پژوهش جدید آوایبوم: تأثیر پرندهنگری بر کاهش استرس و اضطراب و بهبود سلامت روان
پژوهش جدید آوایبوم با عنوان “پرندهنگری در مقابل پیادهروی در طبیعت: یک کارآزمایی تصادفی برای مقایسه پیامدهای سلامت روان در ایران” نشان میدهد که پرندهنگری میتواند اثرات روانی عمیقتری نسبت به پیادهروی ساده در طبیعت داشته باشد. این مطالعه، که در یکی از مجلات معتبر بینالمللی منتشر شده، نخستین کارآزمایی تصادفی کنترلشده از این نوع در ایران و غرب آسیاست و شواهد روشنی ارائه میدهد که مشاهده فعال پرندگان میتواند سلامت روان شهرنشینان را به شکل قابلتوجهی تقویت کند.
مقدمه
ارتباط میان طبیعت و سلامت روان سالهاست که مطالعه میشود، اما کمتر پژوهشی بررسی کرده بود که کدام بخش از طبیعت و چه نوع فعالیتی بیشترین تأثیر را دارد. پرندهنگری فعالیتی است که ترکیبی از توجه، تمرکز، مشاهده دقیق، تجربه تنوع زیستی و آرامش را در خود دارد. این مطالعه تلاش میکند بررسی کند آیا این فعالیت میتواند اثر متفاوتی نسبت به حضور عمومی در طبیعت داشته باشد.
درباره پژوهش
مطالعه با مشارکت 170 نفر از ساکنان شهری انجام شد. شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند: گروهی که آموزشهای پایه پرندهنگری را دریافت کردند و سپس در یک برنامه کامل میدانی در تالاب گندمان شرکت کردند، و گروهی که فقط در یک طبیعتگردی عمومی شرکت کردند بدون اینکه بر پرندگان تمرکز داشته باشند. هر دو گروه از نظر مدتزمان، محل بازدید، و شرایط کلی مشابه بودند تا تنها تفاوت واقعی همان عنصر پرندهنگری باشد.
جزئیات مداخله
گروه پرندهنگری سه جلسه آموزشی ۹۰ دقیقهای دریافت کرد که شامل آشنایی با نقش پرندگان، اصول رفتارشناسی، نحوه شناسایی گونهها و کار با دوربین و ابزارهای پرندهنگری بود. سپس شرکتکنندگان در یک سفر یکروزه به تالاب گندمان شرکت کردند و حدود 45 تا 60 گونه پرنده را مشاهده کردند. این تجربه شامل توجه فعال، جستوجوی نشانهها، تشخیص صدا و رفتار و درگیر شدن با تنوع زیستی بود.
گروه طبیعتگردی نیز یک برنامه مشابه از نظر زمان و مسیر داشت، اما تمرکز آن بر پوشش گیاهی، ویژگیهای تالاب و مباحث عمومی اکوسیستم بود. هیچ عنصر آموزشی یا مشاهدهای مرتبط با پرندگان در این گروه وارد نشده بود تا مقایسه علمی دقیق باقی بماند.
نتایج
سنجش اثرات دو هفته پس از مداخله نشان داد که پرندهنگری تأثیر بسیار بیشتری بر کاهش اضطراب و استرس دارد. میانگین اضطراب در گروه پرندهنگری کاهش چشمگیری پیدا کرد و میانگین استرس نیز افت قابلتوجهی داشت، در حالیکه در گروه طبیعتگردی استرس تقریباً بدون تغییر باقی ماند و کاهش اضطراب نیز اندک بود. هر دو گروه از نظر افسردگی بهبود نشان دادند، اما تفاوت میان آنها معنادار نبود.
تحلیلهای تکمیلی نشان داد شرکتکنندگانی که در ابتدا سطح بالاتری از پریشانی داشتند، بیشترین سود را از پرندهنگری بردند. همچنین در برخی شاخصها، مردان کاهش بیشتری در افسردگی نشان دادند، هرچند این یافتهها نیازمند بررسیهای بیشتر است.
چرا پرندهنگری مؤثرتر بود؟
پرندهنگری فعالیتی مبتنی بر چند نوع درگیری ذهنی و حسی است: حضور در لحظه، تمرکز بالا، مشاهده دقیق، یادگیری فعال، تجربه تنوع زیستی و مواجهه با رفتارهای طبیعی پرندگان. این عوامل در کنار هم اثرات ترمیمی و آرامبخش طبیعت را تقویت میکنند. تجربه موفقیت در شناسایی گونهها، ارتباط با محیط، حس کنجکاوی و درگیر شدن ذهنی همگی میتوانند اثر روانی متمایزی ایجاد کنند.
در مقابل، پیادهروی ساده در طبیعت هرچند مفید است، اما فاقد این لایههای توجهی و شناختی است و تجربه کمتر ساختارمند و کمتر جذبی ایجاد میکند.
اهمیت برای ایران و منطقه
این پژوهش نخستین مطالعه از این نوع در غرب آسیاست و نشان میدهد که پرندهنگری میتواند یک مداخله کمهزینه، در دسترس و فرهنگیقابلتطبیق در شهرهای ایران باشد. در شرایطی که رشد سریع شهرنشینی فرصتهای تماس با طبیعت را محدود کرده، فعالیتهایی مانند پرندهنگری میتوانند ابزار مؤثری برای ارتقای سلامت روان، افزایش آگاهی محیطزیستی و تقویت ارتباط انسان با تنوع زیستی باشند.
جمعبندی
این مطالعه نشان میدهد پرندهنگری تنها یک فعالیت تفریحی نیست، بلکه میتواند یک مداخله سلامت روانی اثربخش باشد. کاهش چشمگیر اضطراب و استرس در افرادی که این فعالیت را تجربه کردند نشان میدهد که توجه به پرندگان و تنوع زیستی میتواند برای شهرنشینان امروز یک ابزار قدرتمند برای بهبود سلامت روان باشد. این نتایج فرصتهای جدیدی برای طراحی برنامههای شهری، آموزش محیطزیست و توسعه مداخلات طبیعتمحور در ایران فراهم میکند.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.