسد که در این فضای خوش پتانسیل و موقعیت جغرافیایی ویژه اصفهان، پرنده های شهر اصفهان نیز متنوع و رنگارنگ باشند. پیش‌تر راجع‌به پرندگان مهاجر زاینده رود اصفهان نوشتیم. همچنین مطالبی با عناوین مختلفی چون پرندگان به پارک می‌آیند ، لانه چرخ ریسک پشت بلوطی ، چرا به تماشای پرندگان می‌رویم و سهره طلایی منتشر نمودیم که بی‌ربط با موضوع مطلب فعلی نیست و خواندن آن را به شما پیشنهاد می‌کنیم. اکنون قصد داریم شما را با تنوع زیستی پرنده های شهر اصفهان بیشتر آشنا کنیم.

مساحت فضای سبز شهر اصفهان و تنوع زیستگاهی

اصفهان دارای ۳۰ میلیون متر‌مربع فضای سبز شهری است که از این میزان مساحت فضای سبز شهری ۴،۷۷۷،۴۵۵ متر مربع مربوط به مساحت ۹۵ پارک شهری است. شهر اصفهان با دارای بودن ۳۰ میلیون متر‌مربع فضای سبز شهری سومین شهر از نظر وسعت فضای سبز در کشور است. از کل مساحت ذکر شده در شهر اصفهان ۴،۷۷۷،۴۵۵ مترمربع مساحت مربوط به پارک‌های شهری است. در اصفهان ۹۵ پارک شهری وجود دارد که این تعداد پارک با تنوع پوشش گیاهی خوبی که دارند باعث شدند فضای مناسبی برای زیستن پرندگان مهیا شود.

پارک شهر اصفهان

پرنده های شهر اصفهان چند گونه هستند؟

شهر اصفهان به دلیل تنوع توپوگرافی، تنوع پوشش گیاهی و دارا بودن زاینده رود از تنوع زیستی غنی پرندگان برخوردار است. به‌طوری‌که طی مشاهدات انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم و پرنده‌نگران در چند سال بیش از ۱۸۰ گونه پرنده در شهر اصفهان ثبت و مشاهده شده است. کل گونه‌هایی که در شهر اصفهان مشاهده شده است شامل گونه های مهاجر، بومی، گذری می‌باشد.

پرندگان آبزی شهر اصفهان

به‌دلیل وجود زاینده رود در قلب شهر اصفهان پرندگان آبزی و کنار آبزی فراوانی را در شهر شاهد هستیم که بیشتر این پرندگان در فصل زمستان به شهر می‌آیند و وابسته به این اکوسیستم آبی می‌باشند. اگر بخواهیم گونه‌های شاخص پرندگان آبزی شهر اصفهان معرفی کنیم می‌توانیم به کاکایی سرسیاه، گاوچرانک، اردک سرسبز، خوتکا، چنگر، چنگر نوک سرخ، حواصیل خاکستری و حواصیل کوچک اشاره کرد. در چندسال اخیر به‌دلیل خشک شدن پیاپی رودخانه زاینده رود جمعیت پرندگان آبزی در شهر اصفهان با کاهش رو به رو شده است که نیازمند احیای پایدار زاینده رود می‌باشد.

پرندگان آبزی

پرندگان خشک‌زی شهر اصفهان

در شهر اصفهان به‌دلیل وجود درختان خشکه‌دار و باغات زیادی که در اطراف شهر اصفهان است تنوع گونه‌ای غنی از پرندگان خشکی‌زی مشاهده می‌کنیم. همچنین به دلیل وجود مساحت زیاد فضای سبز شهری و تنوع پوشش گیاهی شاهد گونه های مختلفی از گنجشک سانان هستیم که در فصول مختلف می‌تواند تنوع زیستی متفاوتی را از پرندگان در شهر اصفهان مشاهده کرد. طی تحقیقات اخیری که بر روی پرندگان پارک‌های شهر اصفهان انجام‌شده بیش از ۵۰ گونه خشک‌زی در پارک‌های اصفهان ثبت شده است که از کل گونه‌های مشاهده شده ۲۸ گونه پرنده آوازخوان است.

پرندگان خشکزی

پرندگان بومی شهر اصفهان کدامند؟

در بین گونه‌های مهاجر فصلی پرندگان بومی شهر اصفهان وجود دارد که شما می‌توانید در هر فصل آن‌ها را مشاهده کنید. این پرندگان بومی می‌توانند مختص هر پارک باشند و این تفاوت گونه‌ای به‌دلیل وجود نوع پوشش گیاهی و توپوگرافی است. به‌طور مثال شما در پارک کوهستانی صفه در طول سال می‌توانید کمرکولی کوچک و بزرگ و کبک را مشاهده کنید‌ که در پارک‌های دیگر شهر اصفهان مشاهده این گونه‌ها امکان پذیر نمی‌باشد. همچنین پرندگانی از جمله دارکوب سوری، چرخ ریسک بزرگ، بلبل هزاردستان، مرغ مینا، طوطی طوق صورتی، بلبل خرما و سار جزو پرندگان بومی شهر اصفهان می‌باشند که در بیشتر پارک‌ها همچون پارک ناژوان، سعدی، کودک و مشتاق قابل مشاهده هستند.

پرندگان مهاجر خشک‌زی اصفهان

بهترین فصل برای مشاهده پرندگان مهاجر گنجشک سانان مانند خانواده سسک‌ها، سهره‌ها، زردپر‌ها در اصفهان فصل بهار است که در این فصل شما می‌توانید پرندگان آوازخوان متعددی را مشاهده کنید پرندگانی از جمله بلبل هزاردستان، سهره گلی، مگس‌گیر‌خالدار، سسک سردودی، سهره سبز، سسک درختی زیتونی، سسک چیف چاف و پری شاهرخ.

اصفهان پرندگان مهاجم هم دارد؟

در چند سال خیر در شهر اصفهان شاهد پرندگان مهاجم هستیم که وجود این گونه پرندگان می‌تواند صدمات جدی به اکوسیستم و اکولوژی پرندگان دیگر وارد کنند. در شهر اصفهان مرغ مینا و طوطی طوق صورتی جزو پرندگان مهاجم محسوب می‌شوند که نظریه‌های مختلفی برای چگونگی ورود این گونه‌ها به پارک‌های شهر اصفهان است. مرغ مینا پرنده بومی حوضه خلیج فارس می‌باشد که در چندسال اخیر توسط مردم به اصفهان آورده شده و رهاسازی شده است.

پرندگان مهاجم

کدام پارک‌های شهر اصفهان بیشترین تنوع گونه‌ای پرندگان را دارند؟

طی تحقیقات و مشاهدات اخیر پارک ناژوان و صفه که از جمله فضاهای سبز اصفهان هستند و بخش نسبتاً زیادی از مساحت فضای سبز شهر اصفهان را پوشش می‌دهد، به‌دلیل شرایط اکولوژیکی مناسب (وضیعت پوشش گیاهی، آلودگی صوتی و موقیعت مکانی)، نسبت به سایر پارک‌ها از تنوع زیستی پرنده های شهر اصفهان بیشتر برخوردار هستند. به‌طوریکه در پارک صفه و ناژوان فقط در فصل بهار بیش از ۲۰ گونه پرنده خشک‌زی ثبت شده است. پرندگان شاخص پارک جنگلی ناژوان شامل دارکوب سوری، پری شاهرخ، بلبل هزرادستان، چرخ ریسک، مرغ مینا و طوطی طوق صورتی می‌باشد. همچنین پرندگانی از جمله کمرکولی کوچک، کبک، زاغ نوک سرخ، طرقه کوهی، سسک جنبان و مرغ حق در پارک صفه زیست می‌کنند.

سهره طلایی (هر آنچه باید بدانید) +تصاویر

سهره ی طلایی ، احتمالا شناخته شده ترین گونه ی سهره های ایران است. آرش حبیبی آزاد، پرنده نگر با تجربه و شناخته شده ی ایران در این مطلب در ارتباط با این گونه توضیحاتی داده است. ایشان ضمن معرفی گونه، در متن به سوالاتی از جمله تفاوت نر و ماده ی سهره طلایی ، ماهیت سهره قناری و سهره ی کرمانی و تشخیص سن سهره ها پرداخته اند. پیشنهاد میکنیم پیش از خواندن این مطلب، مطالب پیشینی که میتوانند ذهن شما را بهتر آماده ی مطالعه ی این مقاله بکنند را بخوانید. از جمله ی این مطالب میتوان به (۱) همه چیز در مورد پرندگان (۲) انواع منقار پرندگان (۳) گنجشک سانان ایران (۴) سهره جنگلی و در نهایت (۵) سهره های ایران اشاره کرد.

نگارنده: آرش حبیبی آزاد

منابع مورد استفاده‌ی نگارنده: وبسایت پرندگان قزاقستان و وبسایت www.biolib.cz

سهره یا سهره طلایی (به انگلیسی: European Gold finch) یکی از پرندگان مورد علاقه پرنده نگران، عکاسان حیات وحش و پرنده بازان است و شاید در بین پرندگان آواز خوان وحشی بیشترین طرفدار را داشته باشند. آنچه در ادامه می آید نگاهی به مستندات پرنده نگری و پرنده بازی سنتی ایران در مورد این پرنده زیباست.

 

شناسایی سهره ی طلایی :

سهره با ظاهر منحصر به فرد و رنگارنگش با هیچ پرنده دیگری اشتباه نمی شود.

  • این پرنده بین ۱۱ الی ۱۳ سانتی متر طول دارد.
  • رنگ گرده قهوه ای بلوطی است و دمگاه روشن و دم سیاه و سفید دارد.
  • بال های سیاه رنگ با یک نوار روشن زرد که در نابالغین هم دیده می شود.
  • دو لکه تیره در روی سینه دارد.
  • نوار سیاه پس سر به سمت منقار با یک حاشیه سفید قطع شده
  • و در نهایت اطراف چشم و منقار این پرنده را پرهای قرمز روشنی پوشانیده است که البته نوار سیاه و سفید سر در برخی زیر گونه ها وجود ندارد و در نابالغین در تمام زیر گونه ها حاشیه قرمز که از منقار تا چشم را فراگرفته، و در اصطلاح پرنده بازان آبرنگ گفته می شود، دیده نمی شود.
  • معمولا رنگ سر شبیه رنگ پشت تنه و کمی روشن تر است.
  • امکان اشتباه شدن این پرنده با سایر گونه ها در بالغین به علت علائم مشخص وجود ندارد و نابالغین نیز به سهولت از طریق پرهای زرد روشن بال شناسایی می شوند.

پراکنش، زیستگاه و رفتار سهره طلایی

این پرنده در ایران بومی است. ولی گدار فصلی دارد به نحوی که تابستان ها معمولا در ییلاقات مرتفع بیشتر دیده می شود. و زمستان ها تقریبا در اکثر دشت ها و مناطق گرم تر، به جز نقاط کویری، پراکندگی دارد. سهره ها بیشتر در نقاط پردرخت زادآوری دارند. جوجه ها معمولا تا اواخر مهر ماه به همراه بالغین در دسته های بزرگی به سر می برند و پس از سرد شدن هوا به نقاط کم ارتفاع تر گدار می کنند به نحوی که در زمستان تقریبا در مناطق سرد تر سهره ای مشاهده نمی شود. شناسایی این پرنده زیبا در حال پرواز نیز از حالت خاص پرواز، پرهای زرد آتشین میانه بال ها و جنب و جوش در یک سوم بالای تاج درختان امکان پذیر است.

در گله های سهره وحشی سلسله مراتب وجود دارد و معمولا یک نر هدایت دسته را بر عهده دارد که به نر سر دسته معروف است که در بین صیادان محبوبیت ویژه ای دارد.

تفاوت نر و ماده ی سهره طلایی

تشخیص نر و ماده این پرنده یکی از چالش های پرنده نگران و پرنده بازان است. معمولا بهانه ای برای کری خواندن، در طبیعت معمولا به دلیل جنب و جوش زیاد و دایره ترس بزرگ پرندگان در ایران شناسایی نر و ماده برای پرنده نگران دشوار است. اما به هر حال کلیدهایی وجود دارد که می توان نر و ماده سهره را تشخیص داد. مهمترین و قطعی ترین علامت صداست که در جای خود مفصل شرح خواهیم داد اما علامت های ظاهری تشخیص نر و ماده از همدیگر شامل علامت های ذیل است:

آبرنگ سر:

در سهره نر آبرنگ قرمز سر تا پشت چشم می آید در حالی که در سهره ماده تا ابتدای چشم است.

شناسایی سهره

 

فرق سر:

سهره نر فرق سر سیاه با حاشیه های مشخص دارد که در ماده پراکنده و خاکستری است.

شناسایی سهره

سینه بند:

طرح سینه سهره نر مشخص تر و محدود تر است.

شناسایی سهره

طرح دم:

حاشیه های سفید و لکه های سفید پرهای دم سهره نر مشخص تر و بیشتر است.

سبیل:

دو خط تیره از انتهای سمت راست و چپ منقار به سمت چانه پرنده کشیده شده که در سهره نر سیاه رنگ و در سهره ماده خاکستری است.

سیاهی کت سهره نر وسیع تر و پررنگ تر از سهره ماده است.

تشخیص نر و ماده در نابالغین امکان ندارد. اما بعد از یکبار تولک کردن امکان شناسایی وجود دارد. روش هایی نیز در بین پرنده بازان جهت تشخیص پرنده یک بار تولک کرده از پرندگان ۲ ساله و بالاتر از طریق حاشیه های سفید پرهای زرد بال و چند کلید دیگر وجود دارد که شرح آن در حوصله این گفتار نیست و بیشتر به درد پرنده فروشان می خورد. به هر حال سهره را از نظر سنی به چهار دوره:

  • جوجه
  • تولکی(یک ساله)
  • بالغ
  • سهره کهنه ( ۴ یا ۵ ساله و بیشتر)

تقسیم می کنند که در هر دوره پر و بال مشخصی دارد اما در طبیعت تنها می توان بالغین را از نابالغین تشخیص داد.

زادآوری سهره طلایی:

سهره ها در طبیعت، در اواخر زمستان آماده جفت گیری می شوند. این حالت در اصطلاح پرنده بازان مستی نامیده می شود. مستی سهره نر معمولا با علاماتی نظیر سفید تر شدن منقار که در فصول دیگر جلای نقره ای دارد اتفاق می افتد. علامت دیگر مستی سهره نر رقص در هنگام خواندن است که با تکان خوردن های مشخص بدن و پر بال اتفاق می افتد.

پرریزی معمولا بعد از مستی یعنی از اوایل تابستان اتفاق می افتد و تا اوایل پاییز طول می کشد تا پرها تکمیل شود. اما اولین تولک کردن سهره و تکمیل پرهای اصلی معمولا تا اوایل زمستان بطول می انجامد.

پراکندگی جهانی:

سهره تقریبا در تمامی اروپا، غرب روسیه و قفقاز و بخش هایی از خاورمیانه پراکندگی دارد، همچنین به نقاط وسیعی از آمریکا و استرالیا و نقاط زیادی از مناطق شهری دنیا معرفی شده است.

رده بندی

زیر خانواده Carduelinae از خانواده Fringillidae، یا سهره ها که بخش بزرگی از سهره ها و قناری را در بر می گیرد این پرنده زیبا را در خود جای داده است .

زیر گونه های سهره طلایی:

دو دسته مهم جمعیتی، زیر گونه های سهره را تشکیل می دهند. اجازه دهید آن را به

  • جمعیت های غربی (اروپا و شمال آفریقا)
  • و جمعیت شرقی (ساکن در آسیای مرکزی و غرب روسیه)

تقسیم کنیم.

از مجموع این زیر گونه ها حضور دو زیر گونه در ایران قطعی است.

  • Carduelis carduelis loudoni
  • و Carduelis carduelis caniceps

و حضور Carduelis carduelis paropanisi با توجه به رکورد مستمر درکشورهای همسایه ایران نظیر افغانستان و قزاقستان بخصوص در زمستان های سرد در شمال و شرق خراسان و ترکمن محتمل است. اجازه دهید زیر گونه غربی که در مناطق غربی و شمال غربی، از جمله تهران تا ییلاقات سمنان، مشاهده می شود را از این پس مطابق سلیقه پرنده بازان “سهره” و زیر گونه شرقی، که در شرق و جنوب تا غرب فارس، مشاهده می شود را سهره کرمانی بنامیم.

سهره کرمانی نابالغ عکس مربوط به اواخر شهریور ماه است و در غرب قوچان گرفته شده عکس از نگارنده

زیر گونه Carduelis caniceps paropanisi در قزاقستان و ترکمنستان و افغانستان و خارج از محدوده زیستی ایران رکورد می شود، احتمال حضور آن در منتهی الیه شمال شرقی ایران وجود دارد. آبرنگ قرمز سر در این زیر گونه بسیار باریک است.

عکس از سایت پرندگان قزاقستان

با وجود این که علمای رده بندی تقسیم زیر گونه ها را همین جا متوقف می کنند اشکال خاصی از سهره در ایران مشاهده می شود که هر کدام بین نقش بازان نامی و آوازه ای دارند. در اینجا بد نیست کمی هم راجع به این تقسیم بندی در بین پرنده بازان سنتی ایران بپردازیم.

نقش بازان پرنده بازانی هستند که علاقه به شکل ظاهری پرنده دارند و عشق بازان بیشتر به صدا و یا پرواز پرنده توجه دارند. مثلا کسانی که کبوترهای چتری را نگه داری می کنند نقش باز و کسانی که کبوتران مسابقه را نگه داری می کنند عشق بازند.

حال با این تقسیم بندی نقش بازان سهره ها را به دسته بندی های متعددی تقسیم می کنند که تعدادی از آنان به شرح زیر است:

سهره چهارگل: چند پر نارنجی در حاشیه سفید مابین آبرنگ سر و نوار سیاه حاشیه وجود دارد. البته برخی پرنده فروشان هم با استفاده از زعفران آنرا ایجاد می کنند، جهت کلاه گذاشتن بر سر خریداران که پس از یکبار آب تنی پرنده از بین می رود.

سهره مقنعه ای: شبیه سهره کرمانی است ولی بر خلاف سهره کرمانی که خاکستری است قهوه ای رنگ است.

سهره طلسم: نوار سیاه پس گردن با همان ضخامت تا زیر گلو ادامه دارد و به حالت طوق در می آید.

سهره چانه سفید: لکه سفیدی روی چانه پرنده دیده می شود.

از حاصل جفت گیری سهره نر و قناری ماده دورگه ای تحت عنوان سهره قناری بوجود می آید. برخی از آنان مانند قناری می خوانند و به قول عشق بازان دهن قناری دارند و برخی بیشتر ملودی های سهره را به کار می برند.

صدای سهره طلایی:

صدای سهره یکی از زیبا ترین صداهای پرندگان در طبیعت است. البته همین صدای زیبا و کور نشدن صدا در اسارت بلای جان این پرنده شده است.

صدای سهره از دو قسمت تشکیل می شود. قسمت اول که در اصطلاح عشق بازان بیا (Bia) نامیده می شود. صدایی مانند “چی چوقی” است که از یک تا چند بار پشت سر هم تکرار می شود. در هر دو جنس مشترک است و قسمت دوم آواز که فقط در پرنده نر وجود دارد. معمولا پس از چند بیا شروع می شود عشق بازان نیمچه می گویند.

سهره ها معمولا با صدای آواز خواندن یکدیگر تحریک به خواندن می شوند. البته زیرگونه های سهره تفاوت مختصری در لحن خواندن دارند که اکثرا برای پرنده بازان قابل شناسایی نیست. اما نگارنده بارها صدای سهره را برای سهره کرمانی در طبیعت پخش کرده و موجب تعجب و ترس پرنده شده است. در حالی که همان صدا برای سهره های معمولی باعث جلب پرنده و پاسخ می گردید.

نگارنده بارها صدای سهره را برای سهره کرمانی در طبیعت پخش کرده و موجب تعجب و ترس پرنده شده است. در حالی که همان صدا برای سهره های معمولی باعث جلب پرنده و پاسخ می گردید.

تهدیدها و آسیب ها

همه ساله تعداد زیادی از سهره ها با روش های مختلف صید شده و به فروش می رسند. تلفات خصوصا در سهره های تازه گیر به علت کوچکی قفس و ترس پرنده بسیار بالاست. بسیاری از آنان، از جمله سهره قناری و سهره کرمانی ، هنگام صید شدن با تور یا تله های دوطرفه با دردناک ترین وضع کشته شده و یا بال ها و پاهای ظریفشان می شکند. با این حال صید سهره برای عده ای شغل محسوب شده و سازمان حفاظت از محیط زیست نیز گاه گاه پروانه صید سهره با تور را صادر می نماید. که این صید بی رویه زمینه کاهش زیاد جمعیت سهره را فراهم کرده است. این به نحوی که جمعیت این پرنده زیبا به شدت در محیط های طبیعی کاهش یافته است. سهره که زمانی به سادگی در محیط شهری تهران رکورد می شد سال هاست که از پارک ها و باغات تهران رفته است. ای کاش دل از این آواز غمگین سهره های قفسی بکنیم و دل به آواز شادشان در طبیعت بسپاریم.

اطلاعات تماس


آدرس: اصفهان، خیابان سجاد، خیابان ارباب، کوچه قصر، پلاک ۲

ایمیل: info@avayeboom.com

شماره تماس: ۰۹۹۱۴۰۱۳۷۸۱

نماد اعتماد


4/UgEVjFgR-8qhAZpwJM6Bfl2C6MggkekGB1w7nytXkYQxb-7eYEKPl0Q